Thủng màng nhĩ ở trẻ em và các biểu hiện phụ huynh cần chú ý
Nội dung chỉ cung cấp thông tin tham khảo, không thay thế chẩn đoán, khám hoặc điều trị của người hành nghề y tế. Không tự ý dùng, ngừng hoặc thay đổi thuốc dựa trên bài viết.
Màng nhĩ đóng vai trò như một tấm chắn bảo vệ tai giữa trước vi khuẩn và tạp chất từ bên ngoài, đồng thời rung động để truyền sóng âm giúp trẻ nghe rõ. Khi lớp màng này rách hoặc thủng, chức năng thính giác của trẻ có thể suy giảm và tạo điều kiện cho vi khuẩn dễ dàng xâm nhập sâu vào bên trong hốc tai.
Trẻ nhỏ thường chưa diễn đạt được rõ ràng cảm giác khó chịu nên bệnh lý ở tai rất dễ bị bỏ qua ở giai đoạn mới chớm. Phụ huynh nếu nắm rõ các phản ứng bất thường của con sẽ chủ động đưa trẻ đi khám sớm, ngăn chặn kịp thời các biến chứng ảnh hưởng đến sự phát triển ngôn ngữ và học tập của bé.
Thủng màng nhĩ ở trẻ là gì?
Màng nhĩ là lớp mô bán trong suốt rất mỏng nằm ở ranh giới giữa ống tai ngoài và khoang tai giữa. Cấu trúc giải phẫu này có hai nhiệm vụ sinh lý then chốt: một là chuyển đổi rung động âm thanh trong không khí thành rung động cơ học để truyền đến chuỗi xương con, hai là tạo hàng rào ngăn nước, dị vật cùng vi sinh vật gây hại xâm nhập vào hòm nhĩ. Thủng màng nhĩ ở trẻ em xảy ra khi có một lỗ rách hoặc thủng trên màng này. Tình trạng này có thể xảy ra sau một đợt viêm tai giữa cấp tiến triển nặng khiến mủ ứ đọng tạo áp lực lớn làm vỡ màng nhĩ. Ngoài ra, chấn thương cơ học trực tiếp do thói quen dùng tăm bông ngoáy sâu vào ống tai của trẻ, dị vật kẹt trong tai, hoặc áp lực từ tiếng nổ lớn và chấn thương áp suất khi đi máy bay cũng là những yếu tố phổ biến. Thủng màng nhĩ không chỉ gây đau đớn mà còn làm gián đoạn khả năng nghe tạm thời của bé.
Biểu hiện đau tai đột ngột và phản ứng quấy khóc ở trẻ nhỏ
Đau tai là một trong những dấu hiệu khởi phát rõ rệt nhất khi màng nhĩ của trẻ bị tổn thương. Cơn đau thường xuất hiện dữ dội, nhói buốt, khiến trẻ bứt rứt, khó chịu và liên tục quấy khóc không dứt. Đối với các bé sơ sinh hoặc trẻ chưa biết nói, con thường biểu lộ sự đau đớn qua các hành vi như liên tục đưa tay kéo vành tai, dụi đầu vào gối hoặc lắc đầu liên tục. Đáng chú ý, nếu thủng màng nhĩ xảy ra do biến chứng áp lực mủ của viêm tai giữa, trẻ có thể trải qua một cơn đau nhức tai dữ dội kèm theo sốt cao, nhưng ngay khi màng nhĩ bị rách ra, mủ thoát ra ngoài thì cơn đau lại có xu hướng giảm nhanh một cách bất thường. Sự thuyên giảm đau đột ngột này đôi khi khiến cha mẹ chủ quan nghĩ rằng bệnh của con đã tự khỏi, trong khi thực chất lớp màng nhĩ vừa bị phá vỡ cấu trúc và cần được bác sĩ chuyên khoa thăm khám ngay.
