Sốt siêu vi phát ban ở trẻ và người lớn: Cách nhận biết và chăm sóc tại nhà

Sốt siêu vi phát ban là gì?

Sốt siêu vi phát ban thực chất không phải là một bệnh lý đơn lẻ mà là hội chứng lâm sàng gây ra bởi sự xâm nhập của nhiều loại virus khác nhau như virus hợp bào hô hấp, Adenovirus, Enterovirus, Rubella hay virus gây bệnh ban đào. Sau thời gian ủ bệnh ngắn, cơ thể sẽ phản ứng lại sự nhân lên của mầm bệnh bằng phản ứng viêm toàn thân, kích hoạt cơn sốt để ức chế virus. Các nốt ban đỏ xuất hiện trên da thường là kết quả của phản ứng miễn dịch hoặc sự tổn thương nhẹ của mao mạch ngoại vi dưới da do độc lực của virus. Tình trạng này có tính chất lây truyền cao qua giọt bắn đường hô hấp hoặc tiếp xúc với dịch tiết của người mang mầm bệnh. Hiểu rõ bản chất của sốt siêu vi giúp người chăm sóc giữ tâm lý bình tĩnh, tránh việc lạm dụng các loại thuốc không cần thiết và tập trung vào các biện pháp phục hồi sức đề kháng tự nhiên của cơ thể.

Dấu hiệu nhận biết sốt siêu vi phát ban qua từng giai đoạn

Quá trình tiến triển của sốt siêu vi phát ban thường trải qua hai giai đoạn rõ rệt là giai đoạn sốt và giai đoạn phát ban. Ở giai đoạn đầu, người bệnh thường sốt cao từng cơn, đi kèm tình trạng mệt mỏi, đau nhức cơ bắp, đau đầu, viêm kết mạc nhẹ làm mắt đỏ và chảy nước mũi. Trẻ nhỏ trong giai đoạn này thường quấy khóc, biếng ăn hoặc nôn trớ sau khi bú.

Khi thân nhiệt bắt đầu hạ dần, các nốt ban màu hồng hoặc đỏ nhạt sẽ xuất hiện trên bề mặt da. Vị trí khởi phát ban đầu thường ở vùng ngực, bụng hoặc lưng, sau đó lan dần lên cổ, mặt và các chi. Ban do siêu vi thường là dạng ban dát sẩn mịn, không gồ nhiều trên mặt da, khi ấn vào nốt ban sẽ tạm thời biến mất và trở lại màu đỏ khi buông tay. Một số trường hợp có thể đi kèm tình trạng nổi hạch nhỏ vùng sau tai hoặc dưới hàm.

Sự khác biệt về biểu hiện giữa trẻ nhỏ và người lớn

Hai nhóm đối tượng này có một số điểm khác nhau về mức độ phản ứng và triệu chứng đi kèm. Ở trẻ nhỏ, hệ miễn dịch chưa hoàn thiện nên cơn sốt thường bùng phát đột ngột và lên rất cao, làm tăng nguy cơ co giật do sốt nếu không được hạ nhiệt kịp thời. Trẻ cũng dễ bị mất nước nhanh do bỏ bú, nôn mửa hoặc tiêu chảy nhẹ đi kèm.

Trong khi đó, người lớn bị sốt siêu vi phát ban thường than phiền nhiều về cảm giác đau nhức mình mẩy, đau khớp, đau hốc mắt và kiệt sức kéo dài. Mặc dù nguy cơ co giật ở người lớn rất thấp, nhưng bệnh có thể ảnh hưởng nặng nề đến sinh hoạt và công việc hàng ngày. Người lớn tuổi hoặc người có bệnh nền mạn tính khi nhiễm virus phát ban cũng cần được theo dõi kỹ lưỡng để tránh làm bùng phát các đợt cấp của bệnh lý sẵn có.

Cách chăm sóc và hạ sốt an toàn tại nhà

Do nguyên nhân gây bệnh là virus nên hiện nay chưa có thuốc điều trị đặc hiệu; phương pháp chủ yếu là điều trị triệu chứng và nâng cao thể trạng. Khi sốt cao gây khó chịu, có thể dùng thuốc hạ sốt chứa hoạt chất paracetamol theo đúng hướng dẫn của nhân viên y tế và liều lượng phù hợp với cân nặng. Tuyệt đối không dùng aspirin để hạ sốt cho trẻ em do nguy cơ gây hội chứng Reye nguy hiểm.

Bên cạnh dùng thuốc, người bệnh cần được bù nước đầy đủ bằng dung dịch oresol pha đúng tỷ lệ, nước lọc, nước dừa hoặc nước ép trái cây tươi để duy trì thể tích tuần hoàn. Cho người bệnh nghỉ ngơi tại không gian thoáng khí, mặc quần áo rộng rãi, thấm hút mồ hôi tốt. Có thể lau người bằng khăn mềm nhúng nước ấm tại các vị trí nhiều mạch máu như nách và bẹn để hỗ trợ giải nhiệt an toàn.

Các dấu hiệu cảnh báo nguy hiểm cần đưa đi khám ngay

Mặc dù đa số các trường hợp sốt phát ban đều lành tính và tự thoái lui, người nhà cần theo dõi sát để phát hiện các dấu hiệu cảnh báo chuyển nặng. Cần đưa người bệnh đến bệnh viện ngay lập tức nếu xuất hiện tình trạng sốt cao liên tục không đáp ứng với thuốc hạ sốt thông thường, co giật, thở nhanh, khó thở hoặc lơ mơ, li bì, khó đánh thức.

Đặc biệt, nếu thấy các nốt ban xuất huyết dạng chấm đỏ li ti không biến mất khi ấn ngón tay vào, nốt ban phồng rộp mưng mủ, hoặc đi kèm dấu hiệu nôn ói liên tục, đau bụng nhiều và chảy máu cam, chảy máu chân răng thì phải khám chuyên khoa ngay. Đây có thể là dấu hiệu cảnh báo sốt xuất huyết Dengue hoặc nhiễm trùng huyết do vi khuẩn nguy hiểm cần can thiệp y tế khẩn cấp.

Lưu ý an toàn

Nội dung bài viết chỉ mang tính chất tham khảo giáo dục sức khỏe, không thay thế cho việc chẩn đoán và chỉ định điều trị từ bác sĩ chuyên khoa. Người nhà không được tự ý cho trẻ em hoặc người lớn dùng thuốc kháng sinh, thuốc kháng viêm corticosteroid hoặc phối hợp nhiều loại thuốc hạ sốt khi chưa có tư vấn y khoa. Luôn đưa người bệnh đến cơ sở y tế gần nhất khi có triệu chứng bất thường.

Tóm tắt

Sốt siêu vi phát ban là tình trạng phổ biến và phần lớn đáp ứng tốt với các biện pháp chăm sóc nâng đỡ tại nhà. Việc chủ động bổ sung nước, theo dõi sát diễn tiến nhiệt độ và các nốt ban sẽ giúp người bệnh nhanh chóng phục hồi. Tuy nhiên, gia đình tuyệt đối không chủ quan trước những thay đổi bất thường để đưa người bệnh đến bệnh viện kịp thời.