Tắc ruột có phải mổ không và các cách điều trị hiện nay

Tắc ruột có phải mổ không?

Tắc ruột là một hội chứng cấp cứu bụng ngoại khoa xảy ra khi quá trình di chuyển của thức ăn, dịch tiêu hóa và hơi qua ruột non hoặc đại tràng bị đình trệ. Tình trạng ứ đọng này làm tăng áp lực bên trong lòng ruột, cản trở tuần hoàn máu nuôi dưỡng thành ruột và tạo điều kiện cho vi khuẩn đường ruột phát triển mạnh. Nếu không được can thiệp kịp thời, đoạn ruột bị tắc có thể nhanh chóng dẫn tới thiếu máu cục bộ, hoại tử, thủng ruột và viêm phúc mạc đe dọa trực tiếp tính mạng người bệnh.

Để xác định chính xác phương án điều trị, các bác sĩ chuyên khoa ngoại tiêu hóa sẽ kết hợp thăm khám lâm sàng cùng các kỹ thuật chẩn đoán hình ảnh hiện đại như chụp X-quang bụng không chuẩn bị, siêu âm ổ bụng hoặc chụp cắt lớp vi tính bụng có tiêm thuốc cản quang. Nhờ đó, đội ngũ y tế đánh giá được vị trí điểm tắc, mức độ giãn của các quai ruột và tình trạng cấp máu của thành ruột trước khi đưa ra chỉ định mổ hay theo dõi nội khoa.

Tắc ruột có bắt buộc phải mổ ngay từ đầu không

Câu trả lời cho thắc mắc tắc ruột có phải mổ không phụ thuộc rất lớn vào cơ chế gây bệnh và mức độ tắc nghẽn. Tắc ruột được chia thành hai nhóm chính là tắc ruột cơ học và tắc ruột cơ năng. Trong tắc ruột cơ học, có sự cản trở vật lý cản trở đường đi của các chất trong lòng ruột, ví dụ như do dây chằng sau mổ, khối u, xoắn ruột hoặc thoát vị nghẹt. Ngược lại, tắc ruột cơ năng xuất hiện khi nhu động ruột bị ngưng trệ do rối loạn thần kinh thể dịch, phản ứng sau phẫu thuật ổ bụng hoặc mất cân bằng điện giải nặng.

Không phải mọi ca tắc ruột cơ học đều phải lên bàn mổ ngay từ đầu. Đối với những trường hợp bán tắc ruột, tức là lòng ruột chỉ bị thu hẹp một phần và hơi cùng dịch vẫn có thể qua được chậm rãi, bác sĩ ngoại khoa tiêu hóa thường ưu tiên theo dõi sát kết hợp điều trị bảo tồn. Nếu tắc ruột do dính sau mổ ở mức độ nhẹ và chưa xuất hiện dấu hiệu thiếu máu cục bộ thành ruột, tỷ lệ phục hồi qua nội khoa là khá cao. Do đó, người bệnh chỉ được chỉ định mổ khi thực sự có bằng chứng tổn thương nghẽn hoàn toàn hoặc phương pháp bảo tồn không mang lại kết quả.

Các trường hợp tắc ruột bắt buộc phải phẫu thuật cấp cứu

Phẫu thuật cấp cứu là chỉ định tuyệt đối và khẩn cấp trong các trường hợp tắc ruột có dấu hiệu bóp nghẹt hoặc hoại tử mô ruột. Xoắn ruột, thoát vị nghẹt, hoặc lồng ruột đến muộn làm mạch máu nuôi ruột bị chèn ép nghiêm trọng, dẫn đến thiếu máu nuôi dưỡng, hoại tử thành ruột và thủng ruột. Khi các chất chứa trong ruột rò rỉ vào khoang màng bụng, người bệnh sẽ rơi vào tình trạng viêm phúc mạc toàn thể, nhiễm trùng huyết và sốc nhiễm khuẩn đe dọa tính mạng chỉ sau vài giờ.

Bác sĩ cũng sẽ quyết định mổ khẩn nếu phát hiện người bệnh có biểu hiện đau bụng dữ dội liên tục không thành cơn, bụng co cứng như gỗ, sốt cao, mạch nhanh tụt huyết áp hoặc hình ảnh chụp cắt lớp vi tính bụng cho thấy khí tự do trong ổ bụng, dày thành ruột bất thường hay mất ngấm thuốc cản quang. Ngoài ra, các khối u ác tính gây bít tắc hoàn toàn ống tiêu hóa hoặc dị vật lớn không thể tự đào thải cũng cần phẫu thuật triệt để để loại bỏ nguyên nhân cản trở.

