Nổi hạch dưới cằm có nguy hiểm không và khi nào cảnh báo ung thư?

Nổi hạch dưới cằm là gì?

• Hạch dưới cằm là một phần thuộc mạng lưới hạch bạch huyết vùng đầu cổ, đóng vai trò quan trọng trong việc lọc dịch bạch huyết và ngăn chặn các tác nhân gây bệnh như vi khuẩn, virus xâm nhập vào cơ thể. Ở trạng thái khỏe mạnh bình thường, các hạch lympho này có kích thước rất nhỏ, chỉ khoảng vài milimet, chìm sâu dưới da và mô mềm nên hầu như không thể nhìn thấy hay sờ thấy được bằng tay.
• Khi các cơ quan lân cận trong khu vực miệng, hầu họng hoặc răng hàm bị tổn thương hay nhiễm khuẩn, các tế bào bạch cầu lympho sẽ nhanh chóng nhân lên và tập trung tại đây để chống lại mầm bệnh, dẫn đến hiện tượng phì đại hạch. Sự gia tăng kích thước này là phản ứng sinh lý miễn dịch tự nhiên giúp bảo vệ cơ thể. Mặc dù đa số các trường hợp sưng hạch là lành tính và có thể tự biến mất sau khi ổ viêm được kiểm soát, sự hiện diện của một khối hạch to bất thường vẫn đòi hỏi sự theo dõi cẩn trọng để phát hiện sớm các bất thường nguy hiểm.

Nguyên nhân thường gặp khiến hạch dưới cằm sưng to

• Hạch lympho dưới cằm đóng vai trò như một trạm lọc phòng thủ tự nhiên của cơ thể đối với khu vực môi dưới, sàn miệng, đầu lưỡi và răng cửa hàm dưới. Khi các khu vực này xuất hiện tình trạng viêm nhiễm, hệ miễn dịch sẽ kích hoạt làm tăng sinh các tế bào lympho, khiến hạch sưng to cục bộ.
• Các nguyên nhân phổ biến nhất gây nổi hạch viêm lành tính bao gồm sâu răng, viêm tủy răng, viêm lợi, áp xe quanh cuống răng hoặc viêm loét niêm mạc miệng. Bên cạnh đó, các đợt nhiễm trùng đường hô hấp trên như viêm họng, viêm amidan, viêm xoang hoặc cảm cúm cũng thường kích thích hạch dưới cằm và hạch dưới hàm sưng đau. Sau khi tình trạng nhiễm trùng nguyên phát được chữa khỏi, hạch thường sẽ mềm lại và dần thu nhỏ về kích thước ban đầu.
• Ngoài nhiễm trùng thông thường, một số bệnh lý mạn tính đặc hiệu như lao hạch cổ hay bệnh lý hệ thống như lupus ban đỏ cũng có thể biểu hiện bằng tình trạng phì đại hạch kéo dài ở vùng cổ dưới cằm.

Phân biệt hạch lành tính và dấu hiệu nghi ngờ ác tính

• Để nhận biết mức độ an toàn của hạch dưới cằm, việc quan sát các đặc tính lâm sàng ban đầu mang lại nhiều thông tin định hướng quan trọng. Hạch do phản ứng viêm thông thường thường xuất hiện khá nhanh, sờ vào thấy mềm hoặc hơi chắc, bề mặt nhẵn nhụi, ranh giới rõ ràng và có thể di động dễ dàng dưới da khi dùng ngón tay đẩy nhẹ. Người bệnh thường cảm thấy đau tức tại vị trí hạch, đặc biệt là khi há miệng, nhai nuốt hoặc khi ấn trực tiếp vào khối sưng.
• Ngược lại, hạch cảnh báo nguy cơ bệnh lý ác tính thường tiến triển âm thầm mà không gây đau đớn ở giai đoạn đầu. Khối hạch này thường có mật độ rất cứng chắc, sờ cảm giác như viên sỏi, bề mặt gồ ghề và kém di động do đã dính chặt vào các mô sâu hoặc da xung quanh. Hạch ác tính có xu hướng tăng dần kích thước theo thời gian thay vì nhỏ đi sau hai tuần. Ngoài ra, sự xuất hiện của nhiều hạch dính kết thành chùm hoặc chuỗi dọc theo cơ ức đòn chũm cũng là dấu hiệu đòi hỏi sự cảnh giác cao độ.

