Tăng đường huyết đột ngột: Biểu hiện cảnh báo và cách xử trí

Tăng đường huyết đột ngột là gì?

Tăng đường huyết xảy ra khi nồng độ glucose trong máu vượt quá mức an toàn, thường được xác định khi lượng đường lúc đói cao hơn mức mục tiêu hoặc chỉ số bất kỳ vượt trên ngưỡng thông thường của người bệnh. Tình trạng này bắt nguồn từ sự thiếu hụt insulin do tuyến tụy không sản xuất đủ hoặc do các tế bào trong cơ thể giảm khả năng đáp ứng với insulin.

Khi lượng đường trong máu tích tụ quá nhiều, cơ thể buộc phải kích hoạt cơ chế đào thải glucose qua thận vào nước tiểu, kéo theo một lượng nước lớn. Điều này gây ra hiện tượng mất nước nội bào và rối loạn cân bằng điện giải. Việc hiểu rõ bản chất của tăng đường huyết giúp người bệnh chủ động theo dõi chỉ số sức khỏe, duy trì chế độ dùng thuốc và lối sống hợp lý để hạn chế tối đa các đợt bùng phát bất ngờ.

Những nguyên nhân phổ biến khiến đường huyết tăng vọt

Tình trạng đường huyết vọt lên nhanh chóng thường bắt nguồn từ một số nguyên nhân sinh hoạt hoặc bệnh lý cấp tính. Việc bỏ quên cữ thuốc hạ đường huyết hoặc tiêm thiếu liều insulin là nguyên nhân trực tiếp thường gặp nhất. Chế độ ăn uống dung nạp quá nhiều carbohydrate tinh chế như bánh ngọt, chè, nước giải khát có đường trong một bữa ăn cũng khiến nồng độ glucose trong máu tăng vọt vượt khả năng xử lý của cơ thể.

Ngoài ra, những biến cố sức khỏe cấp tính như nhiễm trùng đường hô hấp, nhiễm trùng tiết niệu, sốt cao hoặc chấn thương cũng kích hoạt cơ thể tiết ra nhiều hormone chống lại tác dụng của insulin. Căng thẳng tâm lý quá mức hoặc việc sử dụng một số loại thuốc khác như corticoid mà không được theo dõi chặt chẽ cũng có thể làm gián đoạn quá trình chuyển hóa đường, dẫn đến tăng đường huyết khó kiểm soát.

Dấu hiệu cảnh báo khi đường huyết tăng cao đột biến

Khi nồng độ glucose trong máu tăng cao đột ngột, cơ thể sẽ phát ra nhiều tín hiệu cảnh báo rõ rệt. Cảm giác khát nước dữ dội và khô rát vùng họng là biểu hiện đầu tiên, đi kèm với việc đi tiểu liên tục cả ngày lẫn đêm do thận phải tăng đào thải đường dư thừa. Mắt có thể nhìn mờ thoáng qua do dịch kính trong nhãn cầu bị biến đổi thể tích dịch tạm thời.

Người bệnh thường cảm thấy mệt mỏi rã rời, đau nhức đầu âm ỉ và khó tập trung vào công việc hằng ngày. Hơi thở có thể trở nên khô nóng, da dẻ khô ráp và có cảm giác bứt rứt trong người. Nếu tình trạng tăng cao diễn ra nặng hơn, người bệnh có thể cảm thấy buồn nôn, đau âm ỉ vùng bụng và hơi thở xuất hiện mùi chua ngọt tương tự như mùi trái cây lên men, báo hiệu sự tích tụ của các thể ceton.

Hướng dẫn các bước xử trí bước đầu an toàn tại nhà

Khi nghi ngờ đường huyết tăng cao, việc đầu tiên cần làm là kiểm tra ngay chỉ số bằng máy đo cá nhân và ghi lại kết quả cùng thời điểm đo. Người bệnh nên ngồi nghỉ ngơi ở nơi thoáng mát, thả lỏng tinh thần để tránh làm tăng thêm các hormone căng thẳng. Uống nhiều nước lọc ấm từng ngụm nhỏ để vừa bù nước vừa hỗ trợ cơ thể đào thải đường thừa ra ngoài qua đường nước tiểu.

Cần rà soát lại xem bản thân có quên uống thuốc hoặc tiêm insulin theo cữ trước đó hay không. Nếu có kế hoạch điều trị và chỉ dẫn liều bổ sung từ bác sĩ chuyên khoa nội tiết từ trước, người bệnh có thể thực hiện đúng theo phác đồ hướng dẫn đó. Tuyệt đối không tự ý dùng gấp đôi liều thuốc uống hoặc tiêm liều insulin ngẫu hứng mà không có hướng dẫn từ trước của bác sĩ, bởi điều này dễ gây tụt đường huyết đột ngột rất nguy hiểm.

Thời điểm người bệnh cần đến ngay cơ sở y tế

Mặc dù nhiều trường hợp có thể cải thiện sau khi bù nước và điều chỉnh sinh hoạt, người bệnh và người nhà không được chủ quan trước các dấu hiệu nguy kịch. Cần liên hệ với nhân viên y tế hoặc gọi cấp cứu ngay nếu máy đo hiển thị chỉ số quá cao liên tục không giảm hoặc máy báo lỗi vượt ngưỡng đo thông thường.

Những biểu hiện thần kinh như nói ngọng, lú lẫn, ngủ gà, lơ mơ hoặc ngất xỉu đòi hỏi phải can thiệp y tế khẩn cấp. Ngoài ra, việc nôn ói liên tục không thể dung nạp nước uống, đau bụng dữ dội, khó thở hoặc thở gấp gáp đều là những dấu hiệu chỉ điểm biến chứng cấp như nhiễm toan ceton hoặc hội chứng tăng áp lực thẩm thấu do đái tháo đường. Việc đưa người bệnh đến bệnh viện kịp thời sẽ giúp ngăn ngừa các biến chứng đe dọa tính mạng.

Lưu ý an toàn

Nội dung hướng dẫn chỉ mang tính chất tham khảo thông tin y tế phổ thông, không thay thế cho việc chẩn đoán hay điều trị y khoa trực tiếp từ bác sĩ chuyên khoa nội tiết. Người bệnh tuyệt đối không được tự ý điều chỉnh liều lượng thuốc uống hoặc thay đổi chủng loại insulin khi chưa có sự tư vấn chuyên môn. Khi có các dấu hiệu rối loạn tri giác, nôn ói nhiều hoặc đường huyết tăng cao kéo dài, cần nhanh chóng đưa người bệnh đến bệnh viện để được cấp cứu y tế.

Tóm tắt

Kiểm soát tốt đường huyết đòi hỏi sự kiên trì và phối hợp chặt chẽ cùng bác sĩ chuyên khoa nội tiết. Nhận biết sớm tình trạng tăng đường huyết đột ngột giúp người bệnh bình tĩnh áp dụng đúng biện pháp xử trí bước đầu, tránh hoảng loạn dẫn đến sai sót dùng thuốc. Duy trì lối sống lành mạnh, ăn uống điều độ và đo đường huyết thường xuyên chính là giải pháp nền tảng bảo vệ sức khỏe lâu dài.