Sốt viêm họng ở người lớn liệu có khác sốt viêm họng ở trẻ nhỏ không?
Nội dung chỉ cung cấp thông tin tham khảo, không thay thế chẩn đoán, khám hoặc điều trị của người hành nghề y tế. Không tự ý dùng, ngừng hoặc thay đổi thuốc dựa trên bài viết.
Sốt kèm đau rát họng là tình trạng viêm đường hô hấp trên thường gặp ở mọi lứa tuổi, từ trẻ nhỏ đến người trưởng thành. Dù cùng mang tên gọi viêm họng, phản ứng của cơ thể người lớn và trẻ nhỏ trước tình trạng nhiễm trùng này lại có những nét khác biệt rất lớn về cường độ sốt, biểu hiện lâm sàng cũng như các nguy cơ biến chứng tiềm ẩn.
Việc phân biệt rõ ràng những điểm khác nhau giữa sốt viêm họng ở người lớn và trẻ em giúp người bệnh có cái nhìn đúng đắn, không hoang mang nhưng cũng không lơ là trước các dấu hiệu cảnh báo nguy hiểm, từ đó áp dụng các biện pháp chăm sóc và thăm khám y tế kịp thời.
Sốt viêm họng ở người lớn và trẻ nhỏ là gì?
Viêm họng là tình trạng viêm nhiễm niêm mạc vùng hầu họng, thường xuất phát từ sự xâm nhập của các loại virus hoặc vi khuẩn đường hô hấp. Khi niêm mạc họng bị tổn thương và viêm đỏ, hệ thống miễn dịch của cơ thể sẽ giải phóng các chất trung gian hóa học gây viêm, tác động lên trung tâm điều nhiệt ở vùng dưới đồi và tạo ra phản ứng sốt. Ở trẻ nhỏ, do các cơ quan miễn dịch và hệ thần kinh trung ương vẫn đang trong quá trình hoàn thiện, phản ứng sốt thường rất nhạy cảm và diễn tiến dồn dập. Trong khi đó, cơ thể người lớn đã trải qua nhiều lần tiếp xúc kháng nguyên trong đời sống, hệ miễn dịch thích ứng hoạt động bài bản hơn nên phản ứng sốt thường có tính chất khu trú và kiểm soát tốt hơn. Do đó, việc hiểu rõ bản chất viêm họng qua từng độ tuổi là nền tảng quan trọng trong việc theo dõi sức khỏe đường thở.
Khác biệt về cường độ và biểu hiện cơn sốt
Ở trẻ nhỏ, trung tâm điều nhiệt tại não bộ chưa phát triển hoàn chỉnh, khiến phản ứng sốt diễn ra rất nhanh và thường đạt nhiệt độ cao từ ba mươi chín đến bốn mươi độ C chỉ trong vài giờ. Trẻ dễ rơi vào trạng thái mệt lả, quấy khóc liên tục hoặc có nguy cơ co giật do sốt cao. Ngược lại, người lớn sở hữu hệ miễn dịch và cơ chế điều nhiệt hoàn chỉnh hơn, mức độ sốt thường chỉ dao động từ sốt nhẹ đến sốt vừa kèm theo cảm giác gai rét, ớn lạnh và đau nhức toàn thân. Người lớn hiếm khi sốt cao kịch phát trừ các đợt nhiễm khuẩn độc lực mạnh hoặc bội nhiễm nghiêm trọng. Do đó, cùng một tác nhân gây viêm họng, phản ứng thân nhiệt thể hiện ra bên ngoài ở hai nhóm tuổi này có sự chênh lệch đáng kể.
Biểu hiện triệu chứng đi kèm ở hầu họng và toàn thân
Trẻ em mắc viêm họng thường khó tự diễn tả cơn đau rát cổ họng bằng lời, thay vào đó biểu hiện qua việc biếng ăn, bỏ bú, hay nôn trớ khi nuốt hoặc chảy nhiều nước dãi do không nuốt được. Một số trẻ có thể đau bụng hoặc kèm theo rối loạn tiêu hóa nhẹ. Đối với người lớn, các triệu chứng khu trú rất rõ ràng ở vùng hầu họng với cảm giác nuốt đau buốt, khàn tiếng, vướng víu cổ họng, sưng đau hạch góc hàm và đau đầu. Người lớn có thể nhận biết chính xác mức độ khó chịu của niêm mạc hầu họng, giúp quá trình mô tả bệnh sử với bác sĩ thuận tiện hơn rất nhiều so với việc quan sát hành vi gián tiếp ở trẻ sơ sinh và trẻ nhỏ.
