Thuốc giảm đau gout cấp: Các nhóm thông dụng và nguyên tắc xử trí

Thuốc giảm đau gout cấp là gì?

Bệnh gout là một bệnh lý viêm khớp vi tinh thể đặc trưng, hình thành do nồng độ axit uric trong máu tăng cao kéo dài dẫn đến sự lắng đọng của các tinh thể monosodium urat tại sụn khớp, màng hoạt dịch và các mô xung quanh. Khi các tinh thể này kích hoạt phản ứng miễn dịch mạnh mẽ, cơ thể sẽ khởi phát cơn gout cấp với biểu hiện khớp sưng to, phù nề, nóng ran và đau đớn dữ dội đến mức người bệnh khó có thể chịu đựng được ngay cả khi chỉ có tấm vải mỏng chạm nhẹ vào.

Nếu không được xử trí đúng cách và kịp thời, các đợt đau gout cấp sẽ tái phát ngày càng dày đặc, lan sang nhiều khớp khác nhau và có nguy cơ tiến triển thành bệnh gout mạn tính. Giai đoạn muộn có thể gây hình thành các hạt tophi biến dạng khớp, hủy hoại sụn xương và dẫn đến các biến chứng toàn thân nguy hiểm như sỏi thận hay suy giảm chức năng thận mạn tính. Vì vậy, việc nhận biết và sử dụng đúng các loại thuốc giảm đau gout cấp theo phác đồ y khoa giữ vai trò cốt lõi trong kiểm soát bệnh.

Thuốc chống viêm colchicine trong kiểm soát cơn gout cấp

Colchicine là hoạt chất quen thuộc được chỉ định rộng rãi trong điều trị đợt bùng phát gout cấp nhờ khả năng ức chế sự di chuyển và thực bào của bạch cầu tại ổ viêm tinh thể urat. Thuốc phát huy hiệu quả cao nhất khi được sử dụng càng sớm càng tốt, lý tưởng nhất là trong vòng 12 đến 24 giờ kể từ khi xuất hiện triệu chứng đau đầu tiên.

Hiện nay, các hiệp hội thấp khớp học khuyến cáo sử dụng colchicine với liều lượng thận trọng và vừa phải thay cho các phác đồ liều cao trước đây vốn dễ gây ngộ độc. Tác dụng phụ thường gặp nhất của colchicine là rối loạn tiêu hóa như tiêu chảy, buồn nôn, nôn và đau quặn bụng. Những người có bệnh lý suy giảm chức năng gan, thận hoặc đang sử dụng một số thuốc ức chế enzym chuyển hóa cần được bác sĩ điều chỉnh phác đồ nghiêm ngặt nhằm tránh tích lũy độc tính trong cơ thể.

Nhóm thuốc chống viêm không steroid (NSAID) giảm đau nhanh

Nhóm thuốc chống viêm không steroid (NSAID) thường được ưu tiên chỉ định để cắt giảm nhanh chóng tình trạng sưng tấy, đỏ và đau nhức dữ dội tại khớp. Các hoạt chất thông dụng trong nhóm bao gồm indomethacin, naproxen, celecoxib hoặc etoricoxib. Cơ chế hoạt động của nhóm thuốc này là ức chế enzym cyclooxygenase, từ đó ngăn chặn sự tổng hợp của các chất trung gian gây viêm prostaglandin.

Việc dùng thuốc chống viêm không steroid cần được tính toán cẩn trọng theo thể trạng của từng cá nhân. Thuốc có thể gây ra những rủi ro đáng kể đối với hệ tiêu hóa như viêm loét dạ dày tá tràng, xuất huyết tiêu hóa, đồng thời làm tăng gánh nặng lên thận và hệ tim mạch. Do đó, người cao tuổi, người có tiền sử loét đường tiêu hóa, suy thận mạn tính hoặc bệnh lý tăng huyết áp, suy tim cần thông báo chi tiết cho bác sĩ chuyên khoa cơ xương khớp trước khi dùng.

Thuốc kháng viêm corticosteroid toàn thân và tại chỗ

Trong các trường hợp cơn gout cấp diễn ra dữ dội, viêm nhiều khớp cùng lúc hoặc người bệnh không dung nạp, có chống chỉ định với colchicine và NSAID, corticosteroid là lựa chọn thay thế rất quan trọng. Thuốc có thể được dùng theo đường uống toàn thân với các hoạt chất như prednisolone, methylprednisolone hoặc tiêm nội khớp trực tiếp do bác sĩ chuyên khoa thực hiện tại cơ sở y tế.

