Sốt xuất huyết có được đắp chăn không và cách chăm sóc
Nội dung chỉ cung cấp thông tin tham khảo, không thay thế chẩn đoán, khám hoặc điều trị của người hành nghề y tế. Không tự ý dùng, ngừng hoặc thay đổi thuốc dựa trên bài viết.
Khi bị sốt xuất huyết, người bệnh thường xuất hiện những cơn sốt cao đột ngột kèm theo cảm giác rét run vã mồ hôi. Tình trạng này khiến người bệnh hoặc người nhà có tâm lý muốn đắp chăn dày hoặc mặc nhiều quần áo để giữ ấm. Tuy nhiên, các chuyên gia y tế khuyến cáo không nên đắp chăn quá kín hay ủ ấm khi đang sốt cao vì việc này cản trở cơ thể tỏa nhiệt ra môi trường xung quanh, làm thân nhiệt tiếp tục tăng cao và gia tăng nguy cơ co giật hoặc mất nước nghiêm trọng.
Người bệnh chỉ nên đắp một lớp chăn mỏng, thoáng khí trong thời điểm xuất hiện cảm giác rét run ở giai đoạn khởi phát cơn sốt và cần bỏ chăn ra ngay khi cơ thể chuyển sang giai đoạn tỏa nhiệt sốt nóng. Việc hiểu rõ cơ chế thân nhiệt và áp dụng phương pháp chăm sóc đúng cách sẽ giúp người bệnh hạ sốt an toàn, hạn chế các biến chứng nguy hiểm của bệnh sốt xuất huyết.
Sốt xuất huyết có được đắp chăn không?
Sốt xuất huyết là bệnh truyền nhiễm cấp tính do virus Dengue gây ra, lây truyền trung gian qua muỗi vằn Aedes aegypti. Bệnh thường bùng phát mạnh vào mùa mưa nhưng có thể xuất hiện quanh năm tại các khu vực khí hậu nhiệt đới ẩm. Khi virus xâm nhập, hệ miễn dịch phản ứng mạnh mẽ làm giải phóng các chất trung gian gây viêm, tác động lên trung tâm điều nhiệt ở não bộ. Điều này dẫn đến hiện tượng thân nhiệt tăng cao đột ngột từ 39 đến 40 độ C, đi kèm các đợt rét run giả tạo do mạch máu ngoại vi co lại. Do diễn biến bệnh có thể chuyển từ nhẹ sang nặng rất nhanh, việc chăm sóc đúng nguyên tắc, đặc biệt là kiểm soát thân nhiệt và bù dịch đầy đủ, đóng vai trò then chốt trong việc bảo vệ sức khỏe người bệnh.
Lý do người bệnh sốt xuất huyết thường bị sốt cao kèm rét run
Trong giai đoạn đầu của bệnh sốt xuất huyết, sự nhân lên nhanh chóng của virus Dengue kích thích hệ miễn dịch tiết ra các chất gây sốt nội sinh. Các chất này tác động vào vùng dưới đồi làm thay đổi điểm cài đặt nhiệt độ của cơ thể lên mức cao hơn bình thường. Lúc này, dù nhiệt độ thực tế bên trong cơ thể đang tăng nhanh nhưng hệ thần kinh vẫn nhận tín hiệu rằng cơ thể đang bị lạnh.
Phản ứng tự nhiên của cơ thể để đẩy nhiệt độ lên mức cài đặt mới là co các mạch máu dưới da và kích thích cơ bắp co bóp liên tục, tạo ra cảm giác rét run và lạnh tay chân. Cảm giác rét run này chỉ là một phản ứng thần kinh cơ học tạm thời trong quá trình tăng thân nhiệt chứ không phải cơ thể đang nhiễm lạnh từ bên ngoài. Hiểu đúng cơ chế này giúp người chăm sóc không hoảng loạn và tránh áp dụng sai các biện pháp ủ ấm cơ thể.
Tác hại của việc đắp chăn dày và ủ kín cơ thể khi sốt cao
Thói quen đắp chăn dày, mặc nhiều lớp quần áo hoặc đóng kín cửa để xông hơi với hi vọng vã mồ hôi sẽ hết sốt là quan niệm dân gian hoàn toàn sai lầm. Khi cơ thể đang sốt cao, lớp chăn dày đóng vai trò như một bức tường ngăn cản quá trình bức xạ nhiệt và thoát mồ hôi qua da. Nhiệt lượng không thể thoát ra ngoài sẽ tích tụ ngược lại, làm cho nhiệt độ trung tâm tiếp tục tăng vọt, gây nguy cơ sốt cao co giật và tổn thương thần kinh, đặc biệt ở trẻ em.
Ngoài ra, việc ủ quá kín khiến cơ thể tiết ra nhiều mồ hôi không kiểm soát, dẫn đến tình trạng mất nước và rối rối loạn điện giải nghiêm trọng hơn. Thân nhiệt tăng quá cao cũng làm tăng tốc độ cô đặc máu, gây khó khăn cho việc theo dõi các chỉ số sinh tồn và làm gia tăng nguy cơ xuất hiện các biến chứng tim mạch hoặc sốc sốt xuất huyết.
Các sai lầm phổ biến cần tránh khi tự chăm sóc người bệnh tại nhà
Bên cạnh việc đắp chăn quá kín, nhiều gia đình còn mắc phải những sai lầm nghiêm trọng trong quá trình chăm sóc người bệnh sốt xuất huyết tại nhà. Một sai lầm nguy hiểm là tự ý sử dụng các thuốc hạ sốt giảm đau thuộc nhóm NSAIDs như ibuprofen hoặc aspirin. Các loại thuốc này có tác dụng chống đông máu, khi dùng cho bệnh nhân sốt xuất huyết sẽ làm tăng nguy cơ chảy máu dạ dày, xuất huyết dưới da và gây khó khăn cho việc cầm máu.
