Tác hại của thuốc tránh thai khẩn cấp đối với sức khỏe sinh sản

Tác hại của thuốc tránh thai khẩn cấp là gì?

Thuốc tránh thai khẩn cấp là chế phẩm dược học chứa progestin liều cao đơn thuần như levonorgestrel hoặc chất điều hòa thụ thể progesterone như ulipristal axetat. Mục đích duy nhất của loại thuốc này là giảm thiểu khả năng mang thai sau khi quan hệ tình dục không an toàn trong khung thời gian cho phép, thường là từ 72 đến 120 giờ. Khác với thuốc tránh thai phối hợp dùng hàng ngày có nồng độ thấp và ổn định, thuốc khẩn cấp tác động một cú sốc nội tiết mạnh lên buồng trứng và niêm mạc tử cung. Do đó, thuốc không được thiết kế cho việc sử dụng thường xuyên hay thay thế các biện pháp ngừa thai thông thường. Hiểu đúng về bản chất của thuốc là bước đầu tiên giúp phụ nữ cân nhắc giữa lợi ích tức thời và những rủi ro sức khỏe tiềm ẩn.

Các tác dụng phụ ngắn hạn thường gặp sau khi dùng thuốc

Sau khi uống thuốc tránh thai khẩn cấp, phần lớn phụ nữ sẽ gặp phải các triệu chứng khó chịu xuất hiện trong vòng vài giờ đến vài ngày đầu tiên. Cảm giác buồn nôn và nôn ói là phản ứng rất phổ biến do lượng hormone nạp vào cơ thể tăng đột ngột. Nếu bị nôn trong vòng hai giờ sau khi uống, hiệu quả ngăn ngừa thụ thai có thể bị giảm sút nghiêm trọng.

Bên cạnh đó, người dùng thuốc còn có thể gặp phải tình trạng căng tức ngực, đau đầu, chóng mặt và mệt mỏi toàn thân. Một số trường hợp ghi nhận cảm giác đau quặn nhẹ ở vùng bụng dưới giống như trước kỳ hành kinh. Những biểu hiện khó chịu này thường tự thoái lui sau khoảng hai mươi bốn đến bốn mươi tám giờ khi nồng độ hoạt chất trong máu dần được chuyển hóa và đào thải hết.

Rối loạn chu kỳ kinh nguyệt và xuất huyết âm đạo bất thường

Tác động dễ nhận thấy và gây lo lắng nhất của thuốc tránh thai khẩn cấp là sự xáo trộn chu kỳ kinh nguyệt. Lượng hormone liều cao như levonorgestrel làm ức chế hoặc trì hoãn quá trình rụng trứng, đồng thời làm biến đổi đột ngột lớp niêm mạc tử cung. Hệ quả là kỳ kinh tiếp theo có thể đến sớm hơn dự kiến, đến muộn nhiều ngày hoặc thậm chí mất kinh tạm thời.

Hiện tượng rong kinh hoặc xuất huyết âm đạo bất thường giữa chu kỳ cũng rất hay xảy ra. Lượng máu có thể chỉ là vài vệt màu nâu sẫm hoặc kéo dài rỉ rả nhiều ngày, khiến người phụ nữ hoang mang không biết là kinh nguyệt hay dấu hiệu mang thai sớm. Tình trạng rối loạn này thường cần từ một đến hai chu kỳ sau đó để hệ trục nội tiết tự cân bằng trở lại.

Nguy cơ sức khỏe khi lạm dụng thuốc trong thời gian dài

Việc sử dụng lặp lại nhiều lần thuốc tránh thai khẩn cấp trong thời gian ngắn mang đến nhiều hệ lụy tiêu cực cho sức khỏe sinh sản. Khi buồng trứng và tuyến yên liên tục bị can thiệp bởi hormone ngoại sinh liều cao, cơ chế tự điều hòa nội tiết tố tự nhiên sẽ bị rối loạn trầm trọng. Điều này dễ dẫn đến niêm mạc tử cung bị teo mỏng, suy giảm chất lượng nang noãn và chu kỳ kinh nguyệt bị gián đoạn kéo dài.

Đặc biệt, lạm dụng thuốc làm giảm hiệu lực bảo vệ của chính nó, làm gia tăng nguy cơ mang thai ngoài ý muốn. Trong những trường hợp thụ thai thất bại sau khi dùng thuốc, nguy cơ thai ngoài tử cung cũng cần được theo dõi chặt chẽ. Ngoài ra, việc dùng thuốc tùy tiện không bảo vệ cơ thể trước các bệnh lây truyền qua đường tình dục, tạo cơ hội cho viêm nhiễm vùng chậu phát triển âm thầm.

Những đối tượng cần thận trọng hoặc không nên sử dụng

Thuốc tránh thai khẩn cấp không phải là lựa chọn thích hợp cho mọi phụ nữ. Những người có tiền sử bệnh lý tim mạch, huyết khối tĩnh mạch sâu, tăng huyết áp chưa kiểm soát hoặc suy giảm chức năng gan nặng cần hết sức thận trọng vì hormone steroid có thể làm tăng gánh nặng chuyển hóa và nguy cơ đông máu.

Người bị viêm tắc mạch máu hoặc có tiền sử đột quỵ thuộc nhóm chống chỉ định với nhiều dạng thuốc tránh thai chứa nội tiết. Phụ nữ đang nghi ngờ có thai hoặc chảy máu âm đạo chưa rõ nguyên nhân cũng tuyệt đối không được tự ý sử dụng. Đối với phụ nữ đang nuôi con bằng sữa mẹ, cần tham khảo ý kiến nhân viên y tế để lựa chọn loại hoạt chất ít bài tiết qua sữa và không làm ảnh hưởng đến quá trình phát triển của trẻ nhỏ.

Lưu ý an toàn

Thuốc tránh thai khẩn cấp chỉ có tác dụng hỗ trợ sau giao hợp bất khả kháng, hoàn toàn không có khả năng bảo vệ cơ thể khỏi các bệnh lây truyền qua đường tình dục như HIV, viêm gan B hay lậu. Người dùng không được tự ý tăng số viên hoặc dùng nhiều lần liên tiếp vì sẽ làm tăng độc tính mà không tăng thêm hiệu quả. Khi nhận thấy dấu hiệu chậm kinh quá một tuần hoặc xuất huyết âm đạo nhiều bất thường kèm đau bụng dữ dội, cần tới ngay cơ sở y tế chuyên khoa để loại trừ nguy cơ thai ngoài tử cung.

Tóm tắt

Thuốc tránh thai khẩn cấp chỉ nên xem là giải pháp hỗ trợ trong tình huống bất khả kháng, không thể thay thế các biện pháp ngừa thai an toàn lâu dài. Hiểu rõ các tác động bất lợi của thuốc giúp nữ giới chủ động bảo vệ sức khỏe bản thân. Khi có bất kỳ biểu hiện bất thường nào kéo dài, việc thăm khám phụ khoa sớm là cách tốt nhất để đảm bảo an toàn sinh sản.