Tác hại của tăng cholesterol máu đối với sức khỏe tim mạch và cơ thể

Tác hại của tăng cholesterol máu là gì?

Cholesterol di chuyển trong máu dưới dạng các hạt lipoprotein, bao gồm hai loại chính là LDL-C (cholesterol xấu) và HDL-C (cholesterol tốt). Khi nồng độ LDL-C tăng cao trong khi HDL-C không đủ để dọn dẹp lượng mỡ dư thừa, các phần tử lipid này sẽ thâm nhập qua lớp nội mô của thành động mạch. Tại đây, chúng bị oxy hóa, kích hoạt phản ứng viêm và thu hút tế bào miễn dịch, dần hình thành nên các mảng xơ vữa động mạch. Quá trình này không chỉ làm lòng mạch bị thu hẹp, cản trở dòng máu nuôi dưỡng các mô, mà còn khiến thành mạch xơ cứng, giảm đàn hồi. Nếu mảng xơ vữa nứt vỡ, cục máu đông có thể hình thành tại chỗ gây tắc nghẽn mạch máu đột ngột. Đây là cơ chế bệnh sinh cốt lõi dẫn đến các biến chứng nguy hiểm của tăng cholesterol máu.

Nguy cơ bệnh mạch vành và nhồi máu cơ tim

Động mạch vành chịu trách nhiệm cung cấp máu giàu oxy nuôi cơ tim. Khi cholesterol tích tụ quá mức trong lòng mạch, mảng xơ vữa làm giảm lưu lượng máu nuôi tim, gây ra các cơn đau thắt ngực khi gắng sức hoặc căng thẳng, đau có thể lan lên cổ, hàm hoặc cánh tay trái.

Mối nguy hiểm lớn nhất xảy ra khi bề mặt mảng xơ vữa bị nứt vỡ, kích hoạt hình thành cục máu đông bít tắc hoàn toàn nhánh động mạch vành. Khi đó, vùng cơ tim phía sau vị trí tắc sẽ bị hoại tử nhanh chóng, dẫn đến cơn nhồi máu cơ tim cấp. Biến cố này có nguy cơ tử vong cao hoặc để lại di chứng suy tim nặng nề nếu không được cấp cứu kịp thời.

Tổn thương mạch máu não và nguy cơ đột quỵ

Tăng cholesterol máu kéo dài thúc đẩy quá trình xơ vữa động mạch cảnh và các nhánh mạch máu nuôi não. Sự chít hẹp lòng mạch có thể gây ra những cơn thiếu máu não thoáng qua với các dấu hiệu như hoa mắt, chóng mặt, tê bì một bên mặt hoặc yếu nhẹ tay chân.

Nếu mảng xơ vữa nứt vỡ tạo cục máu đông làm tắc nghẽn mạch máu não, người bệnh sẽ bị đột quỵ nhồi máu não. Bên cạnh đó, tình trạng xơ cứng cũng làm tăng nguy cơ vỡ mạch gây xuất huyết não khi huyết áp tăng cao đột ngột. Đột quỵ não thường để lại di chứng nghiêm trọng như liệt nửa người, rối loạn ngôn ngữ hoặc suy giảm nhận thức kéo dài.

Bệnh động mạch ngoại biên gây tổn thương chi

Ngoài tim và não, cholesterol máu cao còn gây xơ vữa hệ thống động mạch ngoại biên, đặc biệt là các mạch máu nuôi hai chi dưới. Khi dòng máu tới chân bị cản trở, cơ bắp không nhận đủ oxy khi vận động, dẫn đến hiện tượng đau cách hồi với cảm giác đau nhức, co rút bắp chân khi đi bộ và chỉ đỡ khi ngồi nghỉ.

Khi thiếu máu chi tiến triển nặng, người bệnh có thể bị đau ngay cả lúc nghỉ ngơi. Vùng cẳng chân và bàn chân thường xanh xao, lông rụng, vết thương chậm lành và có nguy cơ tiến triển thành các vết loét mạn tính hoặc hoại tử mô nếu không được can thiệp tuần hoàn kịp thời.

Ảnh hưởng xấu đến chức năng thận và huyết áp

Thận là cơ quan chứa mạng lưới vi mạch phong phú để thực hiện chức năng lọc máu. Khi cholesterol gây xơ vữa động mạch thận, lưu lượng máu nuôi các đơn vị lọc cầu thận bị suy giảm, dẫn đến tổn thương nhu mô thận và làm tăng nguy cơ suy thận mạn tính.

Đồng thời, tình trạng giảm tưới máu thận sẽ kích hoạt cơ thể tăng tiết hormone co mạch và giữ muối nước để bù trừ áp lực dòng chảy. Phản ứng này dẫn đến tăng huyết áp thứ phát, tạo thêm áp lực lên thành mạch và thúc đẩy cholesterol lắng đọng nhanh hơn, hình thành vòng xoắn bệnh lý nguy hiểm giữa bệnh tim mạch và bệnh thận.

Lắng đọng mỡ tại gan và các mô dưới da

Gan là cơ quan trung tâm chuyển hóa cholesterol và chất béo. Khi lượng mỡ trong máu tăng quá cao vượt ngưỡng chuyển hóa, lipid dư thừa sẽ tích tụ trong các tế bào gan, gây nên tình trạng gan nhiễm mỡ. Nếu kéo dài mà không kiểm soát, quá trình này có thể dẫn đến viêm gan thoái hóa mỡ và làm tăng nguy cơ xơ gan.

Bên cạnh đó, cholesterol máu tăng cao mạn tính còn có thể lắng đọng dưới da tạo thành các u vàng quanh mí mắt, khuỷu tay hoặc gân gót chân. Dù các nốt u vàng này không gây đau đớn, chúng là dấu hiệu nhận biết trực quan cho thấy nồng độ mỡ máu đang ở ngưỡng rất cao cần được thăm khám y tế.

Lưu ý an toàn

Thông tin về tác hại của tăng cholesterol máu nhằm mục đích giáo dục sức khỏe cộng đồng, không thay thế cho chẩn đoán hay chỉ định điều trị của bác sĩ chuyên khoa tim mạch. Rối loạn mỡ máu thường diễn tiến âm thầm, vì vậy người dân không nên chờ khi có triệu chứng đau ngực hay khó thở mới đi khám. Tuyệt đối không tự ý mua các thuốc nhóm statin hoặc sản phẩm truyền miệng không rõ nguồn gốc. Việc dùng sai thuốc có thể gây tổn thương tế bào gan, tiêu cơ vân hoặc làm bùng phát các biến cố tim mạch.

Tóm tắt

Tăng cholesterol máu là yếu tố nguy cơ hàng đầu gây xơ vữa động mạch, nhồi máu cơ tim và đột quỵ não. Để bảo vệ sức khỏe tim mạch, mỗi người nên chủ động xét nghiệm mỡ máu định kỳ, duy trì chế độ ăn lành mạnh, vận động thể chất đều đặn và tuân thủ hướng dẫn điều trị của bác sĩ chuyên khoa khi cần thiết.