Suy đa tạng là gì và cách nhận biết nguy cơ suy đa tạng hậu Covid-19
Nội dung chỉ cung cấp thông tin tham khảo, không thay thế chẩn đoán, khám hoặc điều trị của người hành nghề y tế. Không tự ý dùng, ngừng hoặc thay đổi thuốc dựa trên bài viết.
Suy đa tạng, hay hội chứng rối loạn chức năng đa cơ quan, là tình trạng cấp cứu nội khoa đặc biệt nguy kịch khi ít nhất hai cơ quan quan trọng trong cơ thể bị suy giảm chức năng và không thể tự duy trì sự cân bằng sinh lý. Tỷ lệ tử vong trong suy đa tạng rất cao nếu không được hồi sức kịp thời tại các đơn vị chăm sóc tích cực.
Trong bối cảnh dịch bệnh virus corona, một số người bệnh sau giai đoạn nhiễm trùng cấp tính có thể đối mặt với biến chứng tổn thương đa cơ quan. Nguyên nhân thường bắt nguồn từ phản ứng viêm toàn thân quá mức, rối loạn đông máu vi mạch, hoặc tổn thương mô do virus xâm nhập trực tiếp qua thụ thể tế bào.
Để phát hiện sớm nguy cơ suy đa tạng hậu Covid-19, người bệnh và gia đình cần theo dõi sát các biến đổi chức năng hô hấp, tuần hoàn, bài tiết và tri giác. Việc nhập viện ngay khi xuất hiện các triệu chứng bất thường là yếu tố quyết định giúp bảo vệ tính mạng người bệnh.
Suy đa tạng hậu Covid là gì?
Hội chứng suy đa tạng là quá trình tiến triển bệnh lý cấp tính, trong đó các cơ quan thiết yếu như phổi, tim, thận, gan, hệ thống huyết học và hệ thần kinh trung ương cùng lúc hoặc liên tiếp suy sụp chức năng. Tình trạng này không phải là một bệnh độc lập mà là hậu quả nặng nề của các phản ứng viêm toàn thân, nhiễm trùng huyết, sốc hoặc chấn thương nghiêm trọng.
Khi virus SARS-CoV-2 xâm nhập, cơ thể kích hoạt hệ miễn dịch để chống lại mầm bệnh. Tuy nhiên, ở một số trường hợp, phản ứng miễn dịch bị rối loạn dẫn đến giải phóng ồ ạt các chất trung gian hóa học gây viêm, được gọi là bão cytokine. Cơn bão này phá hủy lớp nội mô mạch máu, thúc đẩy hình thành cục máu đông nhỏ và làm gián đoạn dòng máu nuôi dưỡng các tạng. Hậu quả là các cơ quan quan trọng bị thiếu oxy, hoại tử tế bào và nhanh chóng rơi vào trạng thái suy giảm chức năng toàn diện.
Nguyên nhân dẫn đến tổn thương nhiều cơ quan sau nhiễm Covid-19
Sự suy giảm chức năng cùng lúc của nhiều cơ quan sau khi nhiễm Covid-19 xuất phát từ nhiều cơ chế phối hợp phức tạp. Cơ chế hàng đầu là tình trạng đáp ứng viêm toàn thân mất kiểm soát. Khi nồng độ các cytokine gây viêm duy trì ở mức cao trong thời gian dài, hàng rào bảo vệ mao mạch bị tổn hại, gây thoát huyết tương, tụt huyết áp và giảm tưới máu đến các cơ quan ngoại vi.
Bên cạnh phản ứng viêm, hiện tượng tăng đông máu và tổn thương nội mạc mạch máu đóng vai trò rất lớn. Các vi huyết khối hình thành rải rác làm tắc nghẽn các mạch máu nhỏ nuôi dưỡng tim, phổi và thận. Ngoài ra, việc thiếu oxy máu kéo dài do hội chứng suy hô hấp cấp tiến triển cũng khiến tế bào gan và thận bị hủy hoại thứ phát. Tình trạng bội nhiễm vi khuẩn hoặc nấm trong giai đoạn suy giảm miễn dịch sau nhiễm virus cũng là yếu tố thúc đẩy người bệnh rơi vào sốc nhiễm trùng và suy sụp đa tạng.
Dấu hiệu nhận biết sớm nguy cơ suy đa tạng ở người bệnh hậu Covid-19
Các biểu hiện cảnh báo suy đa tạng thường xuất hiện rải rác hoặc dồn dập tùy theo tốc độ tiến triển của tổn thương từng cơ quan. Về hô hấp, người bệnh có thể khó thở tăng dần, thở nhanh nông, đau tức ngực liên tục và chỉ số oxy trong máu giảm sút nghiêm trọng dù không gắng sức.
Về hệ tuần hoàn và bài tiết, các triệu chứng bao gồm mạch nhanh, huyết áp tụt, hoa mắt, chóng mặt hoặc ngất xỉu. Lượng nước tiểu giảm rõ rệt, nước tiểu sẫm màu hoặc vô niệu trong nhiều giờ là dấu hiệu cảnh báo thận đang chịu tổn thương cấp tính. Về thần kinh và tiêu hóa, người bệnh có biểu hiện lơ mơ, ngủ gà, lú lẫn, da tái lạnh, nổi vân tím hoặc vàng da, vàng mắt kèm theo chướng bụng và nôn mửa kéo dài. Khi các dấu hiệu này xuất hiện đồng thời, người bệnh đang đối mặt với tình trạng nguy kịch cần can thiệp khẩn cấp.
