Lưu ý khi tập đi sau gãy xương bàn chân giúp phục hồi
Nội dung chỉ cung cấp thông tin tham khảo, không thay thế chẩn đoán, khám hoặc điều trị của người hành nghề y tế. Không tự ý dùng, ngừng hoặc thay đổi thuốc dựa trên bài viết.
Gãy xương bàn chân là chấn thương phổ biến có thể làm gián đoạn khả năng đi lại và sinh hoạt thường ngày. Sau thời gian bất động bằng bó bột hoặc phẫu thuật kết hợp xương, việc tập đi lại đúng cách đóng vai trò then chốt giúp khôi phục biên độ vận động và sức mạnh của hệ cơ xương khớp.
Tập đi quá sớm hoặc sai phương pháp có thể gây di lệch ổ gãy và làm chậm quá trình liền xương, trong khi trì hoãn tập luyện quá lâu lại dễ dẫn đến teo cơ và cứng khớp. Nắm rõ các lưu ý y khoa khi tập đi sẽ giúp người bệnh phục hồi an toàn và sớm quay trở lại cuộc sống bình thường.
Tập đi sau gãy xương bàn chân là gì?
Gãy xương bàn chân bao gồm tổn thương ở các vị trí như khối xương cổ chân, xương bàn ngón chân hoặc xương ngón chân. Khi xương bị gãy, vùng tổn thương cần được cố định để các bè xương mới hình thành và liên kết hai đầu xương lại với nhau. Giai đoạn tập đi sau gãy xương bàn chân là một phần của chương trình phục hồi chức năng nhằm tái tạo phản xạ thăng bằng, tăng cường tuần hoàn nuôi dưỡng và phục hồi chức năng nâng đỡ của vòm gan chân. Nếu quá trình này diễn ra đúng lộ trình dưới sự theo dõi sát sao của bác sĩ chuyên khoa chấn thương chỉnh hình hoặc kỹ thuật viên vật lý trị liệu, người bệnh sẽ lấy lại được dáng đi tự nhiên, hạn chế hiện tượng cứng khớp cổ chân, teo cơ cẳng chân và ngăn ngừa nguy cơ đau mạn tính vùng bàn chân.
Xác định thời điểm an toàn để bắt đầu tập đi lại
Thời điểm bắt đầu tập đi không cố định cho mọi trường hợp mà phụ thuộc vào vị trí gãy như xương bàn ngón, xương thuyền hay xương gót, cũng như mức độ vững của ổ gãy. Sau thời gian bất động bằng bột hoặc nẹp, bác sĩ chuyên khoa chấn thương chỉnh hình sẽ chụp phim X-quang kiểm tra sự hình thành can xương trước khi cho phép người bệnh đặt chân xuống đất. Thông thường, quá trình này bắt đầu sau khoảng sáu đến tám tuần đối với gãy xương kín được điều trị bảo tồn, hoặc có thể sớm hơn tùy theo phương pháp phẫu thuật kết hợp xương. Người bệnh tuyệt đối không nên tự ý ước lượng thời gian hay nôn nóng tập đi khi chưa có sự đồng ý của nhân viên y tế phụ trách, vì lực tỳ đè sớm có thể làm xô lệch cấu trúc giải phẫu của vòm bàn chân.
Tuân thủ các giai đoạn chịu lực tịnh tiến lên bàn chân
Quá trình tập đi sau gãy xương bàn chân cần trải qua các mức độ chịu lực tịnh tiến để mô xương và gân cơ thích nghi dần. Ban đầu, người bệnh tập tiếp xúc nhẹ bàn chân với mặt đất khi ngồi trên ghế, sau đó chuyển sang tập đi chịu lực một phần với sự hỗ trợ của nạng nách hoặc khung tập đi, chỉ đặt khoảng hai mươi đến năm mươi phần trăm trọng lượng cơ thể lên chân tổn thương. Khi kiểm tra lâm sàng không còn đau buốt và phim chụp cho thấy can xương vững chắc, bác sĩ sẽ hướng dẫn tăng dần mức chịu lực cho đến khi có thể tỳ hoàn toàn trọng lượng cơ thể. Việc chia nhỏ các giai đoạn giúp hạn chế tối đa nguy cơ nứt gãy thứ phát, đồng thời giúp hệ thống dây chằng và bao khớp lấy lại độ đàn hồi tự nhiên.
Sử dụng dụng cụ hỗ trợ và chọn giày dép phù hợp
Trong suốt giai đoạn phục hồi chức năng vận động, dụng cụ hỗ trợ như nạng gỗ, nạng khuỷu tay hoặc khung tập đi đóng vai trò san sẻ gánh nặng cơ học cho bàn chân bị tổn thương. Người bệnh cần điều chỉnh chiều cao của nạng phù hợp với vóc dáng để tránh gây tỳ đè lên đám rối thần kinh nách hoặc gây mỏi vùng thắt lưng. Bên cạnh dụng cụ nâng đỡ, việc lựa chọn giày dép cũng ảnh hưởng trực tiếp đến kết quả phục hồi. Người bệnh nên sử dụng giày thể thao đế mềm, có độ bám tốt, mũi rộng rãi và có lót vòm nâng đỡ để phân bố đều áp lực lên toàn bộ lòng bàn chân. Tránh đi chân trần trên nền gạch trơn trượt hoặc mang các loại dép lỏng lẻo dễ làm trượt ngã và tái chấn thương.
