Sưng hạch bạch huyết ở cổ là bệnh gì và các nguyên nhân thường gặp

Sưng hạch bạch huyết ở cổ là gì?

Hạch bạch huyết là các cấu trúc hình hạt đậu nhỏ thuộc hệ thống miễn dịch, phân bố rải rác khắp cơ thể nhưng tập trung với mật độ cao ở vùng cổ, nách và bẹn. Vùng cổ chứa hàng trăm hạch bạch huyết được chia thành nhiều nhóm giải phẫu như hạch dưới cằm, hạch dưới hàm, hạch trước tai, hạch sau tai, hạch chuỗi cổ nông, chuỗi cổ sâu và hạch thượng đòn.

Bình thường, các hạch này có kích thước rất nhỏ dưới một centimet, mềm mại, trơn láng và khó có thể sờ thấy từ bên ngoài. Khi các kháng nguyên lạ như vi khuẩn, virus hoặc tế bào đột biến di chuyển qua dịch bạch huyết, hệ thống hạch sẽ giữ lại để các tế bào lympho nhận diện và tiêu diệt. Sự tăng sinh nhanh chóng của tế bào miễn dịch và hiện tượng tích tụ dịch viêm làm hạch căng to, tạo nên tình trạng sưng hạch bạch huyết ở cổ mà người bệnh có thể nhận biết được.

Phản ứng viêm lành tính do nhiễm trùng vùng tai mũi họng và răng miệng

Phần lớn các trường hợp nổi hạch vùng cổ xuất phát từ những đợt nhiễm trùng cấp tính tại các cơ quan lân cận. Hệ thống hạch cổ đóng vai trò như trạm kiểm soát miễn dịch cho toàn bộ khu vực đầu, mặt và cổ. Khi cơ thể đối mặt với viêm họng, viêm amidan, viêm xoang, cảm cúm hoặc viêm tai giữa, các tế bào bạch cầu lympho bên trong hạch sẽ tăng sinh nhanh chóng để chống lại vi khuẩn và virus, khiến hạch phì đại và căng tức.

Bên cạnh đó, các vấn đề nha khoa phổ biến như sâu răng tiến triển, viêm nướu, áp xe quanh cuống răng hay viêm tuyến nước bọt cũng là nguyên nhân thường gặp làm xuất hiện hạch dưới hàm và hạch góc hàm. Những hạch phản ứng này thường có đặc điểm mềm hoặc hơi chắc, bề mặt nhẵn, di động tốt dưới da, đi kèm cảm giác đau khi chạm vào và có xu hướng thu nhỏ dần khi ổ nhiễm trùng nguyên phát được chữa lành.

Ảnh hưởng từ bệnh truyền nhiễm toàn thân và bệnh tự miễn mạn tính

Không chỉ phản ứng trước các nhiễm khuẩn tại chỗ, sưng hạch bạch huyết ở cổ còn có thể là biểu hiện của những bệnh lý nhiễm trùng toàn thân hoặc bệnh tự miễn mạn tính. Một số bệnh truyền nhiễm do virus như nhiễm virus Epstein-Barr gây bệnh bạch cầu đơn nhân, nhiễm Cytomegalovirus, sởi, rubella hay giai đoạn đầu của nhiễm HIV đều có thể kích thích nhiều nhóm hạch cổ sưng to đồng thời.

Ngoài ra, lao hạch là một thể lao ngoài phổi khá phổ biến tại các nước nhiệt đới, thường biểu hiện bằng chuỗi hạch cổ to dần, ban đầu không đau, sau đó có thể dính chùm, nhuyễn hóa và rò mủ kéo dài nếu không được điều trị bằng phác đồ kháng lao chuyên biệt. Các bệnh tự miễn như lupus ban đỏ hệ thống, viêm khớp dạng thấp cũng kích hoạt phản ứng miễn dịch toàn thân dẫn đến sưng hạch lympho rải rác nhiều vị trí trên cơ thể, đòi hỏi sự thăm khám cẩn trọng của bác sĩ chuyên khoa.

Nguy cơ tiềm ẩn từ khối u ác tính và bệnh lý huyết học

Mặc dù tỷ lệ thấp hơn các nguyên nhân viêm nhiễm, hiện tượng sưng hạch bạch huyết ở cổ vẫn có thể là dấu hiệu cảnh báo sớm của các bệnh lý ác tính. Hạch cổ ác tính có thể bắt nguồn từ ung thư nguyên phát của hệ thống bạch huyết như u lympho Hodgkin, u lympho không Hodgkin hoặc bệnh bạch cầu cấp.

