Tật dính thắng lưỡi có nói được không và ảnh hưởng tới giọng nói của trẻ

Tật dính thắng lưỡi có nói được không là gì?

Tật dính thắng lưỡi là tình trạng dây hãm lưỡi có chiều dài ngắn bất thường, quá dày hoặc bám sát vào vị trí đầu lưỡi, khiến chuyển động tự do của lưỡi bị hạn chế. Đây là một bất thường bẩm sinh khá thường gặp trong khoang miệng trẻ sơ sinh và trẻ nhỏ. Mặc dù không phải là bệnh lý nguy hiểm đe dọa trực tiếp tính mạng, dị tật này lại ảnh hưởng trực tiếp đến chức năng vận động cơ học của lưỡi.

Ở trẻ sơ sinh, dính thắng lưỡi thường gây khó khăn cho việc ngậm bắt núm vú và bú mẹ hiệu quả. Khi trẻ lớn hơn bước vào giai đoạn tập nói, cử động lưỡi bị kìm hãm có thể khiến trẻ khó uốn lưỡi để phát ra những âm thanh rõ ràng. Mức độ ảnh hưởng rất khác nhau giữa từng trẻ, từ việc chỉ gây trở ngại nhẹ không đáng kể cho đến việc tạo thành rào cản rõ rệt trong phát âm và sinh hoạt thường ngày.

Bản chất của tật dính thắng lưỡi ở trẻ nhỏ

Dính thắng lưỡi hay dính dây hãm lưỡi là một dị tật bẩm sinh nhẹ, xảy ra khi màng niêm mạc nối liền mặt dưới của lưỡi với sàn miệng bị ngắn, dày hoặc bám quá gần về phía đầu lưỡi. Tình trạng này làm hạn chế tầm vận động tự nhiên của lưỡi, khiến đầu lưỡi khó đưa lên chạm vòm miệng cứng, khó vươn ra ngoài qua bờ môi hoặc khó di chuyển linh hoạt sang hai bên.

Mức độ dính thắng lưỡi có thể dao động từ nhẹ đến nặng tùy thuộc vào vị trí bám và độ đàn hồi của dải xơ. Ở thể nhẹ, dải hãm lưỡi chỉ gây cản trở rất ít đến chức năng sinh hoạt. Tuy nhiên ở mức độ nặng hơn, đầu lưỡi của trẻ có thể bị kéo lõm vào trong tạo thành hình trái tim khi cố gắng thè lưỡi ra phía trước. Dị tật này thường được phát hiện ngay từ giai đoạn sơ sinh qua thăm khám lâm sàng hoặc khi trẻ bắt đầu xuất hiện những biểu hiện bất thường trong quá trình bú mẹ và phát triển vận động miệng.

Khả năng phát âm và nói chuyện khi bị tật dính thắng lưỡi

Câu trả lời trực tiếp là trẻ bị tật dính thắng lưỡi hoàn toàn có thể nói được, không hề bị câm hay mất hoàn toàn khả năng ngôn ngữ như nhiều người vẫn lo sợ. Dính thắng lưỡi là tổn thương cơ học hạn chế cử động của lưỡi chứ không ảnh hưởng đến thanh quản, dây thanh âm hay trung tâm xử lý ngôn ngữ trên vỏ não. Do đó, tư duy ngôn ngữ, khả năng hiểu lời nói và việc tạo âm thanh giao tiếp của trẻ vẫn diễn ra bình thường.

Vấn đề thực sự nằm ở độ tròn vành rõ chữ khi phát âm. Khi nói, đầu lưỡi phải phối hợp nhịp nhàng với răng, lợi và vòm miệng để tạo nên các âm vị chính xác. Với những trẻ có dây thắng lưỡi bị dính nhiều, cử động nâng đầu lưỡi lên cao bị cản trở khiến trẻ gặp trở ngại khi phát các âm đòi hỏi uốn cong hoặc chạm đầu lưỡi, dẫn đến nói ngọng hoặc phát âm không tròn tiếng. Ngược lại, nếu dải hãm lưỡi chỉ dính nhẹ, trẻ vẫn có thể tự bù trừ cử động và nói chuyện rất rõ ràng mà không gặp rào cản đáng kể nào.

Các âm tiết dễ bị ảnh hưởng và biểu hiện khó khăn khi phát âm

Trong hệ thống ngữ âm, có những âm đòi hỏi lưỡi phải vươn cao chạm vào chân răng hàm trên hoặc vòm miệng cứng. Trẻ bị dính thắng lưỡi trung bình đến nặng thường gặp khó khăn nhất khi phát âm các phụ âm như d, đ, t, n, l, r hoặc các tổ hợp âm tương tự. Khi cố gắng phát các âm này, đầu lưỡi không chạm được vị trí chuẩn xác, khiến luồng hơi thoát ra bị biến đổi và âm phát ra nghe không rõ hoặc bị chệch sang âm khác.

