Sữa mẹ bị vón cục nguyên nhân do đâu và cách xử lý

Sữa mẹ bị vón cục là gì?

Sữa mẹ là nguồn dinh dưỡng sinh học phức tạp chứa nước, đường lactose, đạm và các hạt cầu chất béo lơ lửng. Khi lưu thông bình thường, các thành phần này hòa tan đồng nhất và dễ dàng thoát ra ngoài qua các lỗ chân lông ở núm vú dưới tác động co bóp của hormone oxytocin. Tuy nhiên, khi xảy ra sự cản trở cơ học hoặc mất cân bằng giữa lượng sữa tiết ra và lượng sữa thoát ra, các hạt chất béo có xu hướng ngưng kết lại tạo thành cục vón. Tình trạng này có thể biểu hiện dưới dạng các nốt cứng khu trú bên trong nhu mô vú của người mẹ hoặc các cặn sữa lợn cợn khi vắt ra bình. Nhận biết đúng bản chất giúp mẹ phân biệt được giữa tắc nghẽn dòng sữa cần xử lý và hiện tượng tách lớp sinh lý bình thường khi trữ lạnh.

Bản chất của hiện tượng sữa mẹ bị vón cục trong bầu ngực

Hiện tượng sữa mẹ bị vón cục thường khởi phát khi một hoặc nhiều ống dẫn sữa trong bầu ngực bị chèn ép, dẫn đến dòng sữa lưu thông kém và tích tụ lại thành các nốt cứng. Bên cạnh đó, sau khi vắt ra ngoài hoặc trữ đông, thành phần chất béo trong sữa mẹ cũng có xu hướng kết tụ tự nhiên tạo thành các mảng lắng.

Trong lòng ống dẫn sữa, sự ứ đọng kéo dài khiến các giọt chất béo và protein kết dính tạo thành cục sữa đông đặc, làm cản trở dòng chảy ra ngoài của các nang sữa phía sau. Nếu không được giải tỏa sớm, áp lực nội mô tăng cao sẽ gây sưng tề, đau nhức bầu ngực và làm giảm tiết sữa tạm thời tại khu vực bị ảnh hưởng. Người mẹ có thể sờ thấy một hoặc nhiều nốt sần rắn chắc, ấn vào thấy đau tức nhẹ hoặc căng tức lan tỏa.

Các nguyên nhân phổ biến khiến sữa mẹ bị vón cục

Có nhiều yếu tố tác động khiến dòng sữa mẹ bị ngưng trệ và đông vón. Nguyên nhân thường gặp nhất là việc cữ bú ngắt quãng, mẹ chậm cho bú hoặc khoảng cách giữa các lần hút sữa quá dài khiến thể tích sữa tồn dư trong nang tuyến quá lớn.

Khớp ngậm của trẻ chưa chuẩn xác cũng là nguyên nhân lớn khiến lực hút không đủ để rút cạn sữa ở các góc sâu của bầu ngực. Ngoài ra, việc mặc áo ngực quá chật, gọng áo tì đè, tư thế ngủ nằm sấp ép vào tuyến vú hay thói quen day bóp quá mạnh gây dập mô mềm đều có thể làm ống dẫn sữa bị hẹp cơ học. Căng thẳng tâm lý, mất ngủ kéo dài và chế độ ăn nhiều chất béo bão hòa cũng làm tăng độ nhớt của sữa mẹ, cản trở phản xạ tiết oxytocin giúp tống sữa ra ngoài.

Cách xử lý an toàn giúp thông dòng sữa mẹ bị vón cục

Để làm tan các điểm sữa đông vón, người mẹ cần ưu tiên cho trẻ bú bên ngực bị vón trước, đảm bảo trẻ ngậm sâu quầng vú để tạo lực rút sữa tốt nhất. Trong lúc trẻ bú hoặc hút sữa, mẹ có thể dùng đầu ngón tay vuốt nhẹ nhàng theo hướng từ vị trí có cục cứng xuôi về phía đầu núm vú.

