Thoát vị hoành ở người lớn có biểu hiện gì và cách nhận biết

Thoát vị hoành ở người lớn là gì?

Cơ hoành là một tấm cơ trơn hình vòm ngăn cách khoang ngực chứa tim, phổi với khoang bụng chứa các cơ quan tiêu hóa. Trên cơ hoành có một số lỗ tự nhiên cho thực quản, động mạch chủ và tĩnh mạch chủ đi qua. Thoát vị hoành xảy ra khi lỗ mở này bị giãn rộng bất thường hoặc có vết rách trên cơ hoành do chấn thương, khiến một phần dạ dày hoặc các tạng ổ bụng trượt hay chui ngược lên lồng ngực. Ở người lớn, dạng thường gặp nhất là thoát vị qua khe thực quản, phân loại thành thoát vị trượt hoặc thoát vị cạnh thực quản. Do vị trí tiếp giáp giữa ngực và bụng, bệnh lý này có thể tác động trực tiếp đến chức năng của cả hệ tiêu hóa lẫn hệ hô hấp, tạo nên những biểu hiện lâm sàng phức tạp cần được thăm khám chuyên khoa.

Dấu hiệu tiêu hóa thường gặp do thoát vị hoành gây ra

Nhóm triệu chứng đường tiêu hóa là biểu hiện phổ biến nhất ở người lớn mắc thoát vị hoành, đặc biệt là dạng thoát vị khe thực quản. Khi một phần dạ dày di chuyển lên phía trên qua khe hoành, van chống trào ngược tự nhiên giữa dạ dày và thực quản bị suy giảm chức năng nghiêm trọng. Người bệnh thường xuyên cảm thấy ợ chua, ợ nóng lan từ vùng thượng vị lên phía sau xương ức, cảm giác nóng rát tăng lên rõ rệt khi nằm ngửa, cúi gập người hoặc sau các bữa ăn no.

Bên cạnh cảm giác nóng rát, bệnh nhân còn có thể gặp tình trạng buồn nôn, nôn trớ thức ăn chưa tiêu hoặc dịch vị chua lên miệng. Cảm giác đầy trướng bụng, khó tiêu xuất hiện ngay cả khi chỉ ăn một lượng nhỏ thức ăn. Một số trường hợp cảm thấy nuốt nghẹn hoặc vướng ở cổ họng, đau tức mơ hồ vùng thượng vị sau khi ăn, khiến người bệnh dễ lầm tưởng bản thân chỉ bị viêm dạ dày thông thường hoặc rối loạn tiêu hóa nhẹ kéo dài.

Biểu hiện tức ngực khó thở do chèn ép khoang lồng ngực

Khi tạng trong ổ bụng thoát vị với kích thước đáng kể lên khoang lồng ngực, áp lực chèn ép lên tim và phổi sẽ kích hoạt các triệu chứng hô hấp và tim mạch. Người bệnh thường cảm thấy khó thở, hụt hơi hoặc cảm giác thở không sâu, mức độ khó thở có thể tăng lên sau khi ăn no hoặc khi nằm thẳng đầu. Ho khan mạn tính kéo dài và thở khò khè về đêm cũng là những dấu hiệu thường gặp do dịch acid trào ngược kích thích niêm mạc đường thở.

Đặc biệt, cảm giác tức ngực, đau thắt nghẽn sau xương ức ở người bệnh thoát vị hoành rất dễ gây nhầm lẫn với cơn đau thắt ngực do bệnh lý mạch vành tim. Cơn đau này có thể lan nhẹ ra sau lưng hoặc lên cổ họng. Vì các biểu hiện đau ngực rất giống với biến cố tim mạch cấp tính, người bệnh tuyệt đối không nên chủ quan tự phán đoán tại nhà mà cần được thăm khám y khoa toàn diện để loại trừ các bệnh lý tim mạch nguy hiểm trước tiên.

