Sốt xuất huyết chảy máu cam có nguy hiểm không và cách xử trí
Nội dung chỉ cung cấp thông tin tham khảo, không thay thế chẩn đoán, khám hoặc điều trị của người hành nghề y tế. Không tự ý dùng, ngừng hoặc thay đổi thuốc dựa trên bài viết.
Sốt xuất huyết chảy máu cam là một trong những biểu hiện xuất huyết niêm mạc khiến nhiều người bệnh và gia đình lo lắng. Tình trạng này thường xuất hiện vào giai đoạn nguy hiểm của bệnh, khi nhiệt độ cơ thể bắt đầu hạ nhưng các biến chứng liên quan đến đông máu và thành mạch lại có xu hướng gia tăng.
Hiện tượng chảy máu mũi có thể chỉ là tổn thương mao mạch thoáng qua nhưng cũng có thể là dấu hiệu cảnh báo số lượng tiểu cầu sụt giảm nghiêm trọng hoặc nguy cơ xuất huyết nội tạng. Việc nắm rõ nguyên nhân, đánh giá đúng mức độ nguy hiểm và biết cách xử trí ban đầu đúng cách sẽ giúp bảo vệ an toàn cho người bệnh và phòng ngừa các biến chứng nguy hiểm.
Sốt xuất huyết chảy máu cam là gì?
Sốt xuất huyết Dengue là bệnh truyền nhiễm cấp tính do virus Dengue gây ra, lây truyền chủ yếu qua muỗi Aedes aegypti đốt. Bệnh diễn tiến qua ba giai đoạn chính gồm giai đoạn sốt, giai đoạn nguy hiểm và giai đoạn hồi phục. Trong đó, giai đoạn nguy hiểm thường rơi vào ngày thứ 3 đến ngày thứ 7 của bệnh. Đây là thời điểm người bệnh có thể hết sốt cao nhưng lại đối mặt với nguy cơ thoát huyết tương và xuất huyết niêm mạc. Chảy máu cam, hay còn gọi là xuất huyết niêm mạc mũi, xảy ra khi các mạch máu nhỏ ở hốc mũi bị tổn thương kết hợp với hiện tượng suy giảm tiểu cầu trong máu. Tình trạng này phản ánh mức độ đáp ứng viêm của cơ thể và rối loạn đông máu, đòi hỏi sự theo dõi sát sao từ nhân viên y tế để có hướng can thiệp phù hợp.
Cơ chế dẫn đến chảy máu cam trong bệnh sốt xuất huyết
Virus Dengue khi xâm nhập vào cơ thể sẽ tấn công hệ thống miễn dịch và gây tổn thương hệ thống nội mô mạch máu, làm tăng tính thấm thành mạch. Đồng thời, quá trình nhiễm trùng kích thích phá hủy tiểu cầu tại lách và ức chế tủy xương sản sinh tiểu cầu mới, dẫn đến tình trạng giảm số lượng tiểu cầu trong máu. Tiểu cầu đóng vai trò then chốt trong việc tạo nút cầm máu ban đầu. Khi niêm mạc mũi vốn tập trung nhiều mao mạch mỏng manh bị sung huyết do sốt cao và phản ứng viêm, kết hợp với lượng tiểu cầu sụt giảm nghiêm trọng, các mạch máu nhỏ tại hốc mũi rất dễ vỡ và gây ra hiện tượng chảy máu cam. Đây là một trong những biểu hiện xuất huyết niêm mạc điển hình của bệnh sốt xuất huyết Dengue.
Mức độ nguy hiểm khi người bệnh bị chảy máu cam
Tình trạng chảy máu cam trong sốt xuất huyết có thể dao động từ mức độ nhẹ đến rất nghiêm trọng tùy thuộc vào giai đoạn bệnh và chỉ số xét nghiệm huyết học. Ở mức độ nhẹ, máu chỉ rỉ một lượng nhỏ và tự cầm sau khi người bệnh được sơ cứu ép cánh mũi. Tuy nhiên, nếu máu cam chảy ồ ạt, kéo dài không dứt hoặc tái phát liên tục, điều này phản ánh tình trạng giảm tiểu cầu sâu và rối loạn đông máu đang diễn tiến phức tạp. Chảy máu niêm mạc mũi nặng không chỉ gây mất máu cấp mà còn thường đi kèm với các vị trí xuất huyết nội tạng khác như xuất huyết tiêu hóa, xuất huyết dưới da diện rộng hoặc chảy máu chân răng. Đây là dấu hiệu cảnh báo bệnh nhân có thể bước vào giai đoạn sốc do thoát huyết tương và xuất huyết trầm trọng.
Hướng dẫn sơ cứu đúng cách khi xuất hiện chảy máu cam
Khi người bệnh sốt xuất huyết bị chảy máu cam, việc sơ cứu đúng kỹ thuật có ý nghĩa rất quan trọng để hạn chế lượng máu mất. Người bệnh cần ngồi thẳng người, hơi cúi đầu nhẹ về phía trước để máu chảy ra ngoài cửa mũi. Không được ngửa đầu ra sau hoặc nằm ngửa vì tư thế này khiến máu chảy ngược vào họng, gây nuốt phải máu dẫn đến nôn mửa hoặc sặc vào đường hô hấp. Dùng ngón tay cái và ngón trỏ ép chặt hai cánh mũi trong khoảng 10 đến 15 phút liên tục, kết hợp thở đều bằng miệng. Có thể chườm khăn mát hoặc túi chườm lạnh lên sống mũi để hỗ trợ co mạch tại chỗ. Sau khi máu đã tạm ngừng, người bệnh cần nghỉ ngơi tĩnh tại, tránh xì mũi mạnh, ngoáy mũi hoặc vận động gắng sức.
