Phương pháp tầm soát tai biến mạch máu não và nguyên tắc điều trị

Tầm soát tai biến là gì?

Tầm soát tai biến mạch máu não là quá trình phối hợp giữa thăm khám lâm sàng chuyên khoa thần kinh, xét nghiệm cận lâm sàng và chẩn đoán hình ảnh nhằm đánh giá toàn diện hệ thống mạch máu não cũng như các yếu tố nguy cơ tim mạch. Hoạt động này không chỉ giúp phát hiện các mảng xơ vữa động mạch, phình mạch não hay dị dạng mạch máu bẩm sinh mà còn xác định tình trạng rối loạn nhịp tim hoặc rối loạn chuyển hóa có thể dẫn tới sự hình thành cục máu đông.

Đối với người bệnh, việc tầm soát định kỳ cho phép bác sĩ xây dựng kế hoạch dự phòng cá thể hóa, can thiệp điều chỉnh lối sống hoặc điều trị y khoa kịp thời trước khi mạch máu bị tắc nghẽn hoàn toàn hay nứt vỡ gây đột quỵ thực sự.

Đối tượng có nguy cơ cao cần ưu tiên tầm soát tai biến mạch máu não

Tầm soát đột quỵ đặc biệt cần thiết cho người cao tuổi, người có tiền sử gia đình từng bị tai biến mạch máu não hoặc người đang mắc các bệnh lý mạn tính nền. Những người bị tăng huyết áp, đái tháo đường, rối loạn lipid máu, béo phì hoặc hút thuốc lá lâu năm có tỷ lệ xơ vữa động mạch rất cao, làm tăng nguy cơ hình thành huyết khối gây tắc mạch não.

Ngoài ra, những người thường xuyên xuất hiện các triệu chứng thoáng qua như đau đầu kéo dài không rõ nguyên nhân, hoa mắt, chóng mặt đột ngột, tê bì nửa người hoặc nói ngọng thoáng qua cần được thăm khám thần kinh sớm. Đây có thể là dấu hiệu cảnh báo của cơn thiếu máu não thoáng qua, tiền đề trực tiếp của một cơn đột quỵ nghiêm trọng nếu không được kiểm soát.

Các phương pháp chẩn đoán hình ảnh phổ biến trong tầm soát tai biến

Chẩn đoán hình ảnh là công cụ chủ lực giúp bác sĩ quan sát chi tiết cấu trúc mô não và hệ thống mạch máu nuôi dưỡng não. Siêu âm Doppler động mạch cảnh và động mạch đốt sống thường là bước đầu tiên để đánh giá độ dày thành mạch, phát hiện mảng xơ vữa và đo lường mức độ hẹp lòng mạch ngoài sọ.

Để khảo sát sâu hơn hệ mạch nội sọ và nhu mô não, chụp cắt lớp vi tính mạch máu não (CTA) hoặc chụp cộng hưởng từ mạch máu não (MRA) được chỉ định rộng rãi. Phương pháp cộng hưởng từ hạt nhân (MRI) giúp phát hiện sớm các ổ nhồi máu não kích thước nhỏ, thiếu máu não cục bộ thầm lặng hoặc ổ xuất huyết vi thể. Trong một số trường hợp phức tạp, chụp mạch số hóa xóa nền (DSA) được xem là tiêu chuẩn vàng để xác định chính xác vị trí phình mạch hoặc dị dạng động tĩnh mạch não.

Xét nghiệm máu và thăm dò chức năng tim mạch hỗ trợ chẩn đoán

Bên cạnh chẩn đoán hình ảnh sọ não, việc thăm dò chức năng tim mạch giữ vai trò thiết yếu bởi nhiều cục máu đông gây tắc mạch não bắt nguồn từ buồng tim. Điện tâm đồ tiêu chuẩn và theo dõi điện tim Holter 24 giờ giúp phát hiện các rối loạn nhịp nguy hiểm, điển hình là rung nhĩ. Siêu âm tim giúp đánh giá cấu trúc van tim, chức năng co bóp cơ tim và tầm soát cục máu đông nằm trong buồng tim.