Hiện tượng chảy dịch hoặc rỉ máu từ ống tai ngoài
Sự xuất hiện của chất lỏng rỉ ra từ bên trong ống tai là triệu chứng trực tiếp cảnh báo màng nhĩ đã bị thủng. Tùy thuộc vào nguyên nhân gây tổn thương, tính chất của dịch tai có thể thay đổi rất rõ rệt. Nếu nguyên nhân do chấn thương cơ học, chẳng hạn như vật nhọn đâm vào hoặc va đập mạnh vùng đầu, dịch chảy ra thường là máu tươi hoặc chất nhầy lẫn vệt máu đỏ. Trong trường hợp thủng do viêm tai giữa cấp mưng mủ, dịch chảy ra ngoài thường có dạng nhầy đặc, màu vàng, xanh đục và đôi khi kèm theo mùi hôi khó chịu. Phụ huynh có thể quan sát thấy vết dịch dính trên gối sau khi trẻ thức dậy hoặc bám khô thành vảy quanh cửa tai. Khi phát hiện dịch rỉ từ tai trẻ, phụ huynh tuyệt đối không tự ý nhét bông gòn quá chặt hoặc nhỏ bất kỳ dung dịch nào vào tai mà cần đưa trẻ đến cơ sở y tế để được soi tai cẩn thận.
Dấu hiệu suy giảm thính lực và phản ứng chậm với âm thanh
Khi màng nhĩ bị rách, khả năng thu nhận và truyền dẫn sóng âm vào tai giữa bị cản trở khiến thính lực của trẻ suy giảm rõ rệt. Trẻ lớn có thể than phiền rằng cảm thấy tai bị nghẹt, tiếng nói nghẹt nghẹt như ở dưới nước, hoặc có tiếng vo ve, ù tai kéo dài bên trong đầu. Đối với trẻ nhỏ chưa thể tự miêu tả, phụ huynh cần quan sát hành vi hàng ngày để nhận ra sự suy giảm thính giác. Trẻ có thể không quay đầu lại khi cha mẹ gọi tên từ phía sau, phản ứng chậm chạp với các âm thanh quen thuộc trong nhà, hoặc có xu hướng mở âm lượng tivi, điện thoại lớn hơn thường ngày. Một số trẻ trở nên thờ ơ, lơ đễnh hơn trong các cuộc trò chuyện hoặc học tập sa sút vì nghe không trọn vẹn lời giảng. Nếu tình trạng suy giảm thính lực không được xử trí dứt điểm, trẻ có thể bị chậm phát triển ngôn ngữ.
Triệu chứng chóng mặt buồn nôn và rối loạn thăng bằng
Tai trong và cấu trúc liên quan chịu trách nhiệm kiểm soát thăng bằng của cơ thể, do đó khi màng nhĩ bị rách lớn hoặc có tổn thương lan rộng, trẻ có thể xuất hiện biểu hiện chóng mặt. Cảm giác chao đảo, mất thăng bằng làm cho trẻ bước đi loạng choạng, dễ vấp ngã hoặc sợ hãi không dám tự đứng lên di chuyển. Trẻ lớn có thể than phiền cảm thấy mọi vật xung quanh đang quay tròn, trong khi trẻ nhỏ thường biểu hiện qua sự sợ hãi, bám chặt lấy người lớn, kèm theo cảm giác buồn nôn hoặc nôn mửa thức ăn. Cơn chóng mặt có thể diễn ra từng cơn hoặc kéo dài âm ỉ, đặc biệt là khi trẻ thay đổi tư thế đột ngột. Đây là một dấu hiệu cảnh báo tổn thương có thể đã ảnh hưởng sâu hơn đến hệ thống tiền đình hoặc tai trong, đòi hỏi sự can thiệp và đánh giá chuyên sâu từ bác sĩ chuyên khoa tai mũi họng.
Những sai lầm phụ huynh cần tránh khi chăm sóc tai cho trẻ
Trong quá trình sinh hoạt hàng ngày, nhiều bậc cha mẹ vẫn duy trì các thói quen chăm sóc tai không an toàn cho trẻ nhỏ. Sai lầm phổ biến nhất là sử dụng tăm bông nhọn hoặc que ngoáy tai bằng kim loại đưa sâu vào ống tai để lấy ráy tai cho bé. Ống tai của trẻ rất ngắn và màng nhĩ rất mỏng manh, một chuyển động giật mình hoặc sơ ý nhỏ cũng có thể làm đầu tăm bông đâm rách màng nhĩ. Ngoài ra, việc tự ý mua các loại thuốc nhỏ tai chứa hoạt chất kháng sinh hoặc thuốc giảm đau khi chưa có chỉ định của bác sĩ chuyên khoa là cực kỳ nguy hiểm. Một số thành phần thuốc nhỏ tai thông thường có độc tính với tai trong nếu màng nhĩ đã bị thủng, có nguy cơ làm tổn thương tế bào lông ốc tai và gây điếc không hồi phục. Phụ huynh cũng cần tránh để nước bẩn chảy vào tai trẻ khi tắm gội.