Việc chườm một chiếc khăn ấm lên bầu ngực khoảng 5 đến 10 phút trước cữ bú giúp giãn nở nhẹ các ống tuyến và kích hoạt phản xạ phóng sữa tự nhiên. Sau khi trẻ bú xong hoặc sau cữ vắt sữa, người mẹ có thể chườm mát nhẹ nhàng bằng khăn sạch để làm dịu cảm giác sưng tức mô tuyến vú. Uống nhiều nước ấm và nghỉ ngơi xen kẽ giữa các cữ chăm sóc trẻ cũng hỗ trợ cải thiện lưu thông tuần hoàn tuyến sữa rất hiệu quả.

Biện pháp phòng ngừa tình trạng sữa mẹ vón cục tái phát

Để ngăn ngừa nguy cơ sữa mẹ đông vón tái diễn, việc duy trì một lịch trình cho bú hoặc vắt sữa đều đặn theo nhu cầu của trẻ là giải pháp cốt lõi. Người mẹ nên cho trẻ bú luân phiên cả hai bên ngực và vắt nhẹ phần sữa dư thừa nếu bầu ngực vẫn còn cảm giác căng cứng sau cữ bú.

Mẹ nên chọn trang phục và áo lót dành riêng cho con bú với chất liệu co giãn, không có gọng kim loại cứng để tránh chèn ép mô vú. Uống đủ 2 đến 3 lít nước ấm mỗi ngày, tăng cường rau xanh và hạn chế thực phẩm nhiều dầu mỡ động vật giúp dòng sữa duy trì độ lỏng tự nhiên. Khi vắt sữa bằng máy, cần lựa chọn kích cỡ phễu hút phù hợp với đường kính chân núm vú để tránh gây phù nề, trầy xước và bít tắc miệng ống tuyến.

Phân biệt sữa vón cục trong vú và sữa trữ đông tách lớp

Nhiều bà mẹ thường nhầm lẫn giữa hai hiện tượng: sữa mẹ bị vón cục bên trong tuyến vú và sữa mẹ trữ lạnh bị tách lớp. Khi sữa mẹ được vắt ra bình và bảo quản trong ngăn mát hoặc ngăn đá tủ lạnh, lớp chất béo nhẹ hơn sẽ nổi lên bề mặt tạo thành một mảng váng trắng đục hoặc các hạt lấm tấm.

Đây là hiện tượng phân tầng vật lý hoàn toàn tự nhiên của sữa mẹ không qua xử lý đồng hóa, không đồng nghĩa với việc sữa bị chua hay hư hỏng. Mẹ chỉ cần rã đông đúng cách dưới vòi nước ấm hoặc ngâm trong tô nước ấm rồi lắc nhẹ bình theo vòng tròn để các lớp chất hòa tan lại với nhau trước khi cho trẻ sử dụng. Tránh lắc quá mạnh hoặc dùng lò vi sóng vì có thể phá hủy các kháng thể quý giá trong sữa.

Lưu ý an toàn

Người mẹ tuyệt đối không nên dùng lực day bóp thô bạo, đè nghiến hoặc dùng vật nhọn chọc vào đầu núm vú vì dễ gây dập nát mô tuyến và tạo đường cho vi khuẩn xâm nhập. Không tự ý uống các loại thuốc kháng sinh, giảm đau hoặc đắp các loại lá thuốc không rõ nguồn gốc lên bầu ngực khi chưa có chỉ định từ bác sĩ. Khi xuất hiện dấu hiệu sốt cao, đau buốt dữ dội hoặc quầng vú tấy đỏ, cần đến cơ sở y tế chuyên khoa để được thăm khám.

Tóm tắt

Tình trạng sữa mẹ bị vón cục và ứ tắc hoàn toàn có thể khắc phục nếu người mẹ phát hiện sớm và can thiệp đúng cách. Việc duy trì cữ bú đều đặn, cho trẻ ngậm bắt núm vú đúng khớp và giữ tinh thần thoải mái là chìa khóa duy trì nguồn sữa ổn định, bảo vệ sức khỏe bầu ngực dài lâu.