Tác dụng phụ thường gặp của thuốc tránh thai hằng ngày và cách theo dõi

Tác dụng phụ của thuốc tránh thai hằng ngày là gì?

Thuốc tránh thai hằng ngày chủ yếu gồm hai nhóm chính: viên uống kết hợp chứa cả hai hormone estrogen cùng progestin, và viên uống đơn thuần chỉ chứa progestin. Cơ chế hoạt động của thuốc dựa trên việc ức chế quá trình rụng trứng tự nhiên của buồng trứng, làm đặc quánh chất nhầy ở cổ tử cung để ngăn cản tinh trùng di chuyển, đồng thời làm mỏng lớp niêm mạc tử cung khiến trứng thụ tinh khó làm tổ.

Khi lượng hormone ngoại sinh này bắt đầu can thiệp vào chu kỳ tự nhiên, các cơ quan đích như tử cung, tuyến vú, hệ tiêu hóa và hệ mạch máu có thể có những phản ứng tạm thời. Thời gian thích ứng trung bình của cơ thể thường kéo dài từ hai đến ba tháng đầu tiên. Hiểu rõ bản chất sinh lý này sẽ giúp người phụ nữ phân biệt được đâu là phản ứng thích nghi lành tính và đâu là triệu chứng bất thường cần có sự can thiệp của bác sĩ chuyên khoa sản phụ khoa.

Ra máu thấm giọt giữa chu kỳ kinh nguyệt

Xuất huyết âm đạo bất thường hay ra máu thấm giọt giữa các kỳ kinh nguyệt là hiện tượng thường gặp nhất, đặc biệt trong ba tháng đầu tiên bắt đầu dùng thuốc. Nguyên nhân chủ yếu xuất phát từ việc nội mạc tử cung đang điều chỉnh để thích nghi với sự thay đổi nồng độ hormone estrogen và progestin ngoại sinh.

Lượng máu thường rất ít, có màu nâu sẫm hoặc hồng nhạt và không kèm theo cơn đau bụng dữ dội. Trong đa số trường hợp, triệu chứng này sẽ tự thuyên giảm khi cơ thể đạt trạng thái cân bằng nội tiết. Phụ nữ nên tiếp tục uống thuốc đều đặn đúng giờ mỗi ngày để duy trì nồng độ hormone ổn định trong máu, tránh tình trạng quên thuốc khiến niêm mạc tử cung bong tróc bất thường.

Buồn nôn và cảm giác cồn cào đường tiêu hóa

Một số phụ nữ có thể gặp phải cảm giác cồn cào, buồn nôn nhẹ hoặc đầy bụng khi mới sử dụng thuốc tránh thai hằng ngày. Triệu chứng này phần lớn do tác động của thành phần estrogen lên niêm mạc dạ dày và đường tiêu hóa.

Để giảm bớt cảm giác khó chịu này, người dùng nên uống viên thuốc cùng với bữa ăn chính hoặc uống vào buổi tối trước khi đi ngủ thay vì uống vào buổi sáng lúc bụng đói. Sau khoảng vài tuần đến một tháng, hệ tiêu hóa thường sẽ thích nghi tốt hơn và cảm giác buồn nôn sẽ tự động biến mất. Nếu tình trạng nôn mửa diễn ra trong vòng hai đến ba giờ sau khi uống viên thuốc, khả năng hấp thu thuốc có thể bị suy giảm và cần tham khảo ý kiến bác sĩ hoặc dược sĩ về việc uống bù.

Căng tức và tăng nhạy cảm ở vùng ngực

Cảm giác căng tức, tăng kích thước nhẹ hoặc tăng độ nhạy cảm ở vùng vú là phản ứng phụ khá phổ biến khác. Hiện tượng này xảy ra do sự gia tăng tác động của hormone nội tiết lên các mô tuyến vú và các ống dẫn sữa.

Triệu chứng thường xuất hiện rõ rệt hơn vào những tuần đầu tiên sử dụng và có xu hướng giảm dần sau hai đến ba chu kỳ kinh. Phụ nữ có thể cải thiện cảm giác khó chịu bằng cách lựa chọn áo ngực nâng đỡ êm ái, tránh mặc áo ngực có gọng quá chật, đồng thời giảm bớt lượng muối và caffeine trong chế độ ăn uống hằng ngày để hạn chế ứ dịch tại mô vú. Nếu xuất hiện khối u bất thường hoặc tiết dịch núm vú, người dùng cần đến cơ sở y tế để được thăm khám chi tiết.

