Stress có gây nổi hạch không và nguyên nhân thực sự là gì

Stress có gây nổi hạch không?

Hạch bạch huyết là các cấu trúc hình hạt đậu nhỏ nằm rải rác khắp cơ thể, tập trung nhiều nhất ở cổ, nách và bẹn. Chúng hoạt động như những bộ lọc sinh học giữ lại vi khuẩn, virus và các tế bào bất thường trước khi dịch bạch huyết lưu thông trở lại tuần hoàn chung. Khi cơ thể khỏe mạnh, hạch thường có kích thước rất nhỏ dưới một centimet, mềm mại và khó sờ thấy. Hiện tượng nổi hạch thực chất là phản ứng viêm hoặc tăng sinh tế bào miễn dịch nhằm đáp ứng lại một kích thích cụ thể từ môi trường bên trong cơ thể. Do đó, việc xác định nguyên nhân nổi hạch luôn cần dựa vào các yếu tố gây viêm nhiễm hoặc bệnh lý nền chứ không đơn thuần chỉ do yếu tố tâm lý.

Cơ chế phản ứng của hạch bạch huyết và vai trò của stress

Hạch bạch huyết đóng vai trò như các trạm kiểm soát thuộc hệ thống miễn dịch, chứa các tế bào bạch cầu nhằm lọc dịch bạch huyết và tiêu diệt các yếu tố gây hại. Khi có mầm bệnh xâm nhập vào khu vực lân cận, các tế bào miễn dịch trong hạch sẽ tăng sinh mạnh mẽ, khiến hạch phì đại và có thể gây cảm giác đau tức.

Stress là một phản ứng tâm lý và thần kinh sinh học, không phải là mầm bệnh hay tế bào lạ. Do đó, một mình trạng thái căng thẳng không thể trực tiếp kích hoạt phản ứng phì đại cơ học của hạch bạch huyết. Nếu bạn nhận thấy có khối sưng ở vùng cổ, dưới cằm, sau tai hay nách, nguyên nhân gốc rễ luôn xuất phát từ một quá trình viêm nhiễm vi sinh vật hoặc các biến đổi tế bào học trong cơ thể.

Mối liên hệ gián tiếp giữa căng thẳng mạn tính và tình trạng sưng hạch

Mặc dù không trực tiếp gây sưng hạch, stress mạn tính lại là yếu tố gián tiếp vô cùng quan trọng. Khi bạn bị căng thẳng kéo dài, trục hạ đồi – tuyến yên – tuyến thượng thận bị kích hoạt liên tục, giải phóng một lượng lớn hormone cortisol và catecholamine vào máu. Nồng độ cortisol duy trì ở mức cao trong thời gian dài sẽ ức chế khả năng sản xuất và hoạt động của các tế bào lympho, làm suy yếu hàng rào phòng thủ tự nhiên.

Hệ quả là cơ thể trở nên nhạy cảm hơn trước các tác nhân gây bệnh thông thường. Những đợt nhiễm trùng đường hô hấp trên như viêm họng hạt, viêm amidan, viêm xoang, hoặc các vấn đề răng miệng như sâu răng, viêm nướu, viêm nha chu rất dễ bùng phát. Khi các bệnh nhiễm trùng này xuất hiện, hạch bạch huyết ở vùng đầu mặt cổ sẽ lập tức phản ứng và sưng to lên. Người bệnh thường trải qua hai sự việc cùng lúc nên dễ lầm tưởng rằng chính stress làm hạch nổi lên.

Các hiện tượng nhầm lẫn thường gặp khi cơ thể bị stress

Trong trạng thái căng thẳng hoặc rối loạn lo âu sức khỏe, nhiều người thường có thói quen liên tục đưa tay sờ, nắn, day miết vùng cổ hoặc góc hàm để tìm kiếm các khối bất thường. Thao tác sờ nắn lặp đi lặp lại với lực mạnh gây kích ứng mô mềm, tụ máu vi thể và viêm tại chỗ, làm cho vùng mô quanh hạch bị sưng nề và đau nhức hơn, tạo cảm giác hạch to nhanh.

Bên cạnh đó, căng thẳng thần kinh thường đi kèm với tình trạng co cứng các nhóm cơ vùng cổ, cơ ức đòn chũm và cơ thang. Các điểm co thắt cơ này tạo ra những cục căng cứng cục bộ dưới da rất giống với hạch bạch huyết sưng viêm. Ngoài ra, các u bã đậu, viêm tuyến nước bọt dưới hàm hoặc u mỡ lành tính cũng thường bị người bệnh lầm tưởng là hạch nổi do mệt mỏi.

Cách chăm sóc cơ thể và giảm thiểu nguy cơ nổi hạch thứ phát

Để giảm thiểu tình trạng nhiễm trùng cơ hội do suy giảm miễn dịch, việc quản lý căng thẳng đóng vai trò rất thiết thực. Người bệnh nên duy trì thời gian ngủ đủ từ bảy đến tám tiếng mỗi đêm, bởi giấc ngủ là giai đoạn quan trọng nhất để các tế bào miễn dịch phục hồi chức năng. Các hoạt động vận động thể chất vừa phải như đi bộ nhanh, tập yoga hoặc bơi lội cũng giúp điều hòa nồng độ hormone căng thẳng trong cơ thể.

Song song đó, bạn cần chú trọng chăm sóc vệ sinh tai mũi họng và răng miệng hàng ngày. Đánh răng đúng cách, súc họng bằng nước muối sinh lý, điều trị dứt điểm các ổ sâu răng và viêm nướu sẽ loại bỏ các nguồn nhiễm trùng tiềm ẩn, từ đó ngăn ngừa nguy cơ nổi hạch phản ứng. Khi phát hiện thấy hạch, hãy ghi nhận kích thước và diễn tiến nhưng tuyệt đối tránh day nắn liên tục.

Lưu ý an toàn

Thông tin trong bài viết mang tính chất phổ biến kiến thức và không thay thế cho việc chẩn đoán y khoa chuyên sâu. Bạn tuyệt đối không được tự ý mua thuốc kháng sinh, thuốc kháng viêm hay các bài thuốc đắp lá dân gian để bôi đắp lên vùng hạch sưng. Nếu hạch có đặc điểm cứng như đá, dính chặt vào mô xung quanh, không đau nhưng tăng kích thước liên tục hoặc đi kèm triệu chứng sốt kéo dài không rõ nguyên nhân, bạn cần đến ngay bệnh viện để được bác sĩ chuyên khoa thăm khám và làm xét nghiệm kiểm tra.

Tóm tắt

Căng thẳng không phải là tác nhân trực tiếp làm hạch bạch huyết sưng to nhưng lại gián tiếp làm tăng nguy cơ nhiễm trùng thông qua việc ức chế miễn dịch. Việc nhận diện đúng nguyên nhân thực sự và thăm khám y khoa kịp thời sẽ giúp bạn giải tỏa lo lắng, tránh những can thiệp sai lầm và bảo vệ sức khỏe toàn diện.