Mối liên hệ giữa hạch dưới cằm và bệnh lý ung thư

• Mặc dù đa số các khối hạch dưới cằm là phản ứng lành tính trước viêm nhiễm, người bệnh tuyệt đối không được chủ quan trước nguy cơ ung thư. Hạch ác tính ở vùng dưới cằm có thể bắt nguồn từ hai nhóm bệnh lý chính: ung thư di căn hạch cổ và ung thư nguyên phát của hệ thống hạch bạch huyết.
• Nhóm thứ nhất là tình trạng di căn hạch từ các khối u biểu mô vùng đầu mặt cổ, đặc biệt là ung thư khoang miệng, ung thư lưỡi, ung thư sàn miệng, ung thư thanh quản, ung thư vòm họng hoặc ung thư tuyến giáp. Tế bào ung thư từ các cơ quan lân cận xâm nhập vào mạch bạch huyết và phát triển thành các khối hạch to ở cổ dưới cằm.
• Nhóm thứ hai là các bệnh ung thư nguyên phát của hệ lympho như u lympho Hodgkin hoặc u lympho không Hodgkin, hay các bệnh bạch cầu ác tính. Trong những trường hợp này, sự phì đại hạch thường đi kèm các triệu chứng toàn thân như sốt kéo dài không rõ nguyên nhân, đổ mồ hôi trộm ban đêm, mệt mỏi suy nhược và sụt cân nhanh chóng không rõ lý do.

Thời điểm cần đi khám và quy trình đánh giá y khoa

• Người bệnh cần đến cơ sở y tế để được kiểm tra ngay khi phát hiện hạch dưới cằm tồn tại kéo dài trên hai tuần mà không có dấu hiệu thuyên giảm, hoặc khi hạch to nhanh bất thường dù không có biểu hiện đau răng hay đau họng. Đặc biệt, nếu khối hạch có tính chất cứng như đá, cố định chặt một chỗ, không đau khi ấn nhưng đi kèm với các dấu hiệu như khó nuốt, khàn tiếng kéo dài, loét miệng lâu lành, chảy máu chân răng không rõ nguyên nhân, sốt nhẹ về chiều hoặc sụt cân nhanh thì cần đi khám chuyên khoa càng sớm càng tốt.
• Tại bệnh viện, các bác sĩ chuyên khoa tai mũi họng hoặc ung bướu sẽ tiến hành khám lâm sàng cẩn thận vùng tai mũi họng và răng miệng. Các phương pháp cận lâm sàng thường quy bao gồm siêu âm vùng cổ để đánh giá cấu trúc rốn hạch và độ tưới máu, nội soi tai mũi họng để tìm ổ nguyên phát. Khi cần thiết, kỹ thuật sinh thiết chọc hút tế bào bằng kim nhỏ hoặc sinh thiết trọn hạch sẽ được thực hiện để giải phẫu bệnh, đưa ra chẩn đoán chính xác nhất.

Lưu ý an toàn

Các thông tin y tế trên đây mang tính chất giáo dục và tham khảo chung, không thay thế cho việc chẩn đoán hoặc phác đồ điều trị của bác sĩ chuyên khoa. Người bệnh tuyệt đối không tự ý mua thuốc kháng sinh, thuốc kháng viêm để uống hoặc đắp các loại lá thuốc dân gian lên vùng hạch dưới cằm. Khi phát hiện khối sưng bất thường, cần đến các bệnh viện có chuyên khoa tai mũi họng hoặc ung bướu để được thăm khám chính xác.

Tóm tắt

Nổi hạch dưới cằm phần lớn là phản ứng viêm lành tính của cơ thể trước các ổ nhiễm khuẩn vùng lân cận. Tuy nhiên, người bệnh không nên chủ quan tự nắn bóp hoặc tự ý điều trị tại nhà khi hạch to kéo dài. Việc chủ động thăm khám tại các cơ sở y tế chuyên khoa tai mũi họng hoặc ung bướu giúp xác định chính xác nguyên nhân, loại trừ nguy cơ ác tính và có hướng xử trí an toàn, kịp thời.