Đau đầu nhẹ và thay đổi trạng thái tâm lý

Sự dao động của nội tiết tố trong cơ thể có thể tác động đến các chất dẫn truyền thần kinh ở não bộ, dẫn tới các cơn đau đầu nhẹ hoặc cảm giác mệt mỏi trong giai đoạn đầu dùng thuốc. Một số người dùng cũng ghi nhận sự thay đổi tâm trạng, dễ xúc động hoặc giảm nhẹ ham muốn tình dục trong thời gian ngắn.

Thông thường, các biểu hiện này chỉ thoáng qua và giảm dần khi cơ thể thích nghi với viên uống. Tuy nhiên, nếu người dùng có tiền sử bệnh đau nửa đầu migraine hoặc nhận thấy tâm trạng suy sụp kéo dài, lo âu quá mức, việc trao đổi với bác sĩ phụ khoa là rất cần thiết để xem xét đổi sang công thức thuốc có tỷ lệ progestin phù hợp hơn hoặc lựa chọn biện pháp ngừa thai phi nội tiết.

Hiện tượng tích nước và biến động cân nặng tạm thời

Nhiều phụ nữ lo lắng về việc tăng cân khi dùng thuốc tránh thai. Trên thực tế, các bằng chứng y khoa cho thấy viên uống tránh thai kết hợp hiện đại có hàm lượng hormone rất thấp và không gây tích tụ mỡ thừa lâu dài. Tình trạng tăng từ một đến hai kilôgam nếu có thường chỉ là hiện tượng giữ nước tạm thời do ảnh hưởng của estrogen lên sự cân bằng điện giải.

Bên cạnh đó, một số thành phần progestin thế hệ mới có hoạt tính kháng mineralocorticoid giúp hạn chế tối đa nguy cơ giữ nước. Duy trì thói quen tập luyện thể dục đều đặn, uống đủ nước và giảm bớt thức ăn nhiều muối sẽ giúp kiểm soát tốt thể trọng và duy trì vóc dáng ổn định trong suốt quá trình sử dụng thuốc.

Các dấu hiệu cảnh báo hiếm gặp cần lưu ý y tế khẩn cấp

Mặc dù rất hiếm gặp, thuốc tránh thai nội tiết kết hợp có thể làm tăng nhẹ nguy cơ hình thành cục máu đông trong tĩnh mạch sâu hoặc thuyên tắc phổi, đặc biệt ở người có yếu tố nguy cơ tim mạch hoặc phụ nữ trên 35 tuổi có hút thuốc lá.

Các dấu hiệu cảnh báo nghiêm trọng bao gồm đau nhức dữ dội hoặc sưng nóng ở bắp chân, đau ngực đột ngột kèm khó thở, đau đầu dữ dội không đáp ứng với thuốc giảm đau thông thường, hoặc đột ngột mờ mắt, mất thị lực. Khi nhận thấy bất kỳ biểu hiện nào trong số này, người dùng cần lập tức ngưng thuốc và đến phòng cấp cứu hoặc bệnh viện gần nhất để được can thiệp y tế kịp thời.

Lưu ý an toàn

Nội dung trong bài mang tính chất cung cấp kiến thức y khoa đại chúng, không thay thế cho việc chẩn đoán hay chỉ định điều trị của nhân viên y tế. Người sử dụng không tự ý đổi liều, ngưng thuốc đột ngột hoặc tự mua các thuốc nội tiết khác mà không có hướng dẫn từ bác sĩ phụ khoa. Phụ nữ trên 35 tuổi có thói quen hút thuốc lá, người có tiền sử huyết khối tĩnh mạch, tăng huyết áp chưa kiểm soát hoặc bệnh gan nặng cần chống chỉ định tương đối hoặc tuyệt đối với viên uống kết hợp và phải được khám sàng lọc cẩn thận.

Tóm tắt

Thuốc tránh thai hằng ngày là biện pháp ngừa thai có độ tin cậy cao, phần lớn tác dụng phụ chỉ mang tính tạm thời và tự thoái lui khi cơ thể làm quen với nội tiết tố. Chị em phụ nữ nên ghi chép diễn biến triệu chứng và trao đổi cởi mở với bác sĩ chuyên khoa phụ sản để lựa chọn phác đồ phù hợp, không tự ý ngừng thuốc đột ngột làm tăng nguy cơ mang thai ngoài ý muốn.