Suy dinh dưỡng có mấy cấp độ và phân loại theo WHO
Nội dung chỉ cung cấp thông tin tham khảo, không thay thế chẩn đoán, khám hoặc điều trị của người hành nghề y tế. Không tự ý dùng, ngừng hoặc thay đổi thuốc dựa trên bài viết.
Suy dinh dưỡng là tình trạng cơ thể không được cung cấp đủ năng lượng và các chất dinh dưỡng cần thiết để duy trì sự phát triển bình thường. Việc xác định đúng cấp độ suy dinh dưỡng đóng vai trò rất quan trọng trong đánh giá sức khỏe, giúp đưa ra hướng chăm sóc và can thiệp dinh dưỡng kịp thời cho từng đối tượng.
Theo Tổ chức Y tế Thế giới (WHO), suy dinh dưỡng được phân loại theo nhiều tiêu chí khác nhau, bao gồm thể lâm sàng, thời gian kéo dài và mức độ thiếu hụt dinh dưỡng dựa trên các chỉ số nhân trắc học như cân nặng, chiều cao và vòng tay. Tùy thuộc vào chỉ số độ lệch chuẩn Z-score, suy dinh dưỡng có thể chia thành các mức độ từ nhẹ, vừa đến nặng.
Hiểu rõ các cấp độ suy dinh dưỡng và cách phân loại chuẩn của WHO giúp gia đình và người chăm sóc chủ động nhận biết tình trạng thể chất của trẻ cũng như người lớn, từ đó phối hợp với nhân viên y tế để xây dựng chế độ dinh dưỡng hợp lý.
Cấp độ suy dinh dưỡng là gì?
Suy dinh dưỡng là tình trạng mất cân bằng giữa lượng năng lượng, chất dinh dưỡng dung nạp và nhu cầu tối thiểu của cơ thể để duy trì các chức năng sống. Tình trạng này có thể xuất hiện do chế độ ăn thiếu hụt, cơ thể kém hấp thu hoặc do tác động của các bệnh lý mãn tính đi kèm. Suy dinh dưỡng ảnh hưởng trực tiếp đến sự phát triển thể chất, trí tuệ và làm suy giảm hệ miễn dịch.
Tổ chức Y tế Thế giới WHO đã đưa ra các tiêu chuẩn phân loại khoa học nhằm giúp cán bộ y tế đánh giá chính xác mức độ thiếu hụt dinh dưỡng. Việc phân loại không chỉ dựa trên trọng lượng cơ thể đơn thuần mà còn kết hợp mối tương quan giữa cân nặng, chiều cao và độ tuổi. Nhờ hệ thống phân loại này, công tác giám sát dinh dưỡng cộng đồng và điều trị y khoa đạt hiệu quả cao hơn.
Phân loại suy dinh dưỡng theo thể chất và chỉ số nhân trắc
Tổ chức Y tế Thế giới phân loại suy dinh dưỡng thể thiếu hụt ở trẻ em thành ba thể chính dựa trên các chỉ số nhân trắc so với quần thể chuẩn. Thể nhẹ cân được xác định khi chỉ số cân nặng theo tuổi thấp hơn mức tiêu chuẩn, phản ánh tình trạng thiếu hụt dinh dưỡng chung nhưng không phân biệt được là mới xảy ra hay đã kéo dài.
Thể thấp còi dựa trên chỉ số chiều cao theo tuổi, phản ánh tình trạng suy dinh dưỡng mãn tính kéo dài. Trẻ bị suy dinh dưỡng thấp còi thường gặp khó khăn trong việc đạt chiều cao tối đa khi trưởng thành. Thể gầy còm dựa trên chỉ số cân nặng theo chiều cao, phản ánh tình trạng suy dinh dưỡng cấp tính khi cơ thể bị sụt cân nhanh chóng do thiếu ăn nghiêm trọng hoặc mắc bệnh nhiễm trùng cấp tính.
Các cấp độ suy dinh dưỡng cấp tính theo chỉ số Z-score của WHO
Để đánh giá chính xác mức độ nghiêm trọng của suy dinh dưỡng cấp tính, WHO sử dụng chỉ số độ lệch chuẩn Z-score dựa trên so sánh cân nặng theo chiều cao của trẻ với bảng chuẩn quốc tế.
Suy dinh dưỡng cấp tính mức độ vừa (MAM) được xác định khi chỉ số Z-score nằm trong khoảng từ âm 3 đến dưới âm 2. Ở cấp độ này, cơ thể trẻ bắt đầu sụt giảm khối cơ và mỡ dưới da rõ rệt, cần được bổ sung dinh dưỡng điều trị kịp thời để ngăn chặn tiến triển nặng hơn.
Suy dinh dưỡng cấp tính mức độ nặng (SAM) xảy ra khi chỉ số Z-score xuống dưới âm 3 hoặc có hiện tượng phù dinh dưỡng. Đây là tình trạng nguy hiểm, làm gia tăng nguy cơ biến chứng nhiễm trùng và tử vong nếu không được can thiệp y tế chuyên khoa ngay lập tức.
Phân loại suy dinh dưỡng theo thể lâm sàng
Bên cạnh các chỉ số đo lường nhân trắc, suy dinh dưỡng nặng còn được phân loại trên lâm sàng thành ba thể chính là thể Marasmus, thể Kwashiorkor và thể phối hợp Marasmus-Kwashiorkor.
