Thóp trẻ sơ sinh bị lõm: Nguyên nhân, dấu hiệu và cách xử trí đúng

Thóp trẻ sơ sinh bị lõm là gì?

• Thóp trẻ sơ sinh gồm thóp trước và thóp sau, là các khoảng liên kết màng sợi mềm giữa các mảnh xương sọ chưa liền mí, giúp đầu trẻ dễ dàng đi qua ống sinh khi chào đời và tạo không gian cho não bộ phát triển nhanh chóng trong năm đầu tiên. Thóp sau thường đóng rất sớm trong vài tháng đầu, trong khi thóp trước có kích thước lớn hơn và đóng chậm hơn, dao động quanh mốc 12 đến 24 tháng tuổi.
• Ở trạng thái bình thường, khi trẻ sơ sinh ở tư thế nằm ngang và không khóc, bề mặt thóp trước sẽ phẳng phiu so với vòm sọ xung quanh hoặc chỉ hơi nhấp nhô nhẹ đồng nhịp với mạch đập. Khi lượng chất lỏng trong cơ thể bị hao hụt hoặc mô tế bào thiếu dinh dưỡng nghiêm trọng, áp lực bên dưới giảm sút làm màng thóp trũng xuống tạo thành vết lõm rõ rệt. Đây là tín hiệu phản ánh sức khỏe chung mà cha mẹ cần hết sức lưu tâm.

Dấu hiệu nhận biết thóp trẻ sơ sinh bị lõm và các biểu hiện đi kèm

• Thóp trước của trẻ sơ sinh là khoảng không gian hình quả trám giữa các xương sọ chưa khép kín, được bảo vệ bởi lớp màng xơ dày và da đầu. Ở trạng thái đủ nước và khỏe mạnh, khi trẻ nằm yên trên mặt phẳng nằm ngang, thóp có bề mặt tương đối phẳng hoặc chỉ hơi phập phồng nhẹ theo nhịp đập của mạch máu.
• Khi thóp bị lõm bệnh lý, bề mặt thóp trũng sâu rõ rệt xuống dưới viền xương sọ xung quanh, nhìn thấy hoặc sờ thấy một hố trũng khác thường ngay cả khi trẻ nằm nghỉ ngơi. Đi kèm với thóp lõm, trẻ thường có các biểu hiện toàn thân như môi khô, niêm mạc miệng dính, mắt trũng sâu, khóc yếu ớt hoặc khóc không ra nước mắt. Ngoài ra, số lần đi tiểu và lượng tã ướt trong ngày giảm rõ rệt, da kém đàn hồi và trẻ có thể li bì hoặc quấy khóc liên tục.

Các nguyên nhân phổ biến khiến thóp trẻ sơ sinh bị trũng sâu

• Nguyên nhân trực tiếp và hay gặp nhất gây lõm thóp ở trẻ sơ sinh là tình trạng mất nước cấp tính. Lượng chất lỏng trong cơ thể sụt giảm nhanh khiến thể tích tuần hoàn và áp lực nội sọ giảm xuống, làm bề mặt màng thóp chùng xuống sâu. Tình trạng mất nước này thường xuất phát từ bệnh tiêu chảy cấp do nhiễm virus hoặc vi khuẩn, nôn trớ tái diễn nhiều lần sau ăn, hoặc sốt cao kéo dài làm tăng bốc hơi nước qua da và đường thở.
• Bên cạnh mất nước, tình trạng dinh dưỡng kém cũng là căn nguyên đáng lưu ý. Những trẻ gặp khó khăn khi ngậm bắt vú mẹ, bú không đủ cữ, lượng sữa hàng ngày quá ít hoặc trẻ sinh non chậm tăng cân đều có nguy cơ bị thiếu năng lượng và dịch trường diễn, dẫn đến mô dưới da mỏng và thóp trũng. Một số trường hợp hiếm gặp hơn liên quan đến các bệnh lý chuyển hóa hoặc rối loạn hấp thu đường ruột làm giảm lượng dịch dịch não tủy và mô tế bào.