Triệu chứng cảnh báo biến chứng nghẹt hoặc thiếu máu cục bộ

Biến chứng nguy hiểm hàng đầu của thoát vị hoành ở người lớn là tình trạng nghẹt hoặc xoắn khối thoát vị, xảy ra khi các tạng chui qua lỗ khuyết cơ hoành bị siết chặt và suy giảm tuần hoàn máu nuôi dưỡng. Dấu hiệu cảnh báo bao gồm cơn đau bụng dữ dội đột ngột vùng thượng vị, đau ngực dữ dội không thuyên giảm, nôn liên tục nhưng không nôn ra được thức ăn hoặc nôn khan dữ dội, kèm theo biểu hiện chướng bụng rõ rệt.

Ngoài ra, tình trạng thiếu máu nuôi có thể dẫn tới hoại tử tạng, thủng dạ dày hoặc viêm phúc mạc, biểu hiện qua triệu chứng sốt cao, tụt huyết áp, vã mồ hôi lạnh, khó thở cấp tính và da niêm mạc nhợt nhạt. Mặt khác, các ổ loét hình thành tại vị trí tạng bị cọ xát với bờ lỗ thoát vị có thể gây xuất huyết tiêu hóa âm ỉ hoặc ồ ạt, dẫn đến nôn ra máu, đi ngoài phân đen và thiếu máu mạn tính khiến người bệnh thường xuyên chóng mặt, mệt mỏi. Khi xuất hiện các dấu hiệu cấp tính này, bệnh nhân cần được đưa đến cơ sở cấp cứu ngay lập tức.

Yếu tố thúc đẩy triệu chứng và phương hướng theo dõi chăm sóc

Thoát vị hoành ở người lớn có thể xuất hiện do bẩm sinh chưa phát hiện trước đó, do chấn thương ngực bụng rách cơ hoành hoặc phổ biến nhất là thoát vị khe thực quản do thoái hóa mô nâng đỡ theo tuổi tác. Tình trạng tăng áp lực ổ bụng kéo dài ở người béo phì, ho mạn tính, táo bón kinh niên hoặc phụ nữ mang thai nhiều lần cũng làm tăng nguy cơ suy yếu cơ hoành.

Việc kiểm soát triệu chứng đòi hỏi sự kết hợp chặt chẽ giữa thay đổi lối sống và điều trị y khoa dưới sự hướng dẫn của bác sĩ. Người bệnh nên duy trì cân nặng hợp lý, chia bữa ăn thành nhiều bữa nhỏ trong ngày, tránh ăn quá no và tuyệt đối không nằm nghỉ trong vòng hai đến ba giờ sau khi ăn. Nâng cao đầu giường khi ngủ khoảng mười lăm đến hai mươi centimet, hạn chế các chất kích thích như cà phê, rượu bia, đồ uống có gas và thức ăn nhiều dầu mỡ giúp giảm áp lực khoang bụng và ngăn ngừa acid trào ngược hiệu quả. Khi các biện pháp nội khoa không đáp ứng hoặc có nguy cơ biến chứng, bác sĩ chuyên khoa ngoại tiêu hóa sẽ cân nhắc chỉ định phẫu thuật phục hồi cơ hoành.

Lưu ý an toàn

Các biểu hiện của thoát vị hoành rất dễ trùng lặp với bệnh lý trào ngược dạ dày thực quản, viêm loét dạ dày hoặc bệnh mạch vành tim. Người bệnh không được tự ý mua thuốc giảm đau, thuốc ức chế acid kéo dài hoặc tự chẩn đoán bệnh tại nhà. Khi xuất hiện cơn đau ngực dữ dội, khó thở đột ngột hoặc nôn ra máu, cần đến ngay bệnh viện để được cấp cứu kịp thời.

Tóm tắt

Thoát vị hoành ở người lớn là bệnh lý có biểu hiện đa dạng, dễ gây nhầm lẫn với các vấn đề dạ dày hoặc tim mạch thông thường. Nhận biết sớm các triệu chứng đường tiêu hóa và hô hấp giúp người bệnh chủ động đi khám tại các cơ sở y tế. Việc xác định chính xác nguyên nhân qua chẩn đoán hình ảnh sẽ hỗ trợ bác sĩ xây dựng phác đồ theo dõi hoặc can thiệp kịp thời, hạn chế biến chứng nguy hiểm.