Tác hại của virus zika đối với cơ thể và các biểu hiện cần chú ý

Nhiễm virus zika là gì?

Virus zika thuộc họ Flaviviridae, được phát hiện lần đầu tiên trên loài khỉ ở Uganda vào năm 1947 và sau đó ghi nhận ở người tại nhiều quốc gia nhiệt đới. Phương thức truyền bệnh chủ yếu của virus zika là qua muỗi Aedes aegypti và Aedes albopictus hút máu người bệnh rồi truyền sang người lành. Ngoài ra, virus còn có thể lây lan qua đường quan hệ tình dục, truyền máu hoặc truyền dọc từ mẹ sang thai nhi trong quá trình mang thai.

Mặc dù phần lớn các ca nhiễm chỉ biểu hiện tương tự như một đợt cảm cúm nhẹ, virus zika đã được Tổ chức Y tế Thế giới cảnh báo là tình trạng khẩn cấp y tế cộng đồng do khả năng gây dị tật bẩm sinh nghiêm trọng ở trẻ sơ sinh và các tổn thương thần kinh ở người trưởng thành. Việc chủ động nhận diện dấu hiệu và thực hiện các biện pháp ngăn ngừa muỗi đốt có ý nghĩa then chốt trong việc giảm thiểu nguy cơ mắc bệnh.

Các biểu hiện lâm sàng thường gặp khi nhiễm virus zika

Phần lớn các trường hợp nhiễm virus zika không bộc lộ triệu chứng rõ ràng hoặc chỉ biểu hiện nhẹ, khiến người bệnh dễ nhầm lẫn với bệnh sốt xuất huyết dengue hay sốt phát ban thông thường. Dấu hiệu phổ biến nhất là sốt nhẹ kèm theo ban dát sẩn đỏ xuất hiện đầu tiên trên mặt rồi lan rộng ra toàn thân.

Người bệnh thường cảm thấy đau mỏi các khớp nhỏ ở bàn tay, bàn chân, đau nhức cơ bắp và mệt mỏi toàn thân. Một đặc điểm rất thường gặp khác là hiện tượng viêm kết mạc mắt không mủ, gây đỏ mắt nhưng không đau nhiều và không tiết dịch nhầy. Các triệu chứng này thường kéo dài từ hai đến bảy ngày rồi tự thoái lui mà không cần can thiệp y tế phức tạp.

Tác hại nguy hiểm của virus zika đối với phụ nữ mang thai và thai nhi

Mối đe dọa nghiêm trọng nhất của virus zika nằm ở khả năng truyền từ mẹ sang con qua nhau thai trong thai kỳ. Khi phụ nữ mang thai bị nhiễm virus zika, đặc biệt là trong ba tháng đầu, virus có thể tấn công trực tiếp vào các tế bào tiền thân thần kinh của thai nhi.

Tình trạng này dẫn đến hội chứng zika bẩm sinh, với hậu quả nặng nề nhất là tật đầu nhỏ khiến não bộ thai nhi kém phát triển hoặc ngừng phát triển bình thường. Trẻ sinh ra với hội chứng này thường chịu nhiều khuyết tật vĩnh viễn như suy giảm thị lực, khiếm thính, co cứng cơ, chậm phát triển trí tuệ và rối loạn vận động nghiêm trọng trong suốt cuộc đời.

Nguy cơ biến chứng thần kinh và hội chứng Guillain-Barre

Bên cạnh ảnh hưởng lên thai nhi, virus zika còn có mối liên hệ mật thiết với hội chứng Guillain-Barre ở cả người lớn và thanh thiếu niên. Đây là một dạng rối loạn tự miễn hiếm gặp nhưng nguy hiểm, xảy ra khi hệ miễn dịch của cơ thể tấn công nhầm vào các dây thần kinh ngoại biên sau đợt nhiễm trùng.

Hội chứng Guillain-Barre có thể gây ra cảm giác tê bì, yếu liệt cơ bắt đầu từ hai chân rồi lan dần lên thân trên và cánh tay. Ở những trường hợp nặng, tình trạng yếu cơ có thể ảnh hưởng đến cơ hoành và cơ hô hấp, dẫn đến suy hô hấp cấp đe dọa tính mạng nếu không được hỗ trợ thở và can thiệp y tế kịp thời tại khoa hồi sức tích cực.

Biện pháp phòng ngừa lây nhiễm virus zika trong đời sống

Đường lây truyền chính của virus zika là qua vết cắn của muỗi Aedes bị nhiễm virus, loài muỗi cũng truyền bệnh sốt xuất huyết và sốt chikungunya, thường hoạt động mạnh vào ban ngày. Do đó, kiểm soát nơi sinh sản của muỗi là biện pháp cốt lõi để ngăn ngừa dịch bệnh bùng phát.

Cộng đồng cần thường xuyên đậy kín dụng cụ chứa nước, lật úp các vật dụng đọng nước quanh nhà, thả cá diệt lăng quăng và dọn dẹp rác thải. Mỗi cá nhân nên mặc quần áo dài tay, ngủ trong màn kể cả ban ngày và sử dụng kem xua muỗi an toàn có chứa hoạt chất đã được chứng nhận y tế. Ngoài ra, việc sử dụng biện pháp bảo vệ khi quan hệ tình dục cũng rất cần thiết để ngăn ngừa lây truyền thứ phát.

Lưu ý an toàn

Thông tin trong bài viết mang tính chất phổ biến kiến thức y học và không thay thế cho chẩn đoán hay phác đồ điều trị chuyên khoa. Người bệnh tuyệt đối không tự ý dùng các loại thuốc hạ sốt giảm đau như aspirin hoặc thuốc chống viêm không steroid khi chưa có chỉ định của bác sĩ, nhằm tránh nguy cơ xuất huyết nếu nhầm lẫn với sốt xuất huyết dengue. Khi có dấu hiệu nghi ngờ, hãy đến bệnh viện để được tư vấn chính xác.

Tóm tắt

Nhiễm virus zika phần lớn diễn tiến nhẹ nhưng tiềm ẩn nhiều nguy cơ nặng nề đối với phụ nữ mang thai và thai nhi. Nhận biết sớm các triệu chứng nghi ngờ, chủ động diệt muỗi, phòng tránh muỗi đốt và thực hiện quan hệ tình dục an toàn là những biện pháp thiết thực nhất giúp bảo vệ sức khỏe cho bản thân và cộng đồng. Khi xuất hiện dấu hiệu bất thường, người bệnh nên chủ động đến cơ sở y tế để được thăm khám kịp thời.