Thời điểm cần đưa người bệnh đến cơ sở y tế ngay lập tức
Chảy máu cam là một trong những dấu hiệu cảnh báo quan trọng trong phác đồ theo dõi sốt xuất huyết Dengue. Ngay cả khi máu đã tạm cầm sau sơ cứu, người bệnh vẫn cần được đưa đến cơ sở y tế để bác sĩ chuyên khoa kiểm tra, xét nghiệm công thức máu và đánh giá dung tích hồng cầu hematocrit cùng số lượng tiểu cầu. Đặc biệt, gia đình phải đưa người bệnh đi cấp cứu ngay lập tức nếu xuất hiện các biểu hiện nguy hiểm như máu chảy kéo dài trên 15 phút dù đã ép chặt cánh mũi, chảy máu cam kèm theo nôn ra máu, đi ngoài phân đen, chảy máu chân răng ồ ạt, đau bụng vùng gan liên tục, vật vã, li bì, mệt lả hoặc chân tay lạnh ngắt. Việc can thiệp y tế kịp thời sẽ giúp ngăn ngừa biến chứng sốc và suy đa tạng.
Lưu ý an toàn
Thông tin trong bài viết mang tính chất giáo dục sức khỏe phổ thông, không thay thế cho chẩn đoán hay phác đồ điều trị của bác sĩ chuyên khoa. Tuyệt đối không tự ý mua và sử dụng các loại thuốc hạ sốt giảm đau như aspirin, ibuprofen hay naproxen vì chúng có thể làm tình trạng xuất huyết nặng hơn. Người bệnh sốt xuất huyết khi có biểu hiện chảy máu cam không được tự ý nhét các loại bông gòn, lá cây hay vật lạ không đảm bảo vô khuẩn vào mũi để cầm máu nhằm tránh nguy cơ nhiễm trùng và tổn thương niêm mạc sâu hơn.
Tóm tắt
Sốt xuất huyết kèm chảy máu cam là tín hiệu cảnh báo tổn thương thành mạch và giảm tiểu cầu cần được giám sát chặt chẽ. Người bệnh không nên tự ý điều trị tại nhà khi xuất hiện triệu chứng xuất huyết niêm mạc. Việc thăm khám kịp thời tại các cơ sở y tế giúp kiểm soát nguy cơ mất máu và ngăn ngừa biến chứng nguy hiểm đến tính mạng.
Nguồn tham khảo
- Lontara Journal of Health Science and Technology: Occurrences of Dengue Fever, Dengue Hemorrhagic Fever, Dengue Shock Syndrome, Severe Dengue, Dengue Warning Signs in Bandung City: An Spatial Study Based on Moran Index
- Journal of Medical Science And clinical Research: The study of cardiac manifestations in patients with dengue infection and correlation of cardiac manifestations to warning signs of dengue
FAQ – Câu hỏi thường gặp
Sốt xuất huyết bị chảy máu cam có phải dấu hiệu cảnh báo nguy hiểm không?
Chảy máu cam là dạng xuất huyết niêm mạc thường xuất hiện khi tiểu cầu giảm. Dù đôi khi chỉ do mao mạch mũi khô và vỡ nhẹ, đây vẫn là dấu hiệu cảnh báo bệnh có thể tiến triển nặng, do đó người bệnh không nên chủ quan tự theo dõi mà cần thông báo cho bác sĩ.
Nên làm gì đầu tiên khi người bệnh sốt xuất huyết bị chảy máu cam?
Người bệnh nên ngồi thẳng lưng, hơi cúi đầu về phía trước, dùng hai ngón tay ép chặt cánh mũi trong khoảng 10 đến 15 phút và thở bằng miệng. Tránh ngửa cổ ra sau vì máu có thể chảy ngược xuống họng gây sặc hoặc nôn ói.
Chảy máu cam tự cầm rồi thì có cần đi khám không?
Nếu lượng máu chảy ít và ngừng sau khi ép cánh mũi, người bệnh vẫn cần đến cơ sở y tế để xét nghiệm công thức máu và kiểm tra lượng tiểu cầu. Việc này giúp bác sĩ đánh giá mức độ bệnh và có kế hoạch theo dõi phù hợp.
Người bệnh sốt xuất huyết bị chảy máu cam có được uống thuốc giảm đau không?
Người bệnh tuyệt đối không dùng aspirin hay ibuprofen vì các hoạt chất này ức chế kết tập tiểu cầu và làm tăng nguy cơ xuất huyết tiêu hóa dữ dội. Chỉ sử dụng thuốc hạ sốt paracetamol đúng liều lượng theo chỉ định và hướng dẫn của bác sĩ.
Khi nào chảy máu cam trong sốt xuất huyết cần đưa đi cấp cứu ngay lập tức?
Cần đưa người bệnh đi cấp cứu ngay nếu máu cam chảy liên tục trên 15 phút không cầm, kèm theo nôn ra máu, đi ngoài phân đen, đau bụng dữ dội, li bì, chân tay lạnh hoặc khó thở, vì đây là những dấu hiệu của sốc sốt xuất huyết.
