Thuật ngữ cataract là gì và bệnh đục thủy tinh thể có nguy hiểm không?

Cataract là gì là gì?

Cataract bắt nguồn từ tiếng Hy Lạp cổ mang ý nghĩa thác nước, mô tả hiện tượng tầm nhìn bị che phủ mờ mịt như dòng nước trắng xóa chảy qua trước mắt. Trong cấu trúc giải phẫu học của mắt, thủy tinh thể đóng vai trò như một thấu kính hội tụ hai mặt lồi, trong suốt và không có mạch máu, được nuôi dưỡng bởi thủy dịch xung quanh.

Theo thời gian hoặc do các yếu tố bệnh lý phối hợp như đái tháo đường, việc tiếp xúc nhiều với tia cực tím, sử dụng thuốc nhóm corticoid kéo dài hay chấn thương mắt, cấu trúc protein của thấu kính dần bị oxy hóa và thoái hóa. Khi đó, thủy tinh thể mất dần tính đàn hồi và độ trong suốt, chuyển sang màu đục xám hoặc nâu đen. Quá trình này thường diễn tiến âm thầm ở cả hai mắt nhưng tốc độ có thể không đồng đều, làm giảm sút chất lượng hình ảnh hội tụ về võng mạc.

Bản chất của thuật ngữ cataract trong y khoa

Trong y văn quốc tế, cataract là thuật ngữ dùng để chỉ tình trạng thấu kính tự nhiên bên trong nhãn cầu bị mờ đục, tại Việt Nam thường được gọi là đục thủy tinh thể hoặc cườm khô. Thủy tinh thể vốn là cấu trúc trong suốt nằm ngay sau mống mắt và đồng tử, có vai trò hội tụ các tia sáng đi vào nhãn cầu lên võng mạc để tạo ra hình ảnh sắc nét.

Khi các chuỗi protein bên trong thấu kính bị biến tính và vón cục dưới tác động của quá trình lão hóa tự nhiên, chấn thương hoặc các rối loạn chuyển hóa, môi trường truyền quang này dần mất đi độ trong trẻo vốn có. Hậu quả là các tia sáng bị tán xạ hoặc chặn lại trên đường truyền, khiến hình ảnh hội tụ tại đáy mắt trở nên nhòe mờ tương tự như việc quan sát cảnh vật qua một tấm kính bám đầy hơi nước dày đặc.

Mức độ nguy hiểm của bệnh cataract đối với thị lực

Cataract không phải là căn bệnh diễn tiến ác tính đe dọa trực tiếp đến tính mạng, nhưng đây lại là nguyên nhân hàng đầu dẫn đến suy giảm thị lực và mù lòa có thể phòng tránh được trên toàn cầu. Mức độ nguy hiểm của bệnh nằm ở tính chất tiến triển chậm chạp, khiến người bệnh dễ chủ quan và lầm tưởng rằng mắt chỉ bị giảm thị lực do tuổi già đơn thuần.

Nếu không được theo dõi và can thiệp y khoa kịp thời, khối thủy tinh thể bị đục sẽ tiếp tục trương phồng, cản trở sự lưu thông của thủy dịch trong tiền phòng và dẫn đến biến chứng glocom thứ phát, tức bệnh cườm nước. Tình trạng này gây ra những cơn đau nhức hốc mắt dữ dội, tổn hại không hồi phục dây thần kinh thị giác và làm mất thị lực vĩnh viễn. Ngoài ra, việc giảm thị lực kéo dài còn làm tăng nguy cơ té ngã, gãy xương và làm suy giảm nghiêm trọng khả năng tự chăm sóc của người cao tuổi.

Những dấu hiệu cảnh báo bệnh cataract đang tiến triển

Triệu chứng điển hình nhất của cataract là hiện tượng nhìn mờ tăng dần ở một hoặc cả hai bên mắt mà không kèm theo cảm giác đau rát hay đỏ mắt. Người bệnh thường cảm thấy như luôn có một lớp sương mù hoặc màn khói mỏng che chắn trước tầm nhìn, gây khó khăn cho việc đọc sách, xem màn hình điện tử hoặc nhận diện khuôn mặt người quen.

Bên cạnh đó, người mắc cataract thường trở nên rất nhạy cảm với ánh sáng chói, hay thấy vầng hào quang bao quanh các bóng đèn vào ban đêm, thị lực ban đêm suy giảm rõ rệt và khả năng cảm nhận độ tương phản hay độ tươi sáng của màu sắc bị sút giảm. Một số trường hợp có thể gặp hiện tượng nhìn đôi ở một mắt hoặc nhận thấy độ cận thị tăng nhanh bất thường, phải thay đổi độ kính liên tục trong thời gian ngắn. Khi bệnh đã tiến triển nặng, người khác có thể nhìn thấy đồng tử của người bệnh chuyển dần sang màu trắng đục hoặc hơi ngả vàng.

Hướng theo dõi và các phương pháp xử trí cataract hiện nay

Hiện nay y học chưa có bất kỳ loại thuốc uống hay thuốc nhỏ mắt nào có khả năng làm trong trở lại một khối thủy tinh thể đã bị đục. Ở giai đoạn khởi phát sớm khi thị lực chưa bị ảnh hưởng nhiều, người bệnh có thể được hướng dẫn điều chỉnh độ kính đeo mắt, sử dụng kính chống chói và cải thiện điều kiện chiếu sáng tại nơi sinh hoạt để hỗ trợ tầm nhìn.

Khi tình trạng đục thủy tinh thể tiến triển đến mức gây cản trở các sinh hoạt thường ngày hoặc tiềm ẩn nguy cơ biến chứng nhãn áp, phẫu thuật là giải pháp can thiệp duy nhất và triệt để. Phương pháp phổ biến và tiên tiến hiện nay là phẫu thuật tán nhuyễn thủy tinh thể bằng sóng siêu âm, thường gọi là kỹ thuật phaco, sau đó đặt một thấu kính nội nhãn nhân tạo thay thế. Đây là phẫu thuật xâm lấn tối thiểu, thời gian thực hiện ngắn, khả năng phục hồi thị lực nhanh và mang lại độ an toàn cao khi được thực hiện tại các cơ sở chuyên khoa mắt uy tín.

Lưu ý an toàn

Thông tin trong bài viết mang tính chất phổ biến kiến thức y khoa đại chúng và không thay thế cho việc chẩn đoán hay chỉ định phẫu thuật từ bác sĩ chuyên khoa mắt. Người bệnh tuyệt đối không tự ý mua các loại thuốc nhỏ mắt không rõ nguồn gốc hoặc áp dụng mẹo dân gian truyền miệng để chữa đục thủy tinh thể, vì có thể dẫn đến viêm nhiễm và biến chứng nghiêm trọng cho nhãn cầu. Khi có biểu hiện mờ mắt hoặc đau nhức, cần đến ngay cơ sở y tế có chuyên khoa mắt để được thăm khám toàn diện.

Tóm tắt

Cataract là bệnh lý nhãn khoa phổ biến và có thể can thiệp hiệu quả nếu được phát hiện đúng thời điểm. Việc chủ động thăm khám định kỳ cùng bác sĩ chuyên khoa mắt sẽ giúp bảo tồn nguồn thị lực, duy trì chất lượng sống và ngăn ngừa các biến chứng thị giác không mong muốn.