Sử dụng khẩu trang y tế có tốt không và cách dùng đúng để bảo vệ sức khỏe
Nội dung chỉ cung cấp thông tin tham khảo, không thay thế chẩn đoán, khám hoặc điều trị của người hành nghề y tế. Không tự ý dùng, ngừng hoặc thay đổi thuốc dựa trên bài viết.
Sử dụng khẩu trang y tế có tốt không là thắc mắc của rất nhiều người khi xây dựng thói quen bảo vệ hệ hô hấp hằng ngày. Câu trả lời là khẩu trang y tế rất tốt và đóng vai trò thiết yếu trong việc ngăn ngừa lây nhiễm các bệnh truyền nhiễm qua đường hô hấp nếu được chọn đúng loại đạt chuẩn và đeo đúng phương pháp.
Tuy nhiên, hiệu quả phòng bệnh của khẩu trang phụ thuộc chặt chẽ vào cấu tạo lớp lọc, độ vừa vặn với khuôn mặt và cách người dùng xử lý trong quá trình đeo. Việc nắm vững nguyên lý hoạt động cũng như nhận biết những sai lầm phổ biến sẽ giúp mỗi cá nhân phát huy tối đa công dụng của vật dụng bảo hộ này.
Sử dụng khẩu trang y tế có tốt không là gì?
Khẩu trang y tế là vật tư bảo hộ y tế cơ bản được sử dụng phổ biến trong các cơ sở y tế cũng như đời sống hằng ngày. Về mặt y khoa dự phòng, đây là phương tiện ngăn chặn cơ học giúp giảm phát tán và tiếp xúc với các giọt bắn hô hấp có chứa vi sinh vật gây bệnh như virus cúm, virus hợp bào hô hấp hay vi khuẩn gây viêm phế quản, viêm phổi.
Khẩu trang y tế thông thường được sản xuất nhằm mục đích sử dụng một lần, tạo sự tiện lợi và vệ sinh. Hiệu quả ngăn ngừa tác nhân gây bệnh của khẩu trang y tế đã được nhiều tổ chức y tế quốc tế công nhận là một trong những biện pháp can thiệp phi dược phẩm quan trọng nhất để kiểm soát dịch bệnh đường hô hấp trong cộng đồng.
So sánh khẩu trang y tế và khẩu trang chuyên dụng
| Đặc điểm so sánh | Khẩu trang y tế thông thường | Khẩu trang chuyên dụng N95/KN95 |
|---|---|---|
| Khả năng cản giọt bắn | Rất tốt đối với giọt bắn kích thước lớn | Rất tốt đối với giọt bắn và dịch tiết hô hấp |
| Khả năng lọc bụi mịn | Cản bụi thô, hạn chế với bụi mịn siêu nhỏ | Lọc được ít nhất 95% hạt bụi siêu mịn PM2.5 |
| Độ kín khít viền mặt | Có độ hở nhất định hai bên má | Ôm sát hoàn toàn vào khuôn mặt người đeo |
| Mục đích sử dụng chính | Phòng ngừa cộng đồng, thủ thuật y tế cơ bản | Môi trường y tế có nguy cơ lây nhiễm cao |
Cấu tạo và cơ chế bảo vệ của khẩu trang y tế
Khẩu trang y tế đạt chuẩn thường có cấu tạo từ ba đến bốn lớp vải không dệt với chức năng chuyên biệt. Lớp ngoài cùng có khả năng chống thấm nước giúp cản trở giọt bắn từ người đối diện khi ho hoặc hắt hơi. Lớp giữa là màng vi lọc kháng khuẩn giữ vai trò giữ lại vi khuẩn và các hạt bụi cơ bản. Lớp trong cùng tiếp xúc với da mặt có tính chất mềm mại và hút ẩm, tạo cảm giác thông thoáng khi hô hấp. Nhờ cấu trúc đa tầng này, khẩu trang y tế ngăn chặn hiệu quả các tác nhân gây bệnh hô hấp lây lan trong không khí.
Lợi ích thực tế khi đeo khẩu trang y tế thường xuyên
Việc đeo khẩu trang y tế mang lại lợi ích bảo vệ kép cho người dùng và những người xung quanh. Đầu tiên, sản phẩm này hoạt động như một rào cản vật lý ngăn chặn mầm bệnh từ dịch tiết hô hấp xâm nhập vào niêm mạc mũi miệng. Đồng thời, đối với người đang có triệu chứng viêm đường hô hấp, khẩu trang giúp kiểm soát nguồn lây, giữ lại các giọt bắn chứa virus khi nói chuyện hoặc ho. Ngoài ra, việc che chắn vùng mặt còn hạn chế thói quen vô thức đưa tay bẩn chạm lên mắt, mũi, miệng.
