Tại sao trẻ sơ sinh hay bị ọc sữa và cách xử trí

Trẻ sơ sinh bị ọc sữa là gì?

Ọc sữa ở trẻ sơ sinh là hiện tượng một phần lượng sữa trong dạ dày trào ngược lên thực quản rồi thoát ra ngoài qua miệng hoặc mũi ngay sau hoặc một lúc sau khi bú. Trong y khoa, hiện tượng này thường được gọi là trào ngược dạ dày thực quản sinh lý. Ở trẻ sơ sinh và nhũ nhi dưới sáu tháng tuổi, dạ dày có dung tích nhỏ, nằm ngang hơn so với người lớn và cơ thắt tâm vị nằm giữa thực quản với dạ dày còn yếu nên sữa rất dễ trào ngược lên phía trên khi có áp lực từ ổ bụng hoặc khi trẻ nuốt phải nhiều hơi. Trớ sữa sinh lý thường không gây đau đớn, không làm bé quấy khóc kéo dài và trẻ vẫn phát triển thể chất bình thường theo biểu đồ tăng trưởng. Theo thời gian, khi hệ tiêu hóa hoàn thiện dần và trẻ bắt đầu biết ngồi vững, tình trạng này sẽ giảm rõ rệt và tự hết.

Nguyên nhân phổ biến khiến trẻ sơ sinh hay bị trớ sữa

Nguyên nhân hàng đầu dẫn đến ọc sữa ở trẻ sơ sinh xuất phát từ đặc điểm giải phẫu tự nhiên của ống tiêu hóa. Dạ dày của bé còn non nớt, nằm ngang và cơ vòng thực quản dưới chưa đóng kín hoàn toàn, khiến sữa dễ dàng dâng ngược lên miệng mỗi khi có sự thay đổi tư thế đột ngột.

Bên cạnh yếu tố cơ địa, thói quen cho bú chưa phù hợp cũng là tác nhân thường gặp. Khi mẹ cho bé bú quá no trong một cữ, thể tích sữa vượt quá sức chứa của dạ dày sẽ gây trào ngược. Ngoài ra, việc ngậm khớp cắn không kín khi bú mẹ hoặc bình sữa có núm vú không phù hợp khiến bé nuốt phải nhiều không khí vào đường tiêu hóa. Lượng khí dư thừa này tích tụ trong dạ dày tạo áp lực đẩy sữa trào ngược ra ngoài khi trẻ cử động hoặc vặn mình.

Một số trẻ nhạy cảm với đạm sữa bò trong sữa công thức hoặc chế độ ăn của người mẹ, gây kích ứng niêm mạc ruột và làm tăng tần suất nôn trớ kèm theo biểu hiện tiêu hóa khác.

Biện pháp chăm sóc và giảm nôn trớ sữa cho bé tại nhà

Để hạn chế tình trạng trớ sữa, phụ huynh có thể áp dụng các biện pháp điều chỉnh tư thế và cữ bú hằng ngày một cách khoa học. Thay vì ép trẻ bú một lượng quá lớn trong một lần, cha mẹ nên chia nhỏ các cữ bú trong ngày để giảm tải áp lực lên thành dạ dày non nớt của con.

Trong quá trình bú bình, cần giữ bình sữa nghiêng góc thích hợp sao cho sữa luôn ngập núm vú, ngăn không cho không khí lọt vào miệng bé. Đối với trẻ bú mẹ, cần đảm bảo bé ngậm sâu vào quầng vú để tạo lực hút kín và giảm thiểu việc nuốt hơi.

Sau mỗi cữ bú, phụ huynh nên bế bé ở tư thế thẳng đứng áp ngực vào vai người lớn và vỗ nhẹ lưng từ dưới lên trên để hỗ trợ trẻ ợ hơi tống lượng khí thừa ra ngoài. Không nên đặt bé nằm ngay sau khi vừa bú no, đồng thời tránh rung lắc mạnh, đùa giỡn quá mức hoặc mặc tã bỉm quá chật quanh vùng bụng của trẻ.

Nhận biết dấu hiệu trớ sữa bệnh lý cần đưa trẻ đi khám bác sĩ

Dù phần lớn các trường hợp là nôn trớ sinh lý lành tính, phụ huynh vẫn cần theo dõi sát sao sức khỏe toàn thân của trẻ để kịp thời phát hiện những dấu hiệu cảnh báo bệnh lý. Nôn trớ kéo dài kết hợp với tình trạng chậm tăng cân, sụt cân hoặc trẻ thường xuyên quấy khóc dữ dội mỗi khi bú là tín hiệu cho thấy niêm mạc thực quản có thể đang bị viêm loét do dịch vị kích ứng.

Đặc biệt, nếu trẻ nôn vọt thành tia với áp lực mạnh, chất nôn có lẫn dịch màu xanh rêu, vàng đậm hoặc có vệt máu tươi, cha mẹ cần đưa bé đến cơ sở y tế có chuyên khoa nhi ngay lập tức. Đây có thể là triệu chứng cảnh báo các dị tật đường tiêu hóa như hẹp phì đại môn vị hoặc tắc ruột sơ sinh.

Ngoài ra, khi trẻ có biểu hiện ho sặc sụa, khó thở, thở khò khè tái diễn hoặc tím tái khi trớ sữa, trẻ cần được nhân viên y tế thăm khám khẩn cấp để phòng ngừa nguy cơ sữa trào vào đường thở gây viêm phổi hít.

Lưu ý an toàn

Cha mẹ tuyệt đối không tự ý mua và cho trẻ sơ sinh dùng bất kỳ loại thuốc chống nôn, men tiêu hóa hay sữa đặc biệt nào mà chưa có chỉ định từ bác sĩ chuyên khoa nhi. Không thay đổi công thức sữa bột hay điều chỉnh nồng độ pha sữa khi chưa được chuyên gia y tế hướng dẫn. Khi trẻ bị ọc sữa, cần nâng đầu và thân trên của bé nghiêng sang một bên để tránh dịch tràn vào đường thở, tuyệt đối không bế xốc ngược đột ngột gây hoảng sợ và sặc dịch nguy hiểm.

Tóm tắt

Ọc sữa ở trẻ sơ sinh hầu hết là hiện tượng sinh lý tự nhiên và sẽ cải thiện dần khi hệ tiêu hóa của bé hoàn thiện theo độ tuổi. Việc chăm sóc đúng cách bằng việc chia nhỏ cữ bú, cho bú đúng khớp ngậm và vỗ ợ hơi kỹ lưỡng sẽ giúp giảm đáng kể tình trạng nôn trớ. Nếu trẻ xuất hiện các biểu hiện quấy khóc bất thường, nôn vọt thành tia hoặc chậm tăng cân, cha mẹ nên sớm đưa bé đi khám chuyên khoa nhi để được chẩn đoán chính xác.