Sương mù não hậu Covid là gì và cách cải thiện

Sương mù não hậu covid là gì?

Sương mù não không phải là một chẩn đoán y khoa độc lập mà là thuật ngữ mô tả nhóm triệu chứng suy giảm chức năng nhận thức tạm thời. Ở người từng mắc Covid-19, biểu hiện này thường gồm cảm giác mơ màng, mất khả năng tập trung sâu, suy nghĩ chậm chạp, hay quên các việc vừa diễn ra và gặp khó khăn khi tìm từ ngữ trong giao tiếp. Một số người còn cảm thấy nhanh kiệt sức về mặt trí tuệ ngay cả sau khi làm việc trí óc nhẹ nhàng. Tình trạng sương mù não hậu Covid có thể xuất hiện ngay sau khi khỏi giai đoạn cấp tính hoặc khởi phát sau vài tuần. Đa số các trường hợp đều có xu hướng hồi phục dần theo thời gian khi cơ thể thiết lập lại trạng thái cân bằng. Tuy nhiên, mức độ và thời gian kéo dài ở mỗi cá nhân rất khác nhau tùy thuộc vào thể trạng nền, mức độ nặng của đợt bệnh ban đầu và thói quen sinh hoạt hàng ngày.

Cơ chế gây ra hiện tượng sương mù não sau khi mắc bệnh

Nguyên nhân chính xác dẫn đến sương mù não hậu Covid vẫn đang tiếp tục được giới y khoa nghiên cứu, song các chuyên gia đồng thuận rằng có sự phối hợp của nhiều yếu tố sinh học. Trong giai đoạn nhiễm SARS-CoV-2, hệ miễn dịch phản ứng mạnh mẽ để chống lại virus, vô tình tạo ra các chất trung gian gây viêm có thể tác động đến hệ thần kinh trung ương và hàng rào máu não. Phản ứng viêm vi thể kéo dài này khiến hoạt động dẫn truyền thần kinh bị gián đoạn, làm chậm tốc độ xử lý thông tin.

Bên cạnh đó, virus còn có thể gây tổn thương tế bào nội mô mạch máu nhỏ, làm giảm nhẹ lượng oxy và dưỡng chất cung cấp lên các vùng não đảm nhiệm chức năng ghi nhớ và chú ý. Yếu tố tâm lý cũng đóng vai trò rất lớn; trạng thái căng thẳng, lo âu kéo dài, cùng chứng mất ngủ hoặc rối loạn nhịp thức ngủ sau bệnh làm cho não bộ không có đủ thời gian nghỉ ngơi để đào thải các sản phẩm chuyển hóa. Sự cộng gộp của các yếu tố trên dẫn đến cảm giác uể oải, mơ hồ đặc trưng của chứng sương mù não.

Biện pháp phục hồi chức năng nhận thức và trí nhớ tại nhà

Để hỗ trợ não bộ tái tạo và thích nghi, người bệnh nên áp dụng các bài tập nhận thức nhẹ nhàng nhưng đều đặn mỗi ngày. Việc đọc sách, giải ô chữ, chơi cờ hoặc học thêm một kỹ năng mới kích thích hình thành các kết nối thần kinh mới. Trong công việc, thay vì cố gắng xử lý nhiều việc cùng lúc, hãy chia nhỏ nhiệm vụ thành từng phần đơn giản và tập trung giải quyết dứt điểm từng việc một nhằm tránh quá tải cho não bộ.

Sử dụng sổ ghi chép, ứng dụng nhắc việc trên điện thoại và lên thời gian biểu rõ ràng sẽ giảm bớt áp lực ghi nhớ ngắn hạn. Ngoài ra, người bệnh cần sắp xếp thời gian nghỉ giải lao ngắn khoảng năm đến mười phút sau mỗi bốn mươi lăm phút làm việc trí óc để não bộ thư giãn. Thói quen thiền định, hít thở sâu hoặc đi dạo nhẹ nhàng trong không gian thoáng đãng cũng là cách giải tỏa căng thẳng hiệu quả, giúp tinh thần minh mẫn hơn.