Thể Marasmus là thể teo đét, xuất hiện do cơ thể thiếu hụt nghiêm trọng cả năng lượng lẫn chất đạm. Người bệnh có biểu hiện gầy gò, da bọc xương, mất hoàn toàn lớp mỡ dưới da và teo cơ diện rộng.
Thể Kwashiorkor là thể phù, xảy ra chủ yếu do thiếu hụt đạm nghiêm trọng dù năng lượng dung nạp có thể tạm đủ. Đặc trưng của thể này là hiện tượng phù rề ở mặt, chân tay, da khô nứt nẻ và tổn thương gan.
Thể phối hợp có sự xuất hiện đồng thời của tình trạng teo đét khối cơ kèm theo biểu hiện phù ở các màng và mô mềm, đòi hỏi quy trình theo dõi y khoa đặc biệt.
Suy dinh dưỡng do thiếu hụt vi chất dinh dưỡng
Một hình thái suy dinh dưỡng phổ biến khác được WHO chú trọng là tình trạng thiếu hụt vi chất dinh dưỡng, hay còn gọi là nạn đói ẩn nấp. Tình trạng này xảy ra khi cơ thể không nhận đủ các vitamin và khoáng chất thiết yếu như sắt, kẽm, vitamin A, i-ốt và vitamin D.
Thiếu vi chất dinh dưỡng có thể xuất hiện độc lập hoặc đi kèm với suy dinh dưỡng thể thể chất. Mặc dù thể trọng của người bệnh có thể ở mức bình thường, sự thiếu hụt các vi chất này vẫn gây suy giảm chức năng miễn dịch, ảnh hưởng đến thị lực, quá trình tạo máu và sự phát triển trí tuệ. Đánh giá và phát hiện sớm thiếu vi chất thông qua khám lâm sàng và xét nghiệm giúp bổ sung đúng cách, tránh biến chứng lâu dài.
Lưu ý an toàn
Việc đánh giá cấp độ suy dinh dưỡng cần được thực hiện bởi cán bộ y tế thông qua các công cụ đo lường chuẩn xác và thăm khám lâm sàng. Gia đình không nên tự ý chẩn đoán hoặc tự mua các loại thuốc, thực phẩm bổ sung, sữa công thức liều cao mà không có chỉ định. Bổ sung dinh dưỡng sai cách hoặc quá liều có thể gây rối loạn chuyển hóa và ảnh hưởng xấu đến chức năng gan, thận. Khi nghi ngờ trẻ hoặc người thân có dấu hiệu suy dinh dưỡng, hãy đưa người bệnh đến cơ sở y tế để được tư vấn lộ trình chăm sóc an toàn.
Tóm tắt
Nhận biết các cấp độ suy dinh dưỡng theo phân loại của WHO là nền tảng quan trọng giúp theo dõi và bảo vệ sức khỏe cho mọi lứa tuổi. Xây dựng chế độ ăn đa dạng, đầy đủ dưỡng chất kết hợp kiểm tra sức khỏe định kỳ sẽ hỗ trợ phòng ngừa và cải thiện hiệu quả tình trạng suy dinh dưỡng.
Nguồn tham khảo
- Rural and Remote Health: Evolving patterns of child malnutrition in northern Nigeria: trends in stunting, wasting, and underweight from 2013 to 2018
- Frontiers in Nutrition: Factors influencing concurrent wasting, stunting, and underweight among children under five who suffered from severe acute malnutrition in low- and middle-income countries: a systematic review
FAQ – Câu hỏi thường gặp
Làm thế nào để biết trẻ đang ở cấp độ suy dinh dưỡng nào?
Để xác định chính xác cấp độ suy dinh dưỡng, cha mẹ nên đưa trẻ đến cơ sở y tế. Bác sĩ sẽ cân, đo chiều cao, đo vòng tay và so sánh với biểu đồ tăng trưởng chuẩn của WHO kết hợp thăm khám lâm sàng.
Suy dinh dưỡng thể thấp còi và thể gầy còm khác nhau như thế nào?
Thể thấp còi phản ánh tình trạng suy dinh dưỡng kéo dài khiến chiều cao kém phát triển so với tuổi. Thể gầy còm là suy dinh dưỡng cấp tính làm cân nặng giảm sút nhanh so với chiều cao do thiếu ăn hoặc nhiễm trùng.
Chỉ số Z-score trong phân loại suy dinh dưỡng là gì?
Z-score là chỉ số độ lệch chuẩn dùng để so sánh các phép đo nhân trắc của một cá nhân với quần thể chuẩn của WHO. Chỉ số này giúp phân loại chính xác các mức độ suy dinh dưỡng từ nhẹ, vừa đến nặng.
Suy dinh dưỡng thể phù Kwashiorkor có nguy hiểm không?
Suy dinh dưỡng thể phù rất nguy hiểm vì làm tổn thương nhiều cơ quan, suy giảm miễn dịch nghiêm trọng và dễ dẫn đến biến chứng đe dọa tính mạng. Người bệnh cần được chăm sóc y tế chuyên khoa kịp thời.
Người trưởng thành có bị suy dinh dưỡng theo phân loại của WHO không?
Người trưởng thành vẫn có thể bị suy dinh dưỡng. WHO phân loại suy dinh dưỡng ở người lớn dựa trên chỉ số khối cơ thể BMI kết hợp với mức độ sụt cân ngoài ý muốn và suy giảm khối lượng cơ.
