Tê đầu lưỡi là dấu hiệu của bệnh gì và khi nào cần đi khám

Tê đầu lưỡi là gì?

Tê đầu lưỡi là hiện tượng suy giảm hoặc thay đổi cảm giác xúc giác và nhiệt độ tại vùng niêm mạc phía trước của lưỡi. Người bệnh thường mô tả cảm giác này tương tự như bị kim châm nhẹ, kiến bò, râm ran khó chịu hoặc có cảm giác đầu lưỡi bị dày cộm lên và phản ứng chậm với thức ăn.

Vùng đầu lưỡi tập trung mật độ dày đặc các đầu mút dây thần kinh cảm giác và nụ vị giác, được chi phối trực tiếp bởi dây thần kinh lưỡi (nhánh của dây thần kinh sinh ba – dây thần kinh sọ số V) và nhánh thừng nhĩ của dây thần kinh số VII. Do đó, bất kỳ tác động nào làm tổn thương lớp tế bào biểu mô bề mặt, gây gián đoạn tưới máu tại chỗ hoặc cản trở dẫn truyền xung động thần kinh đều có thể gây nên hiện tượng tê bì. Triệu chứng này có thể chỉ thoáng qua trong vài phút, vài giờ sau khi ăn đồ quá nóng nhưng cũng có thể kéo dài liên tục nhiều tuần tùy thuộc vào nguyên nhân cốt lõi gây ra tình trạng rối loạn cảm giác này.

Nguyên nhân tê đầu lưỡi do kích ứng và thói quen sinh hoạt

Hiện tượng tê râm ran ở đầu lưỡi thường liên quan trực tiếp đến các yếu tố kích thích tại chỗ trong khoang miệng. Thói quen sử dụng thức ăn quá cay nóng, nhiều gia vị chua cay hoặc đồ uống có cồn nồng độ cao rất dễ gây bỏng nhẹ và tổn thương các nhú vị giác ở đầu lưỡi.

Bên cạnh đó, việc dị ứng với thành phần hương liệu trong kem đánh răng, nước súc miệng chứa chất sát khuẩn mạnh hoặc kích ứng do các khí cụ chỉnh nha, răng giả cọ xát liên tục cũng là nguyên nhân phổ biến. Người hút nhiều thuốc lá hoặc thường xuyên uống cà phê đặc cũng có thể gặp phải tình trạng tê nhẹ kèm theo khô miệng tạm thời. Những kích ứng này đa phần lành tính và tự thuyên giảm sau vài ngày khi ngừng tiếp xúc với tác nhân gây khó chịu.

Tê đầu lưỡi do thiếu hụt vi chất và dinh dưỡng

Các dây thần kinh cảm giác vùng lưỡi rất nhạy cảm với tình trạng thiếu hụt dinh dưỡng vi lượng, đặc biệt là nhóm vitamin B bao gồm vitamin B1, vitamin B6 và vitamin B12 cùng với khoáng chất sắt, kẽm. Khi cơ thể không nhận đủ vitamin B12, lớp myelin bảo vệ sợi thần kinh bị suy giảm, dẫn đến triệu chứng tê râm ran, mất cảm giác hoặc cảm giác châm chích như kiến bò ở đầu lưỡi và hai bên rìa lưỡi.

Tình trạng thiếu máu do thiếu sắt cũng làm giảm cung cấp oxy đến các mô niêm mạc miệng, khiến bề mặt lưỡi trở nên trơn láng, mất gai lưỡi, viêm đỏ và thường xuyên có cảm giác rát buốt kèm theo tê bì. Người ăn chay trường, người có bệnh lý đường tiêu hóa gây kém hấp thu hoặc phụ nữ mang thai là những đối tượng dễ gặp phải tình trạng tê đầu lưỡi do thiếu hụt vi chất.

Ảnh hưởng từ bệnh lý thần kinh và chuyển hóa

Cảm giác tê ở đầu lưỡi có thể phản ánh các rối loạn dẫn truyền của dây thần kinh số V hoặc dây thần kinh số VII, vốn đảm nhiệm cảm giác và vị giác cho vùng mặt và miệng. Người mắc bệnh đái tháo đường lâu năm không kiểm soát tốt đường huyết thường bị biến chứng thần kinh ngoại biên, gây tê bì đối xứng ở các đầu chi và có thể xuất hiện cả ở vùng môi, đầu lưỡi.