Corticosteroid mang lại tác dụng kháng viêm và giảm đau mạnh mẽ nhưng cũng tiềm ẩn nhiều tác dụng phụ nghiêm trọng nếu lạm dụng. Thuốc có thể gây tăng đường huyết đột ngột ở người bệnh đái tháo đường, làm tăng huyết áp, giữ nước, suy giảm miễn dịch và loãng xương nếu dùng kéo dài. Do đó, corticosteroid chỉ được sử dụng trong các đợt ngắn ngày và phải tuân thủ nghiêm ngặt lộ trình giảm liều theo hướng dẫn của nhân viên y tế để tránh hiện tượng bùng phát phản ứng dội ngược.

Nguyên tắc phối hợp và thời điểm dùng thuốc hạ axit uric

Mục tiêu hàng đầu của giai đoạn cấp tính là dập tắt phản ứng viêm và xoa dịu cơn đau cho người bệnh một cách nhanh nhất có thể. Tuy nhiên, sai lầm phổ biến mà nhiều người mắc phải là tự ý bắt đầu uống các thuốc hạ axit uric máu như allopurinol hoặc febuxostat ngay giữa lúc khớp đang đau buốt. Sự thay đổi đột ngột nồng độ axit uric trong huyết tương có thể làm xáo trộn các tinh thể urat tại khớp, khiến tình trạng viêm trở nên trầm trọng và kéo dài dai dẳng hơn.

Đối với những bệnh nhân đã duy trì thuốc hạ axit uric từ trước đó, hướng dẫn y khoa thường khuyến nghị tiếp tục dùng đúng liều lượng ổn định kết hợp với thuốc giảm đau cấp, thay vì tự ý ngưng hoặc tăng liều đột ngột. Mọi quyết định khởi đầu điều trị hạ axit uric lâu dài chỉ nên được bác sĩ cân nhắc sau khi đợt viêm cấp đã được kiểm soát hoàn toàn và tình trạng sưng đau khớp đã thoái lui ổn định.

Biện pháp chăm sóc hỗ trợ tại nhà trong đợt gout cấp

Bên cạnh việc dùng thuốc theo chỉ định chuyên môn, việc phối hợp các biện pháp hỗ trợ tại chỗ và điều chỉnh lối sống đóng vai trò quan trọng trong việc đẩy nhanh tốc độ phục hồi. Trong cơn gout cấp, người bệnh nên để khớp tổn thương được nghỉ ngơi tuyệt đối, hạn chế đi lại và kê cao vị trí khớp sưng để giảm áp lực tuần hoàn và ứ trệ dịch viêm.

Về chế độ dinh dưỡng, cần uống nhiều nước lọc để hỗ trợ bài tiết axit uric qua đường tiết niệu, tuyệt đối kiêng rượu bia, đồ uống có cồn, nước ngọt có ga chứa nhiều fructose và hạn chế tối đa các thực phẩm giàu purin như nội tạng động vật, thịt đỏ hay hải sản. Việc giữ tinh thần thoải mái, tránh căng thẳng thần kinh và duy trì nhiệt độ cơ thể ổn định cũng góp phần ngăn ngừa phản ứng co mạch làm tăng tích tụ tinh thể tại các khớp ngoại vi.

Lưu ý an toàn

Các thuốc giảm đau gout cấp như colchicine, NSAID hay corticosteroid đều là thuốc cần được bác sĩ kê đơn và giám sát chặt chẽ. Người bệnh tuyệt đối không được tự ý phối hợp nhiều loại thuốc giảm đau cùng lúc, không tự nâng liều hoặc sử dụng các loại thuốc nam, thuốc gia truyền không rõ nguồn gốc trôi nổi trên thị trường vì chúng thường bị trộn lẫn corticoid liều cao gây suy tuyến thượng thận, loét thủng dạ dày và suy thận cấp. Mọi dấu hiệu bất thường như đi ngoài phân đen, nôn ra máu, tức ngực hoặc phát ban cần được xử trí y tế khẩn cấp.

Tóm tắt

Cơn đau do gout cấp cần được dập tắt nhanh chóng nhưng việc lựa chọn thuốc phải dựa trên đánh giá cẩn trọng của bác sĩ về tiền sử bệnh lý và nguy cơ tương tác. Sử dụng thuốc đúng phác đồ, theo dõi chặt chẽ và kết hợp điều chỉnh lối sống là chìa khóa bảo vệ khớp cũng như hạn chế các tác dụng không mong muốn lâu dài. Người bệnh tuyệt đối không nên tự ý lạm dụng thuốc giảm đau tại nhà khi chưa có thăm khám y khoa.