Kết hợp bài tập vận động bổ trợ cho khớp và ngón chân
Bên cạnh việc tập bước đi, người bệnh cần kết hợp các bài tập vận động bổ trợ nhằm giải phóng hiện tượng cứng khớp cổ chân và cải thiện tuần hoàn máu ngoại vi. Các động tác cơ bản bao gồm gập duỗi cổ chân nhẹ nhàng, xoay tròn cổ chân trong phạm vi không gây đau, và tập co duỗi các ngón chân để kích thích nhóm cơ nội tại của bàn chân. Khi bàn chân đã quen với việc chịu lực, có thể thực hiện bài tập nhón gót khi ngồi hoặc dùng ngón chân quắp khăn mềm đặt trên sàn nhà để tăng cường sức mạnh cơ bắp cẳng chân. Mỗi buổi tập nên kéo dài khoảng mười lăm đến hai mươi phút và lặp lại hai đến ba lần mỗi ngày, kết hợp kê cao chân khi nghỉ ngơi nhằm giảm bớt phù nề ứ trệ.
Lưu ý an toàn
Người bệnh cần lắng nghe phản ứng của cơ thể trong từng buổi tập và dừng lại ngay nếu xuất hiện cơn đau nhói cấp tính, sưng phù tăng nhanh, bầm tím lan rộng hoặc cảm giác tê bì mất cảm giác ở các ngón chân. Không tự ý sử dụng thuốc giảm đau để cố gắng tập luyện vượt quá ngưỡng chịu đựng. Mọi điều chỉnh về mức độ tỳ đè hay thời điểm bỏ dụng cụ trợ đỡ đều phải dựa trên kết luận lâm sàng và hình ảnh X-quang từ bác sĩ chuyên khoa chấn thương chỉnh hình.
Tóm tắt
Quá trình tập đi sau gãy xương bàn chân đòi hỏi sự kiên nhẫn và tuân thủ đúng phác đồ của bác sĩ chuyên khoa chấn thương chỉnh hình. Việc tập luyện đúng thời điểm, đúng kỹ thuật và phối hợp nghỉ ngơi hợp lý sẽ giúp xương liền vững chắc, hạn chế nguy cơ tái chấn thương và nhanh chóng khôi phục khả năng vận động tự chủ trong sinh hoạt thường ngày.
Nguồn tham khảo
- Journal of Foot and Ankle Research: The effect of early weight‐bearing and later weight‐bearing rehabilitation interventions on outcomes after ankle fracture surgery: A systematic review and meta‐analysis of randomised controlled trials
- Disability and Rehabilitation: The effects of dynamic ankle-foot orthoses on functional ambulation activities, weight bearing and spatio-temporal characteristics of hemiparetic gait
FAQ – Câu hỏi thường gặp
Bao lâu sau khi gãy xương bàn chân thì có thể bắt đầu tập đi?
Người bệnh chỉ nên tập đi khi có chỉ định từ bác sĩ dựa trên kết quả chụp X-quang xác nhận xương đang liền tốt. Tự ý tập đi quá sớm có thể gây di lệch vị trí gãy, đau kéo dài hoặc làm chậm quá trình liền xương.
Tập đi sau gãy xương bàn chân bị đau nhẹ có bình thường không?
Cảm giác hơi ê mỏi trong những ngày đầu tập chịu lực là hiện tượng thường gặp do cơ bắp và khớp chưa thích nghi. Tuy nhiên nếu đau nhói dữ dội hoặc bàn chân sưng đỏ tăng dần, người bệnh cần dừng tập ngay và đến cơ sở y tế kiểm tra.
Có nên bỏ nạng sớm để tự đi lại cho nhanh hồi phục không?
Nạng, gậy chống hoặc khung tập đi giúp san sẻ trọng lượng cơ thể, bảo vệ vùng xương gãy không bị quá tải. Bỏ dụng cụ hỗ trợ quá sớm khi cơ bắp chưa đủ khỏe rất dễ dẫn đến dáng đi khập khiễng và tăng nguy cơ té ngã.
Nên chọn loại giày dép nào trong giai đoạn tập đi lại?
Người bệnh nên chọn giày đế bằng, có đệm lót êm ái, bề mặt đế ma sát tốt và ôm vừa vặn mu bàn chân. Cần tuyệt đối tránh giày cao gót, dép xỏ ngón lỏng lẻo hoặc các loại giày bít mũi quá chật gây chèn ép ngón chân.
Không tập đi theo hướng dẫn có thể dẫn đến di chứng gì?
Nếu không tập phục hồi chức năng đúng cách, người bệnh có thể gặp tình trạng cứng khớp cổ chân, teo cơ cẳng chân, dáng đi lệch trục hoặc đau bàn chân mạn tính kéo dài, ảnh hưởng lớn đến sinh hoạt hàng ngày.
