Sốt xuất huyết có lây không và các biện pháp phòng ngừa
Nội dung chỉ cung cấp thông tin tham khảo, không thay thế chẩn đoán, khám hoặc điều trị của người hành nghề y tế. Không tự ý dùng, ngừng hoặc thay đổi thuốc dựa trên bài viết.
Sốt xuất huyết Dengue là bệnh truyền nhiễm cấp tính do virus Dengue gây ra, nhưng bệnh không lây trực tiếp từ người sang người qua các tiếp xúc hàng ngày như bắt tay, trò chuyện hay ăn uống chung. Bệnh lây truyền chủ yếu qua vết đốt của muỗi vằn mang mầm bệnh.
Việc hiểu rõ đường lây truyền và cơ chế phát tán của virus Dengue giúp người dân giải tỏa tâm lý lo lắng không cần thiết, đồng thời áp dụng đúng các biện pháp phòng dịch tại cộng đồng và gia đình.
Sốt xuất huyết có lây không?
Sốt xuất huyết Dengue là một bệnh lý nhiễm trùng toàn thân lưu hành phổ biến tại các vùng nhiệt đới và cận nhiệt đới, trong đó có Việt Nam. Tác nhân gây bệnh là virus Dengue thuộc họ Flaviviridae với 4 type huyết thanh ký hiệu từ DEN-1 đến DEN-4. Bệnh đặc trưng bởi tình trạng sốt cao đột ngột, đau nhức cơ khớp, đau hốc mắt và có thể xuất hiện ban xuất huyết dưới da hoặc niêm mạc. Do virus không tự nhân lên và phân tán tự do qua không khí hay giọt bắn đường hô hấp, sự tồn tại và lan rộng của dịch bệnh gắn liền trực tiếp với quần thể muỗi trung gian truyền bệnh trong môi trường sống. Người từng mắc một type virus Dengue chỉ có miễn dịch suốt đời với type đó nhưng vẫn có nguy cơ mắc lại các type virus còn lại, thậm chí những lần nhiễm sau có nguy cơ diễn biến nặng hơn.
Đường lây truyền chính của sốt xuất huyết qua muỗi vằn
Muỗi vằn thuộc chi Aedes, chủ yếu là loài Aedes aegypti và Aedes albopictus, đóng vai trò là vật chủ trung gian duy nhất truyền bệnh sốt xuất huyết trong cộng đồng. Khi muỗi vằn cái hút máu người đang trong giai đoạn nhiễm virus Dengue, virus sẽ xâm nhập vào cơ thể muỗi, nhân lên trong tuyến nước bọt sau một khoảng thời gian ủ bệnh sinh học kéo dài từ tám đến mười hai ngày. Sau thời gian này, muỗi mang virus suốt đời và có khả năng truyền mầm bệnh sang người khỏe mạnh qua các vết đốt tiếp theo. Muỗi vằn thường có tập tính kiếm ăn mạnh nhất vào ban ngày, nhất là sáng sớm và chiều tối. Do muỗi thường sinh sống và đẻ trứng ngay trong các vật dụng chứa nước quanh khu dân cư, nguy cơ lây nhiễm rất dễ bùng phát thành ổ dịch lớn nếu không kiểm soát tốt mật độ muỗi.
Sốt xuất huyết có lây qua đường tiếp xúc thông thường không
Nhiều người thường lo ngại việc chăm sóc người bệnh sốt xuất huyết có thể dẫn đến lây nhiễm chéo. Tuy nhiên, các bằng chứng y khoa khẳng định virus Dengue hoàn toàn không lây qua đường hô hấp khi người bệnh ho, hắt hơi, trò chuyện hoặc dùng chung bát đũa, cốc uống nước. Bệnh cũng không lây lan qua việc chạm vào da, bắt tay, ôm hay nằm chung giường với người nhiễm bệnh. Một số con đường lây truyền hiếm gặp khác có thể xảy ra nhưng chỉ trong những điều kiện y khoa đặc thù như truyền máu chứa virus, ghép tạng, tai nạn nghề nghiệp do kim tiêm đâm phải hoặc lây truyền từ mẹ sang con trong giai đoạn chuyển dạ khi người mẹ đang nhiễm virus cấp tính. Do đó, người nhà có thể hoàn toàn yên tâm chăm sóc người bệnh bình thường, miễn là giữ phòng ốc thông thoáng và không để muỗi đốt người bệnh rồi đốt sang người khỏe mạnh.
Các biện pháp kiểm soát môi trường và diệt lăng quăng bọ gậy
Biện pháp cốt lõi và bền vững nhất để ngăn chặn dịch sốt xuất huyết là loại bỏ nơi sinh sản của muỗi truyền bệnh. Muỗi vằn ưa đẻ trứng tại những nơi chứa nước sạch hoặc nước mưa đọng lâu ngày, như bể chứa nước, chum vại, xô chậu, lọ cắm hoa, bát nước kê chân chạn hoặc các phế thải đọng nước quanh nhà như lốp xe cũ, vỏ dừa, mảnh chai vỡ. Các hộ gia đình cần đậy kín tất cả các dụng cụ chứa nước để muỗi không vào đẻ trứng, thường xuyên cọ rửa và thay nước bình hoa định kỳ ít nhất mỗi tuần một lần. Đối với các bể nước lớn phục vụ sinh hoạt, việc thả cá nhỏ như cá bảy màu hoặc cá đuôi cờ để ăn bọ gậy là giải pháp sinh học an toàn và rất hiệu quả. Thu gom, dọn dẹp sạch sẽ phế thải và khơi thông cống rãnh đọng nước giúp triệt tiêu hoàn toàn môi trường phát triển của ấu trùng muỗi.