Các đối tượng có nguy cơ cao bị biến chứng đa cơ quan
Không phải mọi người bệnh sau khi mắc Covid-19 đều có nguy cơ suy đa tạng. Tình trạng này chủ yếu đe dọa các nhóm bệnh nhân có nền tảng thể trạng đặc biệt dễ tổn thương. Người cao tuổi từ 65 tuổi trở lên là đối tượng chịu rủi ro cao nhất do hệ miễn dịch lão hóa và khả năng hồi phục mô suy giảm.
Người có sẵn các bệnh lý mạn tính nền như đái tháo đường, tăng huyết áp, suy tim, bệnh thận mạn tính hoặc bệnh phổi tắc nghẽn mạn tính cũng có nguy cơ suy tạng vượt trội khi bị phản ứng viêm tác động. Ngoài ra, những bệnh nhân từng trải qua giai đoạn nhiễm trùng cấp nặng, phải điều trị tại khoa hồi sức cấp cứu, thở máy hoặc sử dụng thuốc ức chế miễn dịch kéo dài cũng cần được theo dõi sức khỏe chặt chẽ trong nhiều tháng sau khi xuất viện để phát hiện sớm các di chứng tổn thương nội tạng.
Nguyên tắc theo dõi và xử trí y tế khi nghi ngờ suy đa tạng
Hội chứng suy đa tạng là một cấp cứu y khoa tối khẩn cấp, hoàn toàn không thể tự theo dõi hay điều trị tại nhà bằng các phương pháp dân gian hoặc thuốc thông thường. Ngay khi nhận thấy người bệnh hậu Covid-19 có biểu hiện thở khó, huyết áp tụt hoặc lơ mơ, gia đình cần gọi cấp cứu hoặc đưa người bệnh đến bệnh viện có chuyên khoa hồi sức cấp cứu gần nhất.
Tại bệnh viện, các bác sĩ sẽ nhanh chóng tiến hành đánh giá toàn diện thông qua xét nghiệm khí máu động mạch, công thức máu, đo chức năng gan, thận, chỉ số đông máu và điện giải đồ. Việc xử trí tập trung vào kiểm soát đường thở, hỗ trợ thông khí nhân tạo, hồi sức dịch tuần hoàn, dùng thuốc vận mạch nâng huyết áp và lọc máu liên tục nếu thận suy giảm chức năng. Phát hiện và can thiệp ở giai đoạn sớm của tổn thương tạng là chìa khóa duy nhất giúp cải thiện khả năng sống sót của bệnh nhân.
Lưu ý an toàn
Thông tin trong bài viết mang tính chất cung cấp kiến thức y khoa phổ thông, không thay thế cho việc thăm khám, chẩn đoán hay phác đồ điều trị của bác sĩ chuyên khoa. Tuyệt đối không tự ý mua và sử dụng các loại thuốc kháng viêm, thuốc chống đông máu hoặc kháng sinh tại nhà khi chưa có chỉ định y tế. Mọi biểu hiện khó thở, tụt huyết áp, thiểu niệu hay rối loạn tri giác sau nhiễm Covid-19 đều là dấu hiệu cảnh báo nguy hiểm, cần được đưa đến cơ sở y tế ngay lập tức.
Tóm tắt
Suy đa tạng hậu Covid-19 là biến chứng nguy hiểm nhưng có thể hạn chế hậu quả nếu được nhận biết và can thiệp y tế kịp thời. Việc theo dõi sát sao sức khỏe sau giai đoạn nhiễm bệnh, đặc biệt ở người có bệnh nền, giúp phát hiện sớm các bất thường và bảo vệ an toàn tính mạng cho người bệnh.
Nguồn tham khảo
FAQ – Câu hỏi thường gặp
Suy đa tạng sau Covid-19 có thể tự hồi phục tại nhà không?
Suy đa tạng là tình trạng cấp cứu nguy kịch đe dọa tính mạng, tuyệt đối không thể tự khỏi tại nhà. Người bệnh bắt buộc phải được điều trị và theo dõi tại các đơn vị hồi sức tích cực của bệnh viện để hỗ trợ hô hấp, tuần hoàn và lọc máu kịp thời.
Triệu chứng ban đầu nào dễ nhận biết nhất khi cơ quan bắt đầu suy giảm chức năng?
Khó thở liên tục kèm theo mệt lả và giảm lượng nước tiểu trong ngày thường là những tín hiệu cảnh báo sớm nhất. Ngoài ra, cảm giác hoa mắt do tụt huyết áp và trạng thái lú lẫn cũng cho thấy các cơ quan đang thiếu oxy nuôi dưỡng nghiêm trọng.
Người mắc Covid-19 thể nhẹ có nguy cơ bị suy đa tạng về sau không?
Nguy cơ suy đa tạng ở người nhiễm bệnh thể nhẹ rất thấp. Tuy nhiên, nếu sau đó người bệnh bị bội nhiễm vi khuẩn nặng hoặc có bệnh lý nền tiềm ẩn bùng phát, nguy cơ tổn thương các cơ quan vẫn có thể xảy ra và cần được theo dõi cẩn thận.
Cần thực hiện những xét nghiệm nào để kiểm tra chức năng các tạng sau Covid-19?
Bác sĩ thường chỉ định xét nghiệm công thức máu, kiểm tra men gan, đo nồng độ creatinin và ure để đánh giá chức năng thận, cùng với chụp X-quang phổi và điện tim. Các xét nghiệm này giúp phát hiện sớm tổn thương tiềm ẩn ở các cơ quan.
Có nên tự ý uống thuốc chống đông để phòng ngừa suy đa tạng hậu Covid-19 không?
Tuyệt đối không tự ý dùng thuốc chống đông máu tại nhà. Các thuốc này tiềm ẩn nguy cơ xuất huyết tiêu hóa và xuất huyết não đe dọa tính mạng nếu không được bác sĩ chỉ định và theo dõi chặt chẽ qua các xét nghiệm đông máu định kỳ.
