Tại sao trẻ bị nấm vòm họng và cách xử trí

Trẻ bị nấm vòm họng là gì?

Nấm vòm họng ở trẻ em là một dạng nhiễm nấm nông tại vùng niêm mạc vòm hầu và khoang miệng, thường do chủng nấm Candida gây nên. Ở trạng thái bình thường, vi nấm này tồn tại cân bằng cùng hệ vi khuẩn có lợi trên da và niêm mạc mà không gây ra triệu chứng bất thường. Khi gặp các điều kiện thuận lợi như niêm mạc bị tổn thương, hệ miễn dịch non yếu hoặc sự suy giảm của lợi khuẩn bảo vệ, vi nấm sẽ chuyển từ dạng hoại sinh sang dạng ký sinh gây bệnh. Nấm nhanh chóng nhân lên, bám dính vào lớp biểu mô vòm họng và hình thành các mảng giả mạc màu trắng hoặc ngà. Bệnh lý này tuy không đe dọa trực tiếp đến tính mạng nhưng nếu để kéo dài sẽ khiến trẻ đau đớn khi nuốt, bỏ bú, sụt cân và làm tăng nguy cơ bội nhiễm các vi khuẩn cơ hội khác tại đường hô hấp trên.

Nguyên nhân khiến trẻ bị nấm vòm họng

Tác nhân chủ yếu gây nấm vòm họng và niêm mạc miệng ở trẻ nhỏ là nấm men Candida albicans. Đây là vi sinh vật thường trú tự nhiên với số lượng nhỏ trên niêm mạc đường tiêu hóa và hô hấp trên mà không gây hại. Tuy nhiên, ở trẻ sơ sinh và trẻ nhỏ, hệ thống miễn dịch chưa phát triển toàn diện, tạo cơ hội cho nấm sinh sôi nhanh chóng.

Bên cạnh đó, việc trẻ vừa trải qua đợt điều trị bằng thuốc kháng sinh phổ rộng cũng là yếu tố thúc đẩy phổ biến. Kháng sinh tiêu diệt cả lợi khuẩn trong khoang miệng, làm mất cân bằng hệ vi sinh tự nhiên và tạo điều kiện cho vi nấm phát triển vượt tầm kiểm soát. Ngoài ra, việc dùng thuốc xịt corticoid kéo dài để điều trị hen suyễn mà không súc miệng kỹ, hoặc trẻ có tật ngậm bình sữa khi ngủ, cũng làm thay đổi môi trường niêm mạc vòm họng, khiến nấm dễ bám dính và gây tổn thương.

Biểu hiện nhận biết nấm vòm họng ở trẻ

Dấu hiệu đặc trưng nhất là sự xuất hiện của các mảng màu trắng đục hoặc hơi vàng bám chắc trên niêm mạc vòm họng, khẩu cái mềm, lưỡi và hai bên má. Khác với cặn sữa có thể dễ dàng lau sạch sau khi uống nước, mảng nấm bám rất chặt vào mô mềm. Khi cố gắng lau hoặc cạo, lớp niêm mạc bên dưới sẽ lộ ra vùng đỏ rát, thậm chí rỉ máu.

Tình trạng viêm nhiễm tại vòm họng gây cảm giác đau rát khó chịu, đặc biệt là khi trẻ nuốt. Trẻ thường có biểu hiện quấy khóc vô cớ, biếng ăn, ngậm chặt miệng hoặc nhả núm vú liên tục khi bú mẹ. Một số trẻ chảy nhiều nước bọt, hơi thở có mùi chua nhẹ hoặc khó ngủ về đêm do vòm họng bị kích ứng. Nếu không được phát hiện sớm, mảng nấm có thể lan rộng xuống thanh quản hoặc thực quản, gây khàn tiếng hoặc nôn trớ sau ăn.

Cách xử trí y khoa và chăm sóc khi trẻ nhiễm nấm

Mục tiêu can thiệp y khoa là kiểm soát sự phát triển của vi nấm và phục hồi niêm mạc hầu họng. Khi nghi ngờ trẻ mắc bệnh, phụ huynh cần đưa trẻ đến khám tại cơ sở y tế có chuyên khoa nhi hoặc tai mũi họng. Bác sĩ thường chỉ định các loại gel hoặc hỗn dịch kháng nấm tại chỗ phù hợp với lứa tuổi, chẳng hạn như nystatin hoặc miconazole dạng bôi khoang miệng.

Cha mẹ tuyệt đối không tự ý mua thuốc kháng nấm đường uống hoặc các loại thuốc kháng sinh, thuốc giảm đau để cho trẻ sử dụng mà không có đơn thuốc. Cần tuân thủ đúng liều lượng, cách bôi và thời gian điều trị theo hướng dẫn y khoa. Thông thường, việc vệ sinh và bôi thuốc cần được duy trì thêm một vài ngày sau khi các mảng trắng biến mất hoàn toàn để diệt sạch mầm bệnh, ngăn ngừa nguy cơ tái phát trở lại.

Biện pháp phòng ngừa nấm vòm họng tái phát ở trẻ nhỏ

Phòng ngừa nấm vòm họng cho trẻ đòi hỏi sự cẩn trọng trong chăm sóc vệ sinh hàng ngày. Bình sữa, núm ti giả và các dụng cụ chứa thức ăn của trẻ cần được cọ rửa sạch sẽ và tiệt trùng bằng nước sôi hoặc máy tiệt trùng chuyên dụng trước mỗi lần dùng. Đồ chơi của trẻ cũng cần được vệ sinh định kỳ vì trẻ nhỏ thường có thói quen đưa đồ vật vào miệng.

Đối với trẻ đang bú mẹ, người mẹ cần giữ vệ sinh bầu ngực sạch sẽ, lau khô đầu vú sau mỗi cữ bú. Nếu người mẹ có dấu hiệu nứt cổ gà, đỏ rát hoặc nhiễm nấm ở vú, cần điều trị đồng thời để tránh vòng lây truyền qua lại giữa mẹ và con. Sau mỗi bữa ăn hoặc cữ sữa, phụ huynh nên cho trẻ uống vài ngụm nước lọc ấm đối với trẻ trên sáu tháng tuổi, hoặc dùng gạc mềm làm sạch khoang miệng nhẹ nhàng để loại bỏ cặn sữa dư thừa.

Lưu ý an toàn

Thông tin trong bài viết chỉ mang tính chất tham khảo kiến thức chăm sóc sức khỏe, không thay thế cho chẩn đoán và chỉ định điều trị của nhân viên y tế. Cha mẹ không được tự ý cạo các mảng trắng trong miệng trẻ hoặc sử dụng các bài thuốc dân gian truyền miệng chưa kiểm chứng như mật ong, nước chanh hay tinh dầu vì có thể gây ngộ độc hoặc bỏng rát niêm mạc. Khi trẻ có biểu hiện sốt, khó thở, nôn trớ nhiều hoặc không thể bú, cần đưa trẻ đến bệnh viện ngay.

Tóm tắt

Nấm vòm họng ở trẻ nhỏ tuy phổ biến nhưng cần được theo dõi cẩn thận để tránh ảnh hưởng đến dinh dưỡng và sự phát triển của trẻ. Việc chăm sóc đúng cách, vệ sinh khoang miệng đều đặn và tuân thủ hướng dẫn điều trị của bác sĩ chuyên khoa nhi là chìa khóa giúp trẻ nhanh hồi phục, hạn chế nguy cơ tái phát.