Phương pháp điều trị nội khoa bảo tồn khi chưa cần mổ

Phương pháp điều trị nội khoa bảo tồn được áp dụng cho tắc ruột cơ năng, bán tắc ruột hoặc tắc ruột do dính sớm chưa có biến chứng hoại tử. Biện pháp then chốt đầu tiên là cho đường tiêu hóa nghỉ ngơi hoàn toàn, người bệnh tuyệt đối nhịn ăn và nhịn uống để tránh làm gia tăng áp lực lên đoạn ruột bị ứ trệ. Đồng thời, nhân viên y tế sẽ tiến hành đặt ống thông mũi dạ dày nhằm hút dịch tiêu hóa và hơi tích tụ, giúp giảm nhanh cảm giác chướng căng, buồn nôn và nôn ói.

Bên cạnh giải áp, việc bù dịch và cân bằng điện giải qua đường truyền tĩnh mạch đóng vai trò cực kỳ quan trọng. Tắc ruột khiến một lượng lớn nước, ion natri, kali và clorua bị ứ đọng trong lòng ruột hoặc thoát ra ngoài qua nôn ói, gây mất nước nội mạch nghiêm trọng. Người bệnh được truyền bù dịch điện giải đầy đủ, theo dõi lượng nước tiểu qua ống thông tiểu và xét nghiệm máu định kỳ. Quá trình điều trị bảo tồn luôn đi kèm việc theo dõi lâm sàng liên tục mỗi vài giờ để sẵn sàng chuyển sang phẫu thuật nếu xuất hiện bất kỳ dấu hiệu trở nặng nào.

Theo dõi và chăm sóc phục hồi sau khi xử trí tắc ruột

Dù được điều trị thành công bằng nội khoa hay trải qua cuộc mổ mở hoặc mổ nội soi, quá trình chăm sóc sau đó đều cần tuân thủ nghiêm ngặt để phòng ngừa tái phát. Sau can thiệp, người bệnh cần được khuyến khích ngồi dậy và vận động nhẹ nhàng quanh giường ngay khi thể trạng cho phép. Vận động sớm là yếu tố then chốt giúp kích thích nhu động ruột tự nhiên hồi phục, hạn chế sự hình thành các dải dính xơ hóa mới trong ổ bụng.

Chế độ dinh dưỡng sau khi đường ruột thông suốt lại cần tiến hành từng bước thận trọng. Người bệnh chỉ bắt đầu uống nước lọc từng ngụm nhỏ hoặc ăn cháo loãng khi đã có biểu hiện trung tiện và nghe thấy tiếng nhu động ruột trở lại. Cần tránh các thực phẩm nhiều bã xơ thô, khó tiêu, thức ăn nhiều dầu mỡ hoặc nước ngọt có ga trong giai đoạn đầu. Nếu xuất hiện trở lại các dấu hiệu đau quặn bụng, trướng bụng hoặc không trung tiện được, người bệnh phải báo ngay cho bác sĩ điều trị để được kiểm tra kịp thời.

Lưu ý an toàn

Tắc ruột là một cấp cứu y khoa nguy hiểm, tuyệt đối không được tự ý sử dụng thuốc nhuận tràng, thuốc xổ, thuốc giảm đau hay các bài thuốc dân gian khi chưa có kết luận của bác sĩ. Việc tự ý dùng thuốc có thể kích thích nhu động ruột quá mức dẫn đến vỡ ruột hoặc làm che lấp các dấu hiệu cảnh báo ngoại khoa khẩn cấp. Người bệnh cần đến ngay cơ sở y tế có chuyên khoa ngoại tiêu hóa để được chẩn đoán và xử trí đúng phác đồ.

Tóm tắt

Tắc ruột là một cấp cứu ngoại khoa tiêu hóa đòi hỏi sự đánh giá toàn diện từ bác sĩ chuyên khoa. Không phải mọi trường hợp đều phải phẫu thuật, nhưng việc nhập viện sớm để chẩn đoán chính xác nguyên nhân và theo dõi liên tục là yếu tố sống còn giúp ngăn ngừa biến chứng nguy hiểm.