Lưu ý an toàn
Thông tin trong bài viết chỉ mang tính chất tham khảo giáo dục sức khỏe và không thay thế cho chẩn đoán y khoa chuyên sâu. Thủng màng nhĩ ở trẻ em nếu không được chẩn đoán và theo dõi đúng cách có thể dẫn đến viêm tai giữa mạn tính xơ dính, viêm xương chũm hoặc suy giảm thính lực vĩnh viễn. Cha mẹ tuyệt đối không tự ý dùng thuốc nhỏ tai, không áp dụng các mẹo dân gian như thổi bột thuốc vào tai hay đắp lá. Khi trẻ có biểu hiện đau tai dữ dội, rỉ máu, chảy mủ hoặc giảm thính lực, hãy đưa trẻ đến ngay các cơ sở y tế có chuyên khoa tai mũi họng để được soi màng nhĩ và hướng dẫn phác đồ điều trị phù hợp.
Tóm tắt
Thủng màng nhĩ ở trẻ em là tổn thương thường gặp nhưng cần được nhận biết sớm để bảo vệ trọn vẹn chức năng nghe của trẻ. Đa phần các lỗ thủng nhỏ do viêm tai giữa hay chấn thương nhẹ có thể tự lành nếu tai được giữ khô ráo và kiểm soát tốt tình trạng nhiễm khuẩn dưới sự theo dõi của bác sĩ chuyên khoa. Cha mẹ hãy luôn lắng nghe cơ thể con, từ bỏ thói quen tự ngoáy sâu ống tai và chủ động thăm khám y tế kịp thời.
Nguồn tham khảo
- Pakistan Journal of Health Sciences: Sensorineural Hearing Loss in Patients with Persistent Chronic Otitis Media in Terms of Duration and Type of Tympanic Membrane Perforation
- International Journal of Pediatric Otorhinolaryngology: What are the leading causative pathogens in acute otitis media with tympanic membrane perforation?
FAQ – Câu hỏi thường gặp
Thủng màng nhĩ ở trẻ em có thể tự lành được không?
Đa số các lỗ thủng màng nhĩ nhỏ ở trẻ do chấn thương nhẹ hoặc viêm tai giữa cấp có thể tự liền lại sau vài tuần nếu giữ tai khô và không bị nhiễm trùng. Tuy nhiên, phụ huynh vẫn cần đưa trẻ đi khám định kỳ để bác sĩ đánh giá quá trình phục hồi của màng nhĩ.
Cần làm gì để bảo vệ tai trẻ khi tắm trong thời gian bị thủng màng nhĩ?
Phụ huynh cần giữ cho tai của trẻ luôn khô ráo tuyệt đối. Khi tắm gội, có thể dùng một miếng bông gòn sạch thấm nhẹ một ít mỡ vaseline đặt khéo léo ở cửa tai ngoài để ngăn nước xâm nhập vào bên trong, sau đó tháo bỏ ngay khi tắm xong và lau khô vành tai.
Trẻ bị thủng màng nhĩ có được đi bơi hoặc đi máy bay không?
Trẻ bị thủng màng nhĩ tuyệt đối không nên đi bơi cho đến khi màng nhĩ lành hoàn toàn để tránh vi khuẩn trong nước hồ bơi xâm nhập gây nhiễm trùng tai giữa. Việc đi máy bay cần tham khảo ý kiến bác sĩ chuyên khoa tai mũi họng để được hướng dẫn phương pháp cân bằng áp suất an toàn.
Có nên dùng tăm bông để vệ sinh ống tai cho trẻ hàng ngày không?
Phụ huynh không nên dùng tăm bông đưa sâu vào ống tai của trẻ. Ráy tai có cơ chế tự làm sạch tự nhiên ra phía ngoài; dùng tăm bông dễ đẩy khối ráy tai nén sâu hơn hoặc vô tình làm chấn thương rách màng nhĩ của bé nếu trẻ ngọ nguậy.
Thủng màng nhĩ ở trẻ có để lại di chứng giảm thính lực vĩnh viễn không?
Nếu được phát hiện sớm và xử trí nhiễm khuẩn đúng cách, thính lực của trẻ thường sẽ hồi phục hoàn toàn sau khi màng nhĩ lành lại. Tuy nhiên, nếu vết thủng lớn tái diễn nhiều lần hoặc kèm theo viêm tai giữa mạn tính không điều trị, trẻ có thể bị giảm sức nghe lâu dài.
