Tại sao bị ù tai chóng mặt và những nguyên nhân thường gặp

Ù tai chóng mặt là gì?

Ù tai và chóng mặt không phải là bệnh lý đơn lẻ mà là các biểu hiện lâm sàng xuất phát từ nhiều rối loạn khác nhau trong cơ thể. Ốc tai đóng vai trò cảm nhận rung động âm thanh, trong khi các ống bán khuyên và xoan nang thuộc hệ tiền đình phụ trách định hướng không gian và giữ thăng bằng. Cả hai bộ phận này đều nằm sát nhau trong cấu trúc xương đá của tai trong và cùng chia sẻ mạng lưới dây thần kinh số tám cũng như nguồn máu nuôi dưỡng.

Chính vì mối liên hệ giải phẫu mật thiết này, bất kỳ tổn thương nào xảy ra tại mê đạo tai, dây thần kinh sọ não hoặc vùng thân não đều có thể kích phát đồng thời cảm giác ù tai và chóng mặt. Cường độ triệu chứng dao động từ nhẹ như cảm giác lâng lâng, có tiếng ve kêu nhỏ cho đến mức độ nặng khiến người bệnh buồn nôn dữ dội, không thể đứng vững hay mở mắt. Hiểu đúng cơ chế phát sinh giúp người bệnh bình tĩnh nhận định tình trạng sức khỏe của bản thân.

Bệnh lý ở vùng tai trong và hệ thống tiền đình

Tai trong chứa ốc tai phục vụ thính giác và hệ thống tiền đình đảm nhận chức năng giữ thăng bằng cho cơ thể. Khi vùng tai trong bị viêm nhiễm, chấn thương hoặc biến đổi áp lực dịch nội bạch huyết, sự truyền dẫn tín hiệu âm thanh và cảm giác thăng bằng đồng thời bị xáo trộn.

Hội chứng Meniere là một trong những nguyên nhân điển hình gây ra các cơn chóng mặt quay cuồng kéo dài, đi kèm cảm giác đầy tức tai, ù tai âm sắc trầm và giảm thính lực từng đợt. Ngoài ra, viêm mê đạo tai do nhiễm trùng hoặc chấn thương cũng kích phát đồng thời triệu chứng ù tai và mất thăng bằng đột ngột, khiến người bệnh gặp nhiều khó khăn trong sinh hoạt hàng ngày. Phân biệt với viêm dây thần kinh tiền đình đơn thuần vốn chủ yếu gây chóng mặt cấp mà thường không kèm theo ù tai hay suy giảm sức nghe.

Rối loạn tuần hoàn máu não và mạch máu nuôi tai

Hệ thống tiền đình ốc tai phụ thuộc chặt chẽ vào nguồn cung cấp oxy và dưỡng chất từ mạng lưới vi mạch máu. Khi tuần hoàn máu não bị suy giảm do xơ vữa động mạch, thoái hóa cột sống cổ gây chèn ép mạch máu hoặc hạ huyết áp tư thế, lưu lượng máu nuôi dưỡng vùng tai trong bị sụt giảm nhanh chóng.

Thiếu máu cục bộ tạm thời tại mê đạo tai khiến các tế bào thụ cảm thính giác bị kích thích bất thường, phát ra tiếng vo ve, róc rách hoặc tiếng rít trong tai. Song song đó, trung tâm tiền đình không nhận đủ máu sẽ dẫn đến cảm giác chao đảo, choáng váng, đứng không vững khi thay đổi tư thế đột ngột. Tình trạng này phổ biến ở người lớn tuổi, người làm việc văn phòng ít vận động hoặc người có tiền sử bệnh tim mạch.

Ảnh hưởng từ căng thẳng thần kinh và tác dụng phụ của thuốc

Áp lực công việc, mất ngủ kinh niên và trạng thái căng thẳng thần kinh kéo dài làm gia tăng hormone nội tiết tố gây co thắt mạch máu vi tuần hoàn. Rối loạn giấc ngủ làm suy yếu sự điều hòa của hệ thần kinh thực vật, khiến ngưỡng tiếp nhận âm thanh của não bộ bị xáo trộn và dễ sinh ra cảm giác ù tai, nhức đầu, hoa mắt.

Bên cạnh đó, việc sử dụng một số nhóm thuốc điều trị dài ngày có độc tính trên tai như kháng sinh nhóm aminoglycoside, thuốc lợi tiểu quai liều cao hoặc thuốc giảm đau chống viêm không steroid cũng có thể làm tổn thương tế bào ốc tai. Người bệnh thường nhận thấy tiếng ù tai tăng dần, kèm theo cảm giác mất thăng bằng nhẹ nếu tác dụng phụ không được phát hiện và xử lý kịp thời.

Các dấu hiệu cảnh báo nguy hiểm cần đi khám sớm

Người bệnh cần sắp xếp đi khám ngay tại các cơ sở y tế khi triệu chứng ù tai chóng mặt xuất hiện đột ngột sau chấn thương đầu hoặc đi kèm với giảm thính lực nhanh chóng trong vòng vài ngày. Đây có thể là dấu hiệu của điếc đột ngột, một tình trạng cấp cứu tai mũi họng cần điều trị trong thời gian vàng để bảo tồn sức nghe.

Đặc biệt, nếu cơn chóng mặt đi kèm với các dấu hiệu thần kinh khu trú như méo miệng, nói ngọng, nhìn đôi, tê bì nửa người, yếu liệt tay chân hoặc đau đầu dữ dội, người bệnh cần được đưa đến phòng cấp cứu ngay lập tức. Đây là những cảnh báo nguy hiểm gợi ý biến cố mạch máu não hoặc đột quỵ, tuyệt đối không được tự ý nằm nghỉ hay tự điều trị tại nhà.

Lưu ý an toàn

Thông tin trong bài viết mang tính chất tham khảo kiến thức thường thức và không thể thay thế cho quá trình chẩn đoán hay phác đồ điều trị y khoa trực tiếp từ bác sĩ. Người bệnh tuyệt đối không tự ý nhỏ các loại dung dịch lạ, thuốc nam hoặc cồn vào lỗ tai khi chưa có chỉ định y khoa. Tránh tự ý mua các loại thuốc an thần, thuốc chống chóng mặt hoặc thuốc giãn mạch não để uống kéo dài mà không qua thăm khám. Mọi thay đổi bất thường về thính lực cần được đánh giá bằng các thiết bị đo thính học chuyên sâu tại bệnh viện.

Tóm tắt

Ù tai kèm theo chóng mặt là tín hiệu cảnh báo quan trọng từ cơ quan thính giác và hệ thống tiền đình. Người bệnh không nên chủ quan tự ý mua thuốc điều trị khi chưa xác định rõ nguyên nhân. Việc thăm khám sớm tại cơ sở y tế chuyên khoa giúp chẩn đoán chính xác tình trạng bệnh lý và có hướng can thiệp kịp thời, bảo vệ thính lực hiệu quả.