Tại sao xơ gan gây giảm tiểu cầu và người bệnh nên ăn uống như thế nào

Tại sao xơ gan gây giảm tiểu cầu và người bệnh nên ăn uống như thế nào?

Tiểu cầu là các mảnh tế bào máu giữ vai trò quyết định trong việc hình thành cục máu đông, giúp cầm máu khi có tổn thương mạch máu. Ở người khỏe mạnh, số lượng tiểu cầu thường dao động trong khoảng từ 150.000 đến 450.000 trên một microlit máu. Khi lượng tiểu cầu giảm xuống dưới mức 150.000, người bệnh được coi là có giảm tiểu cầu.

Ở bệnh nhân xơ gan, các tế bào gan bình thường bị thay thế dần bởi các dải mô sẹo xơ hóa. Tình trạng xơ hóa cản trở lưu lượng tuần hoàn, làm tăng áp lực tĩnh mạch cửa và khiến lách to ra, dẫn đến giữ lại và tiêu hủy lượng lớn tiểu cầu. Đồng thời, mô gan tổn thương không còn sản xuất đủ hormone thrombopoietin để kích thích tủy xương sinh tiểu cầu mới. Sự kết hợp giữa việc tiêu hủy gia tăng tại lách và giảm sản xuất từ tủy xương là nguyên nhân chủ yếu khiến tiểu cầu giảm sút.

Cơ chế bệnh sinh khiến người bệnh xơ gan bị giảm tiểu cầu

Nguyên nhân hàng đầu dẫn tới giảm tiểu cầu ở người xơ gan là hiện tượng cường lách thứ phát sau tăng áp lực tĩnh mạch cửa. Bình thường, lách chỉ chứa khoảng một phần ba lượng tiểu cầu cơ thể. Khi tĩnh mạch cửa bị tắc nghẽn áp lực, lách phì đại và có thể giữ lại tới 80 đến 90 phần trăm lượng tiểu cầu lưu hành, khiến số lượng tiểu cầu trong máu ngoại vi sụt giảm mạnh.

Bên cạnh đó, gan là cơ quan chủ yếu tổng hợp hormone thrombopoietin, chất điều hòa quá trình sinh tiểu cầu tại tủy xương. Chức năng mô gan suy thoái làm giảm rõ rệt lượng hormone này, khiến tủy xương giảm sản sinh tiểu cầu. Ngoài ra, việc lạm dụng rượu hoặc thiếu hụt các vi chất như acid folic và vitamin B12 cũng góp phần ức chế tủy xương, làm tình trạng giảm tiểu cầu trở nên phức tạp hơn.

Dấu hiệu nhận biết và nguy cơ xuất huyết do giảm tiểu cầu

Ở giai đoạn đầu khi tiểu cầu chỉ giảm nhẹ, người bệnh thường không có biểu hiện bất thường rõ rệt. Khi chỉ số tiểu cầu giảm sâu, cơ thể bắt đầu xuất hiện những biểu hiện cảnh báo như dễ bầm tím dưới da dù chỉ va đập nhẹ, xuất hiện các nốt xuất huyết nhỏ li ti ở cẳng chân hoặc chảy máu chân răng khó cầm khi vệ sinh răng miệng.

Nguy hiểm hơn, người xơ gan có nguy cơ cao bị xuất huyết tiêu hóa do vỡ các búi giãn tĩnh mạch ở thực quản hoặc dạ dày. Khi tiểu cầu hạ thấp kết hợp với rối loạn các yếu tố đông máu do suy gan, tình trạng chảy máu tiêu hóa thường diễn tiến nặng nề, biểu hiện qua nôn ra máu tươi hoặc đại tiện phân đen. Đây là trường hợp cấp cứu khẩn cấp cần được bác sĩ xử trí ngay.

Nguyên tắc dinh dưỡng chung cho người bệnh xơ gan

Chế độ ăn của người bệnh xơ gan cần đáp ứng đủ năng lượng để duy trì khối cơ và hỗ trợ hoạt động của các tế bào gan còn khỏe mạnh. Người bệnh nên chia khẩu phần ăn thành 4 đến 6 bữa nhỏ trong ngày thay vì ăn 3 bữa lớn, giúp gan giảm áp lực chuyển hóa và hấp thu chất dinh dưỡng tốt hơn. Đặc biệt, một bữa phụ giàu tinh bột hoặc đạm dễ tiêu trước giờ đi ngủ có thể ngăn ngừa tình trạng dị hóa cơ bắp trong đêm.