Bên cạnh đó, việc vận động lưỡi bị giới hạn có thể khiến trẻ nhanh mỏi cơ miệng khi nói các câu dài hoặc khi nói nhanh. Để bù đắp cho hạn chế của đầu lưỡi, một số trẻ hình thành thói quen dùng hàm dưới hoặc môi để tạo âm, vô tình tạo nên thói quen phát âm sai lệch kéo dài. Tình trạng phát âm không chuẩn có thể khiến trẻ cảm thấy thiếu tự tin, ngập ngừng khi giao tiếp với bạn bè xung quanh, đặc biệt là khi bước vào lứa tuổi mẫu giáo và tiểu học.

Thời điểm thăm khám và phương hướng can thiệp y khoa

Không phải trường hợp dính thắng lưỡi nào cũng bắt buộc phải phẫu thuật. Việc đưa ra quyết định can thiệp phụ thuộc chặt chẽ vào mức độ hạn chế cử động của lưỡi và những ảnh hưởng thực tế đối với sức khỏe cũng như chất lượng cuộc sống của trẻ. Bác sĩ chuyên khoa Tai Mũi Họng, Răng Hàm Mặt hoặc Nhi khoa sẽ thăm khám trực tiếp để phân loại mức độ dính và đưa ra lời khuyên phù hợp nhất cho từng trường hợp.

Nếu tật dính thắng lưỡi gây cản trở nghiêm trọng đến phản xạ bú nuốt ở trẻ sơ sinh, khiến trẻ bú kém, chậm tăng cân, hoặc khi trẻ lớn có biểu hiện ngọng rõ rệt, phẫu thuật cắt dây hãm lưỡi thường được chỉ định. Đây là một thủ thuật ngoại khoa tương đối đơn giản, được thực hiện nhanh chóng nhằm giải phóng hoàn toàn biên độ vận động cho đầu lưỡi. Đối với các trường hợp dính nhẹ không ảnh hưởng đến dinh dưỡng hay phát âm, bác sĩ có thể chỉ định theo dõi định kỳ kết hợp hướng dẫn gia đình các bài tập hỗ trợ vận động miệng tại nhà.

Phục hồi chức năng phát âm và luyện tập ngôn ngữ sau điều trị

Sau khi được phẫu thuật cắt dính thắng lưỡi, trẻ không thể tự động phát âm tròn vành rõ chữ ngay lập tức nếu trước đó đã hình thành thói quen phát âm sai lệch. Lưỡi của trẻ cần thời gian thích nghi với tầm vận động mới được giải phóng, đồng thời não bộ cần học lại cách điều khiển cơ lưỡi tiếp xúc đúng vị trí giải phẫu trong khoang miệng.

Do đó, vai trò của luyện tập ngữ âm sau can thiệp là vô cùng quan trọng. Cha mẹ nên phối hợp chặt chẽ với chuyên viên âm ngữ trị liệu để hướng dẫn trẻ thực hiện các bài tập cơ lưỡi, ví dụ như uốn cong đầu lưỡi, đưa lưỡi chạm vào răng trên hoặc đá lưỡi sang hai bên má. Sự kiên nhẫn luyện tập mỗi ngày cùng môi trường giao tiếp tích cực từ người thân sẽ giúp trẻ nhanh chóng sửa tật nói ngọng, tự tin phát âm chuẩn xác và phát triển kỹ năng giao tiếp một cách toàn diện.

Lưu ý an toàn

Thông tin trong bài viết chỉ mang tính chất giáo dục y khoa phổ cập và không thay thế cho chẩn đoán trực tiếp từ nhân viên y tế. Phụ huynh tuyệt đối không tự ý dùng dao kéo hay dụng cụ sắc nhọn can thiệp vào thắng lưỡi của trẻ tại nhà vì tiềm ẩn nguy cơ nhiễm trùng và chảy máu khó cầm. Mọi chỉ định phẫu thuật hoặc can thiệp phục hồi ngôn ngữ cần được thực hiện bởi bác sĩ chuyên khoa có chuyên môn tại các cơ sở y tế đủ điều kiện.

Tóm tắt

Tật dính thắng lưỡi hoàn toàn có thể cải thiện tốt nếu được phát hiện và can thiệp đúng thời điểm. Trẻ vẫn có khả năng nói chuyện, nhưng cần sự quan sát sát sao của gia đình để phát hiện sớm các khó khăn phát âm. Khi có nghi ngờ, phụ huynh nên đưa trẻ đến cơ sở y tế chuyên khoa để được đánh giá toàn diện, tránh tự ý áp dụng các biện pháp can thiệp dân gian không an toàn.