Xây dựng lối sống và chế độ dinh dưỡng hỗ trợ tế bào thần kinh

Giấc ngủ chất lượng là chìa khóa then chốt giúp tế bào thần kinh phục hồi sau tổn thương viêm. Người bệnh nên duy trì thời gian ngủ từ bảy đến tám tiếng mỗi đêm, giữ phòng ngủ tối, yên tĩnh và hạn chế sử dụng thiết bị điện tử trước khi ngủ ít nhất một giờ. Giấc ngủ sâu giúp hệ thống glymphatic trong não tăng cường đào thải các chất cặn bã tích tụ trong ngày, tạo điều kiện cho trí nhớ được củng cố.

Về chế độ ăn uống, việc bổ sung các thực phẩm giàu chất chống oxy hóa và chất béo lành mạnh đóng vai trò thiết yếu. Chế độ ăn Địa Trung Hải với nhiều rau xanh thẫm, quả mọng, cá béo giàu acid béo omega-3, các loại hạt và dầu ô liu giúp giảm phản ứng viêm toàn thân. Đồng thời, người bệnh cần uống đủ nước, hạn chế rượu bia, nước ngọt có ga và đồ ăn chế biến sẵn nhiều đường vì chúng có thể làm nặng thêm tình trạng uể oải, mệt mỏi tinh thần. Vận động thể lực nhẹ nhàng như đi bộ, yoga hoặc đạp xe vừa sức cũng giúp thúc đẩy tuần hoàn máu não.

Thời điểm cần thăm khám y khoa chuyên khoa thần kinh

Phần lớn các trường hợp sương mù não sau Covid-19 sẽ thuyên giảm dần sau vài tuần hoặc vài tháng khi người bệnh duy trì lối sống lành mạnh. Tuy nhiên, người bệnh không nên chủ quan nếu tình trạng suy giảm nhận thức diễn tiến nặng hơn hoặc kéo dài liên tục trên ba tháng mà không có dấu hiệu cải thiện. Khi các triệu chứng làm gián đoạn nghiêm trọng khả năng làm việc độc lập hoặc gây nhầm lẫn trong sinh hoạt cá nhân, việc tìm kiếm sự hỗ trợ y tế là rất cần thiết.

Người bệnh cần đến cơ sở y tế để được bác sĩ chuyên khoa thần kinh thăm khám ngay nếu sương mù não đi kèm các dấu hiệu cảnh báo như đau đầu dữ dội, yếu liệt tay chân, méo miệng, rối loạn thị giác, co giật hoặc thay đổi hành vi đột ngột. Bác sĩ có thể chỉ định các đánh giá tâm lý học thần kinh, xét nghiệm máu hoặc chẩn đoán hình ảnh như chụp cộng hưởng từ não để loại trừ các nguyên nhân tổn thương thực thể khác, từ đó đưa ra kế hoạch can thiệp phù hợp.

Lưu ý an toàn

Hiện tượng sương mù não hậu Covid có thể gây nhiều lo lắng nhưng không nên tự ý tìm mua các loại thuốc bổ não, thực phẩm chức năng không rõ nguồn gốc hoặc tự dùng thuốc hướng thần khi chưa có chỉ định y khoa. Mỗi người bệnh có cơ địa, tiền sử bệnh lý và tốc độ hồi phục khác nhau. Thông tin trong bài viết mang tính chất giáo dục sức khỏe tổng quan, không thay thế cho việc chẩn đoán hay phác đồ điều trị của bác sĩ chuyên khoa. Khi xuất hiện các dấu hiệu bất thường, người bệnh nên đến bệnh viện để được thăm khám toàn diện.

Tóm tắt

Sương mù não hậu Covid là một phản ứng suy giảm nhận thức tạm thời thường gặp và phần lớn có thể hồi phục dần theo thời gian. Bằng cách thiết lập lối sống khoa học, ngủ đủ giấc, bổ sung dinh dưỡng hợp lý và kiên trì rèn luyện trí nhớ, người bệnh sẽ từng bước lấy lại sự minh mẫn. Hãy chủ động trao đổi với nhân viên y tế nếu tình trạng kéo dài để nhận được hướng dẫn chăm sóc an toàn nhất.