Cách phòng tránh muỗi vằn đốt trong sinh hoạt hàng ngày
Bên cạnh việc diệt lăng quăng, bảo vệ cơ thể khỏi muỗi đốt là bước phòng vệ trực tiếp đối với từng cá nhân. Do muỗi vằn hoạt động chủ yếu vào ban ngày, mọi người nên hình thành thói quen ngủ màn ngay cả vào giấc ngủ trưa, đặc biệt là với trẻ nhỏ và người cao tuổi. Khi sinh hoạt ở những khu vực ẩm thấp, vườn cây hoặc nơi đang có ổ dịch lưu hành, cần mặc quần áo dài tay, sáng màu để giảm sự thu hút của muỗi. Có thể sử dụng các sản phẩm kem hoặc xịt chống muỗi bôi lên vùng da hở theo đúng chỉ dẫn của nhà sản xuất, ưu tiên các hoạt chất dịu nhẹ và an toàn cho da. Lắp đặt lưới chắn muỗi ở cửa sổ, cửa ra vào và sử dụng vợt bắt muỗi, đèn bắt muỗi trong nhà cũng góp phần giảm đáng kể số lượng muỗi xâm nhập vào không gian sinh sống.
Theo dõi và chăm sóc đúng cách khi nghi ngờ mắc bệnh
Khi xuất hiện triệu chứng sốt cao liên tục không hạ kèm đau nhức người, người bệnh cần đến ngay cơ sở y tế để được thăm khám và làm xét nghiệm công thức máu, kháng nguyên NS1 hoặc kháng thể Dengue. Trong quá trình điều trị ngoại trú theo hướng dẫn của bác sĩ, người bệnh phải được nghỉ ngơi tuyệt đối, uống nhiều nước bù điện giải oresol hoặc nước hoa quả để phòng tránh tình trạng cô đặc máu. Cần đặc biệt cảnh giác với giai đoạn nguy hiểm thường rơi vào ngày thứ ba đến ngày thứ bảy của bệnh, thời điểm người bệnh có thể giảm sốt nhưng lại xuất hiện các dấu hiệu cảnh báo như đau bụng nhiều, nôn ói liên tục, chảy máu chân răng, chảy máu cam, nôn ra máu, đi ngoài phân đen hoặc mệt lả li bì. Nếu phát hiện bất kỳ dấu hiệu nào kể trên, gia đình phải đưa người bệnh đến bệnh viện cấp cứu ngay lập tức.
Lưu ý an toàn
Mọi thông tin trong bài viết chỉ mang tính chất phổ biến kiến thức phòng bệnh và chăm sóc sức khỏe ban đầu. Sốt xuất huyết Dengue có thể diễn tiến nguy hiểm rất nhanh chóng dẫn đến tụt huyết áp, sốc và suy đa cơ quan. Người bệnh tuyệt đối không tự ý mua và sử dụng các loại thuốc hạ sốt giảm đau nhóm kháng viêm không steroid như Aspirin hoặc Ibuprofen vì các thuốc này làm tăng nguy cơ xuất huyết tiêu hóa nghiêm trọng. Luôn tuân thủ chỉ định của nhân viên y tế và không trì hoãn việc tái khám khi có bất thường.
Tóm tắt
Sốt xuất huyết không lây qua tiếp xúc trực tiếp thông thường mà hoàn toàn phụ thuộc vào vật trung gian truyền bệnh là muỗi vằn. Việc chủ động diệt trừ lăng quăng bọ gậy, giữ gìn vệ sinh nơi ở và phòng ngừa muỗi đốt là giải pháp then chốt để bảo vệ sức khỏe cho bản thân và gia đình. Khi có dấu hiệu sốt cao nghi ngờ, việc thăm khám y tế kịp thời sẽ giúp theo dõi và xử trí an toàn.
Nguồn tham khảo
FAQ – Câu hỏi thường gặp
Người bị sốt xuất huyết có cần cách ly hoàn toàn không?
Người bệnh không cần cách ly về tiếp xúc hay ăn uống hàng ngày. Tuy nhiên, người bệnh bắt buộc phải nằm màn cả ngày lẫn đêm để ngăn muỗi đốt truyền mầm bệnh sang những người xung quanh.
Đã từng mắc sốt xuất huyết rồi có bị lại không?
Người đã mắc vẫn có thể bị tái nhiễm. Có bốn type virus Dengue khác nhau, việc mắc một type chỉ tạo miễn dịch với type đó, cơ thể vẫn có nguy cơ nhiễm các type còn lại với mức độ nặng hơn.
Muỗi truyền bệnh sốt xuất huyết thường đốt vào thời gian nào?
Muỗi vằn Aedes có tập tính kiếm ăn và đốt người mạnh nhất vào ban ngày, tập trung vào sáng sớm và chiều tối trước hoàng hôn. Do đó cần duy trì thói quen phòng muỗi đốt trong suốt cả ngày.
Có thể dùng thuốc hạ sốt nào khi nghi ngờ mắc sốt xuất huyết?
Người bệnh chỉ nên dùng Paracetamol đơn chất để hạ sốt theo đúng khoảng cách và hướng dẫn y tế. Tuyệt đối không dùng Aspirin hay Ibuprofen vì làm tăng nguy cơ kích ứng dạ dày và chảy máu nguy hiểm.
Bệnh sốt xuất huyết thường kéo dài trong bao lâu thì khỏi?
Bệnh sốt xuất huyết thường diễn tiến từ bảy đến mười ngày. Giai đoạn nguy hiểm nhất rơi vào ngày thứ ba đến ngày thứ bảy của bệnh, sau đó cơ thể sẽ dần hồi phục thể trạng và ăn uống ngon miệng trở lại.