Hướng xử trí ban đầu và chăm sóc an toàn khi phát hiện thóp lõm

• Khi phát hiện trẻ có biểu hiện thóp trũng, bước xử trí đầu tiên và an toàn nhất tại nhà là đánh giá khả năng bú và tình trạng tỉnh táo của trẻ. Đối với trẻ dưới 6 tháng tuổi bú mẹ hoàn toàn, mẹ nên tăng cường số lần cho con bú trong ngày, cho bú theo nhu cầu và kiểm tra tư thế ngậm bắt vú để đảm bảo trẻ nuốt được sữa hiệu quả. Nếu trẻ dùng sữa công thức, cha mẹ cần pha đúng tỷ lệ chuẩn theo khuyến nghị của nhà sản xuất, không được tự ý pha loãng sữa để bù nước.
• Tuyệt đối không tự ý cho trẻ sơ sinh uống nước lọc, nước đường hay tự pha dung dịch bù điện giải nếu không có chỉ định trực tiếp từ bác sĩ chuyên khoa nhi, vì nguy cơ gây rối loạn điện giải và nhiễm độc nước ở lứa tuổi này rất cao. Trong quá trình chăm sóc, phụ huynh phải theo dõi sát sao số lượng tã ướt, nhiệt độ cơ thể và tri giác của trẻ. Nếu trẻ không thể bú, nôn trớ tất cả những gì vừa bú hoặc kèm theo tiêu chảy nhiều lần, cần nhanh chóng đưa trẻ đến cơ sở y tế gần nhất để được đánh giá và bù dịch đường tĩnh mạch nếu cần.

Biện pháp phòng ngừa mất nước và bảo vệ sức khỏe thóp sơ sinh

• Phòng ngừa thóp trũng ở trẻ sơ sinh thực chất là phòng tránh nguy cơ mất nước và duy trì nguồn dinh dưỡng đầy đủ, ổn định cho bé. Mẹ cần cho trẻ bú sớm ngay sau sinh và duy trì nuôi con bằng sữa mẹ hoàn toàn trong giai đoạn đầu đời, đồng thời nhận biết sớm các dấu hiệu trẻ đòi bú như liếm môi, quay đầu tìm vú để đáp ứng kịp thời.
• Khi trẻ xuất hiện các đợt ốm sốt, ho cảm hoặc rối loạn tiêu hóa nhẹ, cha mẹ cần chủ động tăng cữ bú ngắn hơn nhưng nhiều lần hơn trong ngày để bù lại lượng dịch thất thoát qua mồ hôi và phân. Cần bảo đảm môi trường sống thoáng mát, nhiệt độ phòng thích hợp để trẻ không bị đổ mồ hôi quá mức. Song song đó, việc đưa trẻ đi tiêm chủng đầy đủ theo lịch tiêm chủng mở rộng, bao gồm vắc xin phòng ngừa tiêu chảy do rotavirus, đóng vai trò quan trọng trong việc bảo vệ đường tiêu hóa của trẻ nhỏ.

Lưu ý an toàn

Thông tin trong bài viết mang tính giáo dục phổ thông và không thay thế cho chẩn đoán hay phác đồ điều trị chuyên khoa nhi. Cha mẹ không được tự ý ấn nắn mạnh vùng thóp của trẻ, không tự ý cho trẻ sơ sinh uống nước lọc hay các dung dịch bù dịch khi chưa có chỉ định của bác sĩ. Khi trẻ có biểu hiện thóp lõm kèm sốt cao, li bì, nôn trớ liên tục hoặc không tiểu tiện, cần lập tức đưa trẻ đến bệnh viện.

Tóm tắt

Thóp trẻ sơ sinh bị lõm phần lớn phản ánh tình trạng thiếu nước hoặc vấn đề dinh dưỡng cấp tính cần được can thiệp kịp thời. Việc cha mẹ chủ động theo dõi số lượng tã ướt, cữ bú và đưa trẻ đi khám bác sĩ chuyên khoa nhi khi nhận thấy dấu hiệu bất thường sẽ giúp bảo vệ tối đa sức khỏe của bé.