Song song đó, các xét nghiệm sinh hóa máu tổng quát như định lượng đường huyết, chỉ số HbA1c, bộ mỡ máu bao gồm cholesterol toàn phần, LDL-C, triglycerid và chức năng đông máu toàn bộ được thực hiện. Các kết quả này cung cấp cơ sở để bác sĩ lượng giá toàn diện nguy cơ xơ vữa thành mạch và nguy cơ tăng đông huyết khối.

Nguyên tắc cấp cứu và can thiệp y khoa khi xảy ra tai biến mạch máu não

Khi tai biến mạch máu não xảy ra, nguyên tắc quan trọng nhất trong y khoa là thời gian, vì mỗi phút trôi qua hàng triệu tế bào não sẽ bị tổn thương không thể hồi phục. Với thể nhồi máu não do tắc mạch, nếu người bệnh đến viện trong khung giờ vàng, bác sĩ có thể xem xét chỉ định thuốc tiêu sợi huyết đường tĩnh mạch hoặc can thiệp lấy huyết khối bằng dụng cụ cơ học qua ống thông nội mạch để tái thông dòng máu.

Trường hợp xuất huyết não do vỡ mạch máu, mục tiêu điều trị tập trung vào kiểm soát huyết áp chặt chẽ, chống phù não, điều chỉnh các rối loạn đông máu và phẫu thuật dẫn lưu hoặc mở sọ giải áp khi có chỉ định ngoại khoa thần kinh. Mọi quyết định can thiệp cấp cứu đều phải được thực hiện tại các cơ sở y tế có đơn vị đột quỵ chuyên sâu.

Điều trị duy trì và phục hồi chức năng sau tai biến mạch máu não

Giai đoạn sau cấp cứu đòi hỏi sự phối hợp liên chuyên khoa nhằm giúp người bệnh khôi phục tối đa chức năng vận động và ngôn ngữ, đồng thời phòng ngừa biến cố tái phát. Vật lý trị liệu, hoạt động trị liệu và âm ngữ trị liệu cần được tiến hành sớm ngay khi huyết động của bệnh nhân đã ổn định dưới sự giám sát của chuyên viên phục hồi chức năng.

Về mặt nội khoa, người bệnh cần tuân thủ phác đồ điều trị dự phòng thứ phát do bác sĩ chỉ định. Điều này bao gồm kiểm soát chặt chẽ huyết áp, duy trì thuốc hạ mỡ máu nhóm statin, kiểm soát đường huyết và sử dụng thuốc chống kết tập tiểu cầu hoặc thuốc chống đông máu đúng chỉ định. Người bệnh tuyệt đối không tự ý ngưng hoặc thay đổi liều lượng thuốc khi chưa có ý kiến của bác sĩ điều trị.

Lưu ý an toàn

Các phương pháp tầm soát và hướng dẫn điều trị nêu trên mang tính chất giáo dục thông tin y khoa tổng quan, không thay thế cho việc thăm khám lâm sàng trực tiếp bởi bác sĩ chuyên khoa thần kinh hoặc tim mạch. Mỗi người bệnh có mức độ nguy cơ mạch máu và tình trạng bệnh nền riêng biệt, do đó quy trình tầm soát cũng như phác đồ điều trị bắt buộc phải được bác sĩ chỉ định cá thể hóa. Tuyệt đối không tự ý mua và sử dụng các loại thuốc chống đông, thuốc tiêu huyết khối hay bài thuốc truyền miệng khi nghi ngờ tai biến.

Tóm tắt

Tầm soát tai biến mạch máu não định kỳ là biện pháp chủ động và hữu hiệu giúp phát hiện sớm các nguy cơ tiềm ẩn ở hệ thống mạch máu não, từ đó bảo vệ tính mạng và nâng cao chất lượng cuộc sống. Khi có các yếu tố nguy cơ tim mạch hoặc dấu hiệu thần kinh bất thường, người dân nên đến các cơ sở y tế chuyên khoa để được tư vấn, thực hiện thăm dò thích hợp và tuân thủ lối sống khoa học nhằm ngăn ngừa biến cố đột quỵ nguy hiểm.