Lượng chất đạm cần được cung cấp hợp lý từ thịt nạc, cá, trứng, sữa và ưu tiên nguồn đạm thực vật từ các loại đậu để tránh tích tụ amoniac trong máu. Người bệnh cần tuyệt đối kiêng rượu bia, hạn chế các chất kích thích và đồ ăn nhiều dầu mỡ nhằm tránh làm tổn thương thêm các tế bào gan đang bị xơ hóa.

Thực phẩm nên bổ sung hỗ trợ sức khỏe và đông máu

Người bệnh nên tăng cường các loại rau lá xanh thẫm như cải bó xôi, súp lơ xanh, rau ngót bởi chúng chứa nhiều vitamin K, vi chất cần thiết cho gan sản xuất các yếu tố đông máu. Các thực phẩm giàu folate và vitamin B12 như trứng gà, măng tây, ngũ cốc nguyên hạt cũng hỗ trợ hiệu quả cho quá trình tái tạo tế bào máu tại tủy xương.

Ngoài ra, hoa quả giàu vitamin C và chất chống oxy hóa như cam, đu đủ, dâu tây giúp củng cố độ bền của thành mạch máu, làm giảm khả năng xuất huyết dưới da. Bổ sung thêm các loại hạt và thực phẩm giàu kẽm giúp cải thiện khả năng miễn dịch và hỗ trợ gan chuyển hóa dinh dưỡng hiệu quả hơn. Mọi thực phẩm đều cần được lựa chọn tươi sạch và nấu chín kỹ trước khi sử dụng.

Những thực phẩm và thói quen ăn uống cần kiêng cữ

Người bệnh xơ gan cần cắt giảm lượng muối trong khẩu phần, đặc biệt là khi đã có triệu chứng phù nề chân hoặc cổ trướng. Cần tránh các loại mắm, dưa cà muối, đồ ăn chế biến sẵn nhiều natri để ngăn ngừa tình trạng giữ nước và giảm áp lực tĩnh mạch cửa.

Bên cạnh đó, các thức ăn thô cứng, nhiều xương dăm hoặc chiên giòn rụm cần được kiêng tuyệt đối vì rất dễ cọ xát gây xước niêm mạc thực quản, làm tăng nguy cơ vỡ tĩnh mạch giãn gây xuất huyết ồ ạt. Người bệnh cũng không được sử dụng đồ ăn sống, gỏi cá hay tiết canh vì nguy cơ nhiễm khuẩn rất cao trên nền hệ miễn dịch suy yếu, dễ dẫn đến nhiễm khuẩn huyết và suy gan cấp.

Lưu ý an toàn

Người bệnh xơ gan có giảm tiểu cầu tuyệt đối không tự ý dùng các thuốc giảm đau kháng viêm không steroid, aspirin hoặc thuốc chống đông máu khi chưa có hướng dẫn của bác sĩ điều trị. Không tự ý sử dụng các loại thuốc nam, thảo dược hay thực phẩm chức năng không rõ nguồn gốc vì có thể gây ngộ độc và làm tổn thương tế bào gan nặng hơn. Khi nhận thấy các dấu hiệu xuất huyết bất thường như bầm tím diện rộng, chảy máu cam khó cầm hoặc phân đen, người bệnh cần tới ngay cơ sở y tế để được kiểm tra.

Tóm tắt

Giảm tiểu cầu ở người xơ gan phản ánh tình trạng tổn thương gan mạn tính và biến chứng tăng áp lực tĩnh mạch cửa. Việc kết hợp giữa tuân thủ hướng dẫn điều trị của bác sĩ chuyên khoa với một chế độ ăn uống khoa học, đủ chất, giảm muối và tránh thức ăn thô cứng sẽ giúp bảo vệ chức năng gan, hạn chế nguy cơ xuất huyết và duy trì chất lượng cuộc sống lâu dài.