Cách đeo khẩu trang y tế đúng kỹ thuật để đạt hiệu quả cao
Để khẩu trang phát huy tối đa công năng, người dùng cần chú ý đeo mặt chống thấm ra ngoài và đưa phần nẹp nhôm lên phía sống mũi. Sau khi lồng dây qua vành tai, cần dùng ngón tay ấn nhẹ nẹp nhôm ôm sát cánh mũi và kéo mép dưới bao trùm kín cằm. Quá trình đeo phải đảm bảo không khí đi qua bề mặt lọc thay vì luồn qua các kẽ hở hai bên má. Người dùng tuyệt đối không chạm tay vào mặt trước khẩu trang trong suốt quá trình sử dụng để tránh nguy cơ nhiễm khuẩn ngược.
Những sai lầm thường gặp khi dùng khẩu trang y tế
Một số người có thói quen tái sử dụng khẩu trang y tế bằng cách xịt cồn hoặc giặt nước, điều này làm phá vỡ liên kết tĩnh điện của lớp màng lọc và làm mất tác dụng bảo vệ. Thói quen kéo khẩu trang xuống cằm khi giao tiếp hoặc ăn uống cũng khiến vi khuẩn bám ở vùng cổ dễ dàng dính vào mặt trong khẩu trang. Bên cạnh đó, việc chọn mua các loại khẩu trang trôi nổi, không rõ nguồn gốc xuất xứ với lớp lọc kém chất lượng sẽ không đem lại hiệu quả phòng ngừa bệnh tật như mong muốn.
Lưu ý an toàn
Khẩu trang y tế chỉ là một mắt xích trong chuỗi phòng bệnh và không thể loại trừ 100% nguy cơ lây nhiễm. Khi tháo khẩu trang, chỉ cầm vào phần dây đeo tai, không chạm vào mặt ngoài và vứt ngay vào thùng rác có nắp đậy, sau đó rửa sạch tay. Nếu xuất hiện các dấu hiệu nhiễm trùng đường hô hấp như sốt cao, khó thở, ho kéo dài, người bệnh cần đến ngay cơ sở y tế để được bác sĩ thăm khám và tư vấn điều trị kịp thời.
Tóm tắt
Sử dụng khẩu trang y tế đúng cách mang lại lợi ích rõ rệt trong việc ngăn ngừa giọt bắn và giảm thiểu nguy cơ mắc các bệnh truyền nhiễm qua đường hô hấp. Để đạt hiệu quả bảo vệ tốt nhất, mỗi người cần lựa chọn sản phẩm đạt tiêu chuẩn chất lượng, tuân thủ đúng thao tác đeo tháo và kết hợp linh hoạt với các biện pháp vệ sinh tay thường xuyên.
Nguồn tham khảo
- BSI British Standards: Respiratory protective devices. Light duty construction compressed airline breathing apparatus incorporating a full face mask, half mask or quarter mask. Requirements, testing, marking
- The American Journal of the Medical Sciences: Droplet Infection and Its Prevention by the Face Mask
FAQ – Câu hỏi thường gặp
Khẩu trang y tế có giặt để dùng lại được không?
Không nên giặt để dùng lại. Khẩu trang y tế thông thường được thiết kế dùng một lần; việc giặt tẩy bằng xà phòng hoặc cồn sẽ làm hỏng cấu trúc màng vi lọc và giảm khả năng bảo vệ.
Đeo hai khẩu trang y tế cùng lúc có tăng độ an toàn không?
Không nên đeo cùng lúc hai khẩu trang y tế vì không tăng hiệu quả lọc mà còn gây khó thở và làm hở mép mặt ngoài, khiến không khí dễ lọt qua các khe hở.
Bao lâu thì nên thay khẩu trang y tế một lần?
Nên thay khẩu trang y tế sau mỗi lần sử dụng trong ngày, hoặc thay ngay khi khẩu trang bị ẩm ướt, dính bẩn, rách hoặc sau khi rời khỏi môi trường có nguy cơ lây nhiễm cao.
Khẩu trang y tế có chống được bụi mịn không?
Khẩu trang y tế giúp cản bụi thô và giọt bắn rất tốt, nhưng với bụi mịn siêu nhỏ kích thước PM2.5 thì khả năng lọc kém hơn so với khẩu trang chuyên dụng N95 hoặc KN95.
Làm thế nào để phân biệt đúng mặt trong và mặt ngoài khẩu trang y tế?
Khẩu trang y tế thường có mặt ngoài sẫm màu có tính kháng nước quay ra ngoài, mặt trong màu sáng hút ẩm áp vào mũi miệng, và nẹp mũi luôn hướng lên phía trên.
