Tác hại khi đeo tai nghe một bên và sử dụng tai nghe liên tục

Đeo tai nghe một bên là gì?

Tai nghe là thiết bị quen thuộc phục vụ nhu cầu học tập, làm việc và giải trí hàng ngày của nhiều người. Tuy nhiên, thói quen đeo tai nghe một bên hoặc sử dụng liên tục trong nhiều giờ liền có thể âm thầm gây hại cho cơ quan thính giác. Khi chỉ đeo một bên tai, người dùng thường có xu hướng tăng âm lượng cao hơn bình thường để lấn át tiếng ồn xung quanh, khiến bên tai đó phải chịu áp lực âm thanh quá mức. Bên cạnh đó, việc bịt kín ống tai suốt thời gian dài còn làm cản trở quá trình thông khí tự nhiên, tạo môi trường thuận lợi cho vi khuẩn và nấm phát triển. Hiểu rõ các tác động tiêu cực của thói quen này đối với tai ngoài, tai giữa và ốc tai là bước cần thiết để điều chỉnh hành vi sử dụng thiết bị một cách khoa học, giúp duy trì khả năng nghe khỏe mạnh và hạn chế các bệnh lý tai mũi họng mạn tính.

Nguy cơ suy giảm thính lực và mất cân bằng âm thanh khi chỉ đeo một bên

Nhiều người có thói quen chỉ đeo một bên tai nghe để vừa nghe nhạc, nhận cuộc gọi vừa theo dõi được âm thanh xung quanh nơi làm việc hoặc khi tham gia giao thông. Tuy nhiên, cơ chế lắng nghe tự nhiên của con người đòi hỏi sự phối hợp đồng bộ giữa cả hai tai để não bộ định vị nguồn âm và cảm nhận độ lớn chính xác. Khi chỉ nghe bằng một tai trong môi trường có nhiều tạp âm, người sử dụng thường vô thức vặn mức âm lượng cao hơn đáng kể để nghe rõ nội dung.

Mức cường độ âm thanh quá lớn tác động liên tục vào màng nhĩ của một bên tai sẽ khiến các tế bào thụ cảm thính giác ở bên đó phải làm việc quá tải. Tình trạng này kéo dài dẫn đến suy giảm sức nghe không đồng đều giữa hai tai, làm giảm khả năng nhận biết phương hướng của âm thanh và gây mệt mỏi cho hệ thần kinh thính giác. Ngoài ra, việc lệch tải âm kéo dài còn có thể gây đau đầu hoặc căng tức một bên thái dương.

Tổn thương tế bào cảm giác ốc tai và chứng ù tai do dùng tai nghe liên tục

Sử dụng tai nghe thường xuyên trong nhiều giờ liên tục mà không có quãng nghỉ là một trong những nguyên nhân hàng đầu dẫn đến chấn thương âm học mạn tính. Bên trong ốc tai chứa hàng nghìn tế bào lông cảm giác mỏng manh có nhiệm vụ chuyển đổi dao động cơ học của âm thanh thành các xung điện truyền về não bộ. Những tế bào này rất nhạy cảm và một khi đã bị tổn thương hoặc thoái hóa do tiếp xúc với cường độ âm thanh lớn kéo dài thì hoàn toàn không có khả năng tự tái tạo hay hồi phục.

Dấu hiệu sớm của tình trạng quá tải thính giác là cảm giác lùng bùng trong tai, suy giảm khả năng nghe tạm thời sau khi tháo tai nghe hoặc xuất hiện tiếng ve kêu, tiếng rít khó chịu hay còn gọi là chứng ù tai. Nếu không chủ động giảm tần suất sử dụng và điều chỉnh mức âm lượng, quá trình thoái hóa thính lực tiếp nhận sẽ diễn tiến âm thầm, làm giảm khả năng nghe ở các dải tần số cao và ảnh hưởng nặng nề đến khả năng giao tiếp thường nhật.