Bên cạnh đó, hạch cổ còn là vị trí di căn thường gặp của các khối u ác tính vùng đầu mặt cổ, bao gồm ung thư vòm họng, ung thư thanh quản, ung thư khoang miệng, ung thư amidan và ung thư tuyến giáp. Đôi khi, hạch hố thượng đòn bên trái còn tiếp nhận tế bào di căn từ các khối u trong lồng ngực hoặc ổ bụng như ung thư dạ dày hay ung thư phổi. Hạch ác tính thường có đặc tính mật độ rất cứng chắc như đá, bờ không đều, kém di động do dính chặt vào các mô lân cận hoặc dính thành cụm, và đặc biệt là không gây đau ở giai đoạn đầu khiến người bệnh dễ chủ quan bỏ qua.

Các dấu hiệu cảnh báo bất thường cần thăm khám y tế ngay

Để phân biệt giữa hạch viêm lành tính và hạch cảnh báo nguy hiểm, người bệnh cần chú ý đến thời gian tồn tại và tốc độ phát triển của hạch. Những khối hạch cổ sưng to kéo dài trên hai đến bốn tuần mà không rõ nguyên nhân, kích thước tăng nhanh liên tục hoặc vượt quá một centimet rưỡi cần được kiểm tra y tế sớm.

Đặc biệt, sự xuất hiện của các triệu chứng toàn thân đi kèm còn được gọi là dấu hiệu cờ đỏ, bao gồm sốt nhẹ kéo dài về chiều, vã mồ hôi ướt đẫm vào ban đêm, mệt mỏi suy nhược không rõ lý do và sụt cân không chủ đích trên mười phần trăm trọng lượng cơ thể. Ngoài ra, nếu người bệnh có cảm giác nuốt nghẹn, khàn tiếng kéo dài trên ba tuần, khó thở, ho ra máu hoặc nổi hạch cứng ở hố thượng đòn, việc đến ngay các cơ sở y tế chuyên khoa để thực hiện thăm khám lâm sàng là vô cùng cấp thiết.

Quy trình kiểm tra y khoa giúp xác định chính xác nguyên nhân nổi hạch

Khi tiếp nhận người bệnh có hạch cổ to, bác sĩ sẽ tiến hành hỏi kỹ tiền sử bệnh, thói quen sinh hoạt và thăm khám lâm sàng toàn diện vùng đầu mặt cổ. Bác sĩ đánh giá cẩn thận vị trí, số lượng, kích thước, độ cứng, tính chất di động và mức độ đau của từng khối hạch, kết hợp soi tai mũi họng để tìm ổ nhiễm trùng hoặc tổn thương niêm mạc nghi ngờ.

Siêu âm vùng cổ là bước chẩn đoán hình ảnh đầu tay, giúp phân biệt chính xác bản chất khối u là nang, hạch hay tổn thương mô mềm, đồng thời đánh giá hình thái vỏ hạch, rốn hạch và chỉ số tưới máu. Khi nghi ngờ tổn thương ác tính hoặc lao hạch, bác sĩ có thể chỉ định chọc hút tế bào bằng kim nhỏ dưới hướng dẫn siêu âm hoặc sinh thiết trọn vẹn hạch để làm giải phẫu bệnh lý. Các kỹ thuật chẩn đoán nâng cao như chụp cắt lớp vi tính hoặc chụp cộng hưởng từ vùng cổ sẽ được thực hiện khi cần đánh giá mức độ xâm lấn và giai đoạn bệnh.

Lưu ý an toàn

Mọi thông tin trong bài viết chỉ mang tính chất tham khảo kiến thức y khoa đại chúng, không thể thay thế cho việc thăm khám lâm sàng và chẩn đoán của nhân viên y tế. Người bệnh tuyệt đối không tự ý mua thuốc kháng sinh, thuốc kháng viêm hay áp dụng các phương pháp dân gian truyền miệng để đắp lên vùng hạch cổ. Khi phát hiện hạch cổ to bất thường hoặc có dấu hiệu nghi ngờ, cần đến các bệnh viện có chuyên khoa Tai Mũi Họng hoặc Ung bướu để được bác sĩ đánh giá chính xác.

Tóm tắt

Sưng hạch bạch huyết ở cổ phần lớn là phản ứng miễn dịch tạm thời trước các đợt nhiễm trùng thông thường, nhưng cũng có thể là dấu hiệu sớm của bệnh lý nghiêm trọng. Việc nhận biết sớm tính chất bất thường của khối hạch và chủ động thăm khám y tế là chìa khóa giúp bảo vệ sức khỏe, phát hiện kịp thời các bất thường tiềm ẩn và nhận phác đồ can thiệp phù hợp.