Tằng hắng giọng liên tục: Nguyên nhân thường gặp và cách xử trí

Tằng hắng giọng là gì?

Tằng hắng giọng thực chất là một phản xạ bán tự động nhằm làm sạch đường thở trên. Khi xuất hiện dịch nhầy, dị vật li ti hoặc cảm giác cộm ngứa ở vùng hầu họng, các cơ thanh quản sẽ siết lại rồi bật mở nhanh chóng dưới áp lực của luồng khí từ phổi đẩy lên. Quá trình này tạo ra âm thanh khục khặc đặc trưng trong cổ họng để đẩy chất ứ đọng ra ngoài.

Nhiều người lầm tưởng tằng hắng là giải pháp hữu hiệu để tống sạch đờm nhớt. Trên thực tế, mỗi lần tằng hắng mạnh, hai dây thanh âm phải va đập dữ dội vào nhau, dễ gây phù nề, xung huyết và kích thích niêm mạc tạo thêm dịch tiết bảo vệ. Hậu quả là người bệnh rơi vào vòng xoáy luẩn quẩn: càng thấy vướng họng càng muốn tằng hắng, và càng tằng hắng thì niêm mạc thanh quản càng dễ bị tổn thương, khiến cảm giác cộm ngứa kéo dài dai dẳng.

Các nguyên nhân phổ biến gây tằng hắng giọng liên tục

Hiện tượng tằng hắng giọng thường bắt nguồn từ sự tích tụ chất nhầy hoặc kích thích thần kinh cảm giác tại vùng hầu họng. Trong đó, hội chứng chảy dịch mũi sau là nguyên nhân rất phổ biến. Khi đường thở trên bị viêm mũi xoang hoặc viêm mũi dị ứng, dịch nhầy dư thừa từ các hốc mũi sẽ chảy ngược xuống thành sau họng, kích hoạt phản xạ khạc nhổ hoặc tằng hắng liên tục.

Bên cạnh đó, bệnh trào ngược thanh quản họng cũng là căn nguyên thường gặp nhưng dễ bị bỏ sót. Dịch vị dạ dày cùng enzyme tiêu hóa trào ngược lên tận cổ họng gây tổn thương niêm mạc hạ họng, tạo cảm giác vướng víu như có dị vật, khiến người bệnh phải liên tục tằng hắng để xoa dịu. Ngoài ra, việc thường xuyên hít phải khói thuốc lá, bụi mịn, không khí điều hòa quá khô hoặc tác dụng phụ của một số thuốc điều trị huyết áp cũng có thể kích thích họng tiết dịch mạn tính.

Hậu quả của việc lạm dụng tằng hắng đối với thanh quản

Mặc dù mang lại cảm giác thông thoáng tức thì, hành vi tằng hắng thường xuyên lại gây ra những tác động tiêu cực đến cấu trúc vi mô của thanh quản. Mỗi khi tằng hắng mạnh, hai mép dây thanh khép chặt và va đập với áp lực lớn, khiến lớp biểu mô bao phủ dễ bị trầy xước, xung huyết và phù nề kéo dài.

Nếu tình trạng này không được kiểm soát, người bệnh có thể gặp các biến đổi bất lợi về giọng nói như khàn tiếng, hụt hơi, nhanh mỏi mệt khi giao tiếp hoặc phát triển thành các tổn thương thực thể như hạt xơ dây thanh hay polyp thanh quản. Đáng chú ý, ở nhiều trường hợp, tằng hắng dần biến thành một thói quen vô thức hoặc phản xạ tâm lý khó bỏ. Người bệnh cảm thấy bồn chồn nếu không tằng hắng, ngay cả khi thực tế vùng họng không hề có đờm nhầy ứ đọng.

Biện pháp hỗ trợ làm dịu họng và hạn chế phản xạ tằng hắng

Để ngắt vòng luẩn quẩn này, việc chủ động kiểm soát phản xạ và tạo độ ẩm cho niêm mạc hầu họng đóng vai trò then chốt. Khi cảm thấy có đờm vướng víu, thay vì cố sức tằng hắng, người bệnh nên tập phản xạ nuốt chủ động kết hợp với việc uống từng ngụm nước ấm nhỏ. Biện pháp này giúp làm trôi lớp dịch tiết nhẹ nhàng mà không tạo lực va đập lên hai dây thanh.

Bên cạnh đó, việc xông mũi họng bằng nước muối sinh lý ấm, súc họng sạch sẽ hàng ngày và sử dụng máy tạo ẩm trong phòng ngủ sẽ hỗ trợ làm lỏng chất nhầy tự nhiên. Những người có biểu hiện nghi ngờ trào ngược nên điều chỉnh lối sống bằng cách hạn chế đồ ăn cay nóng, đồ uống có ga, không nằm ngay sau khi ăn tối thiểu hai đến ba giờ và kê cao đầu giường khi ngủ để giảm kích ứng lên cổ họng.

Lưu ý an toàn

Thông tin trong bài viết mang tính giáo dục phổ thông, không thay thế cho việc chẩn đoán và điều trị y khoa trực tiếp. Người bệnh tuyệt đối không tự ý mua thuốc kháng sinh, thuốc kháng viêm hay thuốc ức chế axit dạ dày khi chưa có chỉ định từ bác sĩ. Nếu hiện tượng tằng hắng đi kèm sốt cao, ho ra máu, khó nuốt, đau tức ngực dữ dội hoặc sụt cân nhanh, bạn cần đến ngay cơ sở y tế chuyên khoa Tai Mũi Họng để được thăm khám cẩn thận.

Tóm tắt

Tằng hắng giọng tuy là phản xạ tự nhiên của cơ thể nhưng nếu diễn ra mạn tính có thể tiềm ẩn nhiều bệnh lý tai mũi họng hoặc tiêu hóa cần can thiệp đúng nguyên nhân. Việc chủ động uống đủ nước, giữ ấm đường thở và thay thế hành vi tằng hắng bằng động tác nuốt nhẹ nhàng sẽ giúp bảo vệ thanh quản khỏe mạnh. Khi biểu hiện kéo dài không thuyên giảm, người bệnh nên chủ động thăm khám y tế.