Hội chứng rát bỏng miệng là một bệnh lý thần kinh cảm giác mạn tính đặc trưng bởi cảm giác bỏng rát, tê buốt như bị châm chích ở đầu lưỡi mà không thấy tổn thương thực thể rõ ràng trên niêm mạc. Ngoài ra, chấn thương dây thần kinh sau các thủ thuật nha khoa như nhổ răng khôn hàm dưới, phẫu thuật chỉnh hình hàm mặt hoặc nhiễm virus Herpes zoster cũng có thể để lại di chứng tê bì cục bộ kéo dài vùng miệng lưỡi.

Dấu hiệu cảnh báo các biến cố sức khỏe nghiêm trọng

Mặc dù phần lớn các trường hợp tê đầu lưỡi là lành tính, triệu chứng này đôi khi lại là tín hiệu cảnh báo sớm của các bệnh lý nguy hiểm cần can thiệp y tế khẩn cấp. Trong tai biến mạch máu não hoặc cơn thiếu máu não cục bộ thoáng qua, tê đầu lưỡi thường khởi phát đột ngột và đi kèm các dấu hiệu méo miệng, nói ngọng, tê yếu một bên tay chân hoặc chóng mặt mất thăng bằng.

Ở mức độ mạn tính, các khối u vùng vòm họng, u sàn miệng hoặc u não chèn ép vào đường đi của dây thần kinh sọ não cũng gây tê buốt âm ỉ tăng dần ở một bên lưỡi. Phản ứng dị ứng thức ăn hoặc thuốc ở mức độ nghiêm trọng có thể khởi đầu bằng cảm giác tê ngứa đầu lưỡi rồi nhanh chóng tiến triển thành phù nề lưỡi, khó thở, đòi hỏi người bệnh phải được cấp cứu ngay lập tức.

Cách chăm sóc và thời điểm cần thăm khám y tế

Khi bị tê đầu lưỡi, người bệnh nên chủ động theo dõi tính chất xuất hiện, thời gian kéo dài và các triệu chứng đi kèm để cung cấp thông tin chính xác cho bác sĩ thăm khám. Trước tiên, cần loại bỏ các yếu tố nguy cơ dễ nhận biết như ngừng dùng thức ăn cay nóng, đổi sang loại kem đánh răng dịu nhẹ không chứa chất tạo bọt mạnh và tránh cắn vào lưỡi.

Việc duy trì vệ sinh răng miệng sạch sẽ bằng nước muối sinh lý, uống đủ nước hàng ngày và bổ sung chế độ ăn giàu rau xanh, hoa quả tươi sẽ hỗ trợ phục hồi niêm mạc lưỡi tổn thương. Nếu cảm giác tê không thuyên giảm sau một tuần, xuất hiện tái phát nhiều lần hoặc kèm theo đau rát nhiều, người bệnh cần đến bệnh viện khám chuyên khoa tai mũi họng, răng hàm mặt hoặc chuyên khoa thần kinh để được chẩn đoán chính xác.

Lưu ý an toàn

Thông tin trong bài viết chỉ mang tính chất tham khảo giáo dục sức khỏe, không thay thế cho việc chẩn đoán hoặc chỉ định điều trị của bác sĩ chuyên khoa. Người bệnh tuyệt đối không tự ý mua và dùng các loại thuốc bổ thần kinh liều cao hoặc thuốc điều trị tại nhà khi chưa được thăm khám. Tránh cạo gạt mạnh làm loét thêm niêm mạc lưỡi. Khi xuất hiện tê lưỡi đột ngột kèm yếu nửa người hoặc khó thở, cần đến cơ sở y tế cấp cứu ngay.

Tóm tắt

Tê đầu lưỡi phần lớn bắt nguồn từ các tổn thương niêm mạc lành tính hoặc thiếu hụt dưỡng chất tạm thời nhưng cũng có thể là dấu hiệu sớm của nhiều bệnh lý mạn tính nguy hiểm. Việc theo dõi sát tần suất xuất hiện và các biểu hiện đi kèm sẽ giúp người bệnh chủ động đi khám chuyên khoa kịp thời, tránh biến chứng tổn thương dây thần kinh lâu dài.