Tích tụ nút ráy tai và viêm ống tai ngoài do bịt kín tai kéo dài

Ống tai ngoài có cơ chế tự làm sạch tự nhiên nhờ sự di chuyển dần ra ngoài của lớp biểu bì kết hợp với dịch tiết tuyến ráy tai nhằm đẩy bụi bẩn và dị vật ra khỏi lỗ tai. Việc đeo tai nghe dạng nhét trong hoặc tai nghe chụp kín liên tục trong nhiều giờ sẽ cản trở hoàn toàn chuyển động đào thải này. Đệm tai nghe đẩy ngược ráy tai vào sâu bên trong, lâu dần hình thành nút ráy tai gây bít tắc ống tai, làm giảm sức nghe cơ học và tạo cảm giác ngứa ngáy, đầy tức tai.

Hơn nữa, tai nghe bịt kín làm tăng độ ẩm và nhiệt độ bên trong ống tai, tạo môi trường yếm khí lý tưởng cho vi khuẩn và vi nấm sinh sôi. Tai nghe không được vệ sinh định kỳ còn là nơi bám dính của bụi bẩn từ môi trường bên ngoài. Khi lớp da mỏng manh của ống tai bị trầy xước do thao tác cọ xát của nút tai, vi khuẩn dễ dàng xâm nhập gây ra viêm ống tai ngoài với các triệu chứng sưng nề, đau nhức khi chạm vào và chảy dịch hôi.

Cách sử dụng tai nghe đúng cách để bảo vệ sức khỏe thính giác

Để giảm thiểu các tác hại tiềm ẩn đối với thính lực, người dùng cần tuân thủ những nguyên tắc an toàn khi sử dụng các thiết bị phát âm thanh cá nhân. Quy tắc 60/60 là hướng dẫn phổ biến được khuyến nghị rộng rãi: không điều chỉnh âm lượng vượt quá 60 phần trăm công suất tối đa của thiết bị và không nghe liên tục quá 60 phút mỗi lần. Sau mỗi giờ sử dụng, nên tháo tai nghe và để đôi tai nghỉ ngơi hoàn toàn trong không gian yên tĩnh khoảng 10 đến 15 phút nhằm giúp các tế bào cảm giác phục hồi.

Ngoài ra, nên ưu tiên đeo đều cả hai bên tai ở mức âm lượng vừa phải thay vì chỉ đeo một bên với âm lượng lớn. Khi làm việc trong môi trường nhiều tiếng ồn, có thể cân nhắc các loại tai nghe có tính năng chống ồn chủ động để nghe rõ mà không cần tăng âm lượng. Định kỳ vệ sinh phần nút đệm tai nghe bằng khăn mềm hoặc dung dịch sát khuẩn dịu nhẹ, tránh dùng chung tai nghe với người khác để hạn chế nguy cơ lây nhiễm vi sinh vật gây bệnh.

Lưu ý an toàn

Các thông tin trên nhằm mục đích nâng cao nhận thức bảo vệ thính giác và không thay thế cho việc chẩn đoán hay điều trị y khoa. Người dùng tuyệt đối không tự ý dùng tăm bông, vật nhọn chọc ngoáy sâu vào ống tai để lấy ráy tai khi thấy bít tắc vì có thể làm thủng màng nhĩ hoặc trầy xước niêm mạc. Không tự mua các loại thuốc nhỏ tai chứa kháng sinh hoặc dung dịch không rõ nguồn gốc khi chưa có chỉ định của bác sĩ. Nếu xuất hiện triệu chứng đau nhức tai dữ dội, chảy mủ, ù tai dai dẳng hoặc giảm thính lực đột ngột, cần đến ngay cơ sở y tế có chuyên khoa tai mũi họng để được thăm khám kịp thời.

Tóm tắt

Thói quen đeo tai nghe một bên hoặc lạm dụng tai nghe thường xuyên tiềm ẩn nhiều nguy cơ gây hại cho màng nhĩ, ốc tai và ống tai ngoài. Bằng cách tuân thủ nguyên tắc giới hạn âm lượng và thời gian nghe, đồng thời giữ vệ sinh thiết bị sạch sẽ, mỗi người có thể chủ động bảo vệ đôi tai của mình luôn khỏe mạnh và phòng ngừa suy giảm thính lực sớm.