Nguy cơ biến chứng khác nhau theo từng độ tuổi
Viêm họng kèm sốt ở trẻ nhỏ tiềm ẩn nhiều mối lo ngại về các biến chứng toàn thân sau nhiễm khuẩn, đặc biệt là nguy cơ viêm cầu thận cấp hoặc sốt thấp khớp ảnh hưởng đến tim khớp nếu nguyên nhân do liên cầu khuẩn tan huyết beta nhóm A. Bên cạnh đó, trẻ còn đối mặt với nguy cơ viêm tai giữa cấp, viêm thanh khí phế quản cấp gây khó thở rít. Ở người lớn, các biến chứng muộn này ít gặp hơn nhờ cơ thể đã có kháng thể tích lũy từ trước, nhưng lại tiềm ẩn nguy cơ biến chứng tại chỗ như áp xe quanh amiđan, viêm tấy lan tỏa khoang sâu vùng cổ hoặc tiến triển thành viêm xoang, viêm phế quản mạn tính đợt cấp nếu không được chăm sóc đúng cách.
Khác biệt trong nguyên tắc chăm sóc và theo dõi
Việc theo dõi ở trẻ nhỏ đòi hỏi phụ huynh phải hết sức thận trọng về tình trạng mất nước, tinh thần li bì, khó thở hoặc co giật, việc dùng thuốc hạ sốt giảm đau phải tuyệt đối tính theo cân nặng và theo chỉ định y tế. Ngược lại, người lớn thường tập trung vào việc tự cách ly để tránh lây nhiễm cho người thân, nghỉ ngơi, uống đủ nước và súc họng bằng dung dịch sát khuẩn phù hợp. Ở cả hai đối tượng, nguyên nhân phổ biến nhất vẫn là các loại virus đường hô hấp như adenovirus, rhinovirus, do đó việc tự ý dùng kháng sinh khi chưa có chỉ định của bác sĩ chuyên khoa Tai Mũi Họng là sai lầm phổ biến cần được loại bỏ triệt để.
Lưu ý an toàn
Các thông tin y tế trong bài viết chỉ mang tính chất tham khảo giáo dục sức khỏe tổng quan, không thay thế cho việc chẩn đoán hoặc phác đồ điều trị của bác sĩ chuyên khoa. Tuyệt đối không tự ý mua thuốc kháng sinh, thuốc kháng viêm corticosteroid hoặc thay đổi liều lượng thuốc hạ sốt khi chưa có chỉ định y khoa. Trẻ nhỏ và người có bệnh nền suy giảm miễn dịch khi bị sốt viêm họng cần được nhân viên y tế thăm khám trực tiếp để đảm bảo an toàn.
Tóm tắt
Sốt kèm viêm họng ở người lớn và trẻ nhỏ tuy có nhiều điểm tương đồng về cơ chế nhưng khác biệt rõ rệt về mức độ phản ứng, nguy cơ biến chứng và cách theo dõi. Nhận biết các đặc điểm riêng ở từng độ tuổi giúp người chăm sóc và người bệnh có thái độ xử trí đúng mức, tránh chủ quan trước các dấu hiệu trở nặng nhưng cũng không lạm dụng kháng sinh bừa bãi. Khi cơ thể xuất hiện triệu chứng bất thường, việc thăm khám tại cơ sở y tế luôn là lựa chọn an toàn nhất.
Nguồn tham khảo
- Frontiers in Pediatrics: Immune features and clinical characteristics of chikungunya fever in children: differences from adults and across pediatric age groups
- Rheumatology International: Familial Mediterranean fever and periodic fever, aphthous stomatitis, pharyngitis, and adenitis (PFAPA) syndrome: shared features and main differences
FAQ – Câu hỏi thường gặp
Vì sao trẻ nhỏ bị viêm họng thường dễ sốt cao hơn người lớn?
Trẻ nhỏ có hệ điều nhiệt chưa hoàn thiện nên dễ sốt cao đột ngột và có nguy cơ co giật do sốt, trong khi người lớn thường sốt vừa và ít khi co giật trừ trường hợp có bệnh lý thần kinh tiềm ẩn.
Bị sốt viêm họng có nên tự mua kháng sinh uống ngay không?
Đa số các đợt sốt viêm họng ở cả hai lứa tuổi do virus gây ra, kháng sinh hoàn toàn không có tác dụng tiêu diệt virus. Kháng sinh chỉ được dùng khi bác sĩ xác định có nhiễm khuẩn sau khi thăm khám.
Có những biện pháp chăm sóc tại nhà nào giúp giảm đau rát cổ họng?
Người bệnh có thể súc họng bằng nước muối sinh lý, uống nhiều nước ấm, nghỉ ngơi đầy đủ và ăn thức ăn mềm, lỏng, dễ nuốt để giảm cảm giác đau rát tại niêm mạc họng.
Người lớn sốt viêm họng khi nào bắt buộc phải tới cơ sở y tế?
Người lớn cần đi khám khi sốt cao kéo dài trên ba ngày, nuốt đau dữ dội, khó thở, cứng hàm hoặc đờm có lẫn máu, vì đây có thể là dấu hiệu áp xe hoặc nhiễm khuẩn sâu.
Trẻ em bị sốt viêm họng có thể gặp biến chứng nguy hiểm nào?
Viêm họng do liên cầu khuẩn nhóm A có thể dẫn đến thấp tim hoặc viêm cầu thận cấp ở trẻ em, do đó phụ huynh cần đưa trẻ đi khám để được chẩn đoán và theo dõi chuẩn xác.