Một sai lầm khác là hạn chế cho người bệnh uống nước vì sợ đi tiểu nhiều hoặc sợ nôn ói. Thiếu nước khiến máu bị cô đặc nhanh chóng, làm giảm thể tích tuần hoàn. Ngoài ra, tâm lý chủ quan khi thấy người bệnh hết sốt sau vài ngày cũng rất phổ biến. Thực tế, thời điểm vừa hạ sốt từ ngày thứ 3 đến ngày thứ 7 mới là giai đoạn nguy hiểm nhất, khi các biến chứng như thoát huyết tương và giảm tiểu cầu có xu hướng bùng phát mạnh.
Hướng dẫn hạ sốt và bù nước an toàn cho người bệnh sốt xuất huyết
Để chăm sóc người bệnh sốt xuất huyết an toàn, việc hạ sốt đúng chỉ dẫn y khoa là ưu tiên hàng đầu. Người bệnh chỉ nên sử dụng thuốc hạ sốt đơn chất paracetamol theo đúng liều lượng và khoảng cách thời gian do bác sĩ hoặc dược sĩ hướng dẫn. Kết hợp lau mát cơ thể bằng nước ấm tại các vị trí có mạch máu lớn đi qua như trán, nách, bẹn để hỗ trợ tỏa nhiệt. Tuyệt đối không chườm đá lạnh hoặc lau bằng cồn vì dễ gây co mạch ngoại vi.
Cần tích cực bù nước và điện giải bằng cách cho người bệnh uống nhiều nước lọc, dung dịch oresol pha đúng tỷ lệ, nước oresol đóng chai hoặc các loại nước trái cây tươi như nước dừa, nước cam. Nên chia nhỏ lượng nước uống thành nhiều lần trong ngày. Bên cạnh đó, người bệnh cần nghỉ ngơi hoàn toàn tại không gian thoáng mát, ăn các món ăn mềm, lỏng, dễ tiêu hóa như cháo, súp và bổ sung đầy đủ dưỡng chất để duy trì sức đề kháng.
Lưu ý an toàn
Thông tin trong bài viết chỉ mang tính chất tham khảo kiến thức chăm sóc sức khỏe và không thay thế cho việc chẩn đoán hay chỉ định điều trị của bác sĩ chuyên khoa. Mọi trường hợp nghi ngờ mắc sốt xuất huyết cần được khám y khoa và xét nghiệm máu để đánh giá số lượng tiểu cầu và độ cô đặc máu. Tuyệt đối không tự ý mua thuốc điều trị, không truyền dịch tại nhà khi chưa có chỉ định của nhân viên y tế và không áp dụng các bài thuốc dân gian chưa được kiểm chứng.
Tóm tắt
Việc hiểu rõ sốt xuất huyết có được đắp chăn không giúp người chăm sóc loại bỏ các thói quen sai lầm và áp dụng phương pháp hạ sốt an toàn. Hãy giữ môi trường thông thoáng, theo dõi sát thân nhiệt, bù nước điện giải đầy đủ và đưa người bệnh đến cơ sở y tế ngay khi xuất hiện các dấu hiệu cảnh báo bất thường để đảm bảo an toàn sức khỏe.
FAQ – Câu hỏi thường gặp
Người bệnh sốt xuất huyết có được tắm rửa hoặc lau người không?
Người bệnh sốt xuất huyết không nên tắm nước lạnh hoặc ngâm mình lâu trong nước. Khi đang sốt cao, chỉ nên lau người nhanh bằng nước ấm trong phòng kín gió để giữ vệ sinh da và hỗ trợ hạ thân nhiệt an toàn.
Khi người bệnh sốt xuất huyết cảm thấy rét run thì nên làm gì?
Khi bị rét run trong cơn sốt, người bệnh có thể đắp tạm một lớp chăn mỏng nhẹ. Ngay khi cảm giác rét qua đi và cơ thể tỏa nhiệt nóng, cần bỏ chăn ra ngay, mặc quần áo thoáng mát và lau mát bằng nước ấm.
Dấu hiệu nào cảnh báo sốt xuất huyết đang chuyển sang giai đoạn nguy hiểm?
Các dấu hiệu cảnh báo bao gồm đau bụng dữ dội, nôn ói liên tục, chảy máu cam, chảy máu chân răng, xuất huyết dưới da, mệt lả, chân tay lạnh hoặc lừ đừ. Khi có các triệu chứng này cần đến bệnh viện ngay.
Vì sao không được dùng aspirin hay ibuprofen để hạ sốt khi bị sốt xuất huyết?
Aspirin và ibuprofen thuộc nhóm thuốc chống viêm không steroid có tác dụng ức chế kết tập tiểu cầu. Việc sử dụng các thuốc này khi mắc sốt xuất huyết sẽ làm tăng nguy cơ chảy máu nặng và gây xuất huyết tiêu hóa nguy hiểm.
Nên chọn loại nước nào tốt nhất để bù điện giải cho người bị sốt xuất huyết?
Dung dịch oresol pha đúng tỷ lệ theo hướng dẫn là lựa chọn tốt nhất để bù nước và điện giải. Ngoài ra, người bệnh có thể bổ sung thêm nước lọc, nước dừa tươi hoặc các loại nước ép trái cây giàu vitamin.
