Sốt có nên đắp chăn không và cách xử trí đúng khi bị ớn lạnh
Nội dung chỉ cung cấp thông tin tham khảo, không thay thế chẩn đoán, khám hoặc điều trị của người hành nghề y tế. Không tự ý dùng, ngừng hoặc thay đổi thuốc dựa trên bài viết.
Khi bị sốt kèm cảm giác ớn lạnh hoặc rét run, phản xạ tự nhiên của nhiều người là tìm chăn dày để trùm kín mít nhằm làm ấm cơ thể. Tuy nhiên, theo các chuyên gia y tế, việc trùm chăn kín khi đang sốt là thói quen sai lầm, có thể gây giữ nhiệt và khiến thân nhiệt tăng vọt lên mức nguy hiểm.
Trong giai đoạn nhiệt độ cơ thể bắt đầu tăng, trung tâm điều nhiệt ở vùng dưới đồi thiết lập lại mức nhiệt cao hơn, khiến các mạch máu ngoại vi co lại và tạo ra cảm giác lạnh run giả tạo. Nếu lúc này đắp chăn bông dày hoặc mặc quá nhiều áo ấm, nhiệt lượng không thể thoát ra ngoài qua da, dẫn đến nguy cơ co giật do sốt cao, đặc biệt nguy hiểm ở trẻ nhỏ.
Sốt có nên đắp chăn không?
Sốt không phải là một bệnh lý riêng biệt mà là phản ứng miễn dịch tự nhiên của cơ thể trước các tác nhân gây viêm, nhiễm vi khuẩn hoặc virus. Khi hệ miễn dịch phát hiện tác nhân gây bệnh, các chất gây sốt nội sinh được giải phóng và tác động lên trung tâm điều hòa thân nhiệt ở não bộ. Mặc dù nhiệt độ bên trong cơ thể đang ở mức cao trên 37,5 đến 38 độ C, người bệnh vẫn có thể cảm thấy ớn lạnh, sởn gai ốc hoặc run rẩy dữ dội. Hiểu rõ bản chất của hiện tượng này giúp người bệnh và người chăm sóc có thái độ ứng xử đúng đắn, tránh những hành động cản trở quá trình tỏa nhiệt tự nhiên của cơ thể.
Vì sao người bị sốt thường có cảm giác ớn lạnh và muốn đắp chăn
Cảm giác rét run trong cơn sốt xuất phát từ sự thay đổi điểm đặt nhiệt độ tại vùng dưới đồi của não bộ. Khi gặp tác nhân nhiễm trùng, điểm đặt thân nhiệt bị đẩy lên cao hơn mức bình thường, ví dụ từ 37 độ C lên 39 độ C. Lúc này, não bộ nhận định rằng cơ thể đang quá lạnh so với mức chuẩn mới được thiết lập. Để nhanh chóng nâng thân nhiệt lên tương ứng, cơ thể kích hoạt cơ chế co các mạch máu dưới da để hạn chế mất nhiệt, đồng thời kích thích các cơ rung giật nhằm sinh thêm nhiệt, tạo nên phản xạ rùng mình hoặc rét run. Do lượng máu đến bề mặt da và các đầu chi giảm mạnh, người bệnh sẽ cảm thấy tay chân lạnh ngắt và rất thèm cảm giác ấm áp từ việc trùm chăn kín, mặc dù nhiệt độ tại các cơ quan nội tạng thực tế đang tăng rất cao.
Tác hại nguy hiểm khi trùm chăn kín lúc đang sốt cao
Việc đắp chăn dày hoặc mặc nhiều lớp áo khi đang sốt gây cản trở trực tiếp đến hai con đường thải nhiệt quan trọng nhất của cơ thể là bức xạ nhiệt và bốc hơi mồ hôi. Khi nhiệt lượng bị giữ lại dưới lớp chăn kín, thân nhiệt sẽ tiếp tục leo thang mất kiểm soát. Tình trạng sốt quá cao không chỉ gây kiệt sức, mất nước, rối loạn điện giải mà còn làm tăng nguy cơ co giật do sốt cao ở trẻ nhỏ từ sáu tháng đến năm tuổi. Đối với người lớn tuổi hoặc người có bệnh nền tim mạch, thân nhiệt tăng nhanh đột ngột sẽ khiến nhịp tim đập nhanh hơn, gây áp lực nặng nề lên hệ tuần hoàn và hệ hô hấp. Ngoài ra, việc quấn kín người còn khiến mồ hôi toát ra không thoát được, ngấm ngược lại vào da gây cảm lạnh hoặc làm bít tắc lỗ chân lông.
Hướng dẫn chăm sóc và giữ ấm an toàn khi người bệnh cảm thấy lạnh
Nếu người bệnh đang ở giai đoạn rét run và cảm thấy quá lạnh, người chăm sóc chỉ nên dùng một tấm chăn mỏng hoặc ga trải giường cotton nhẹ đắp ngang người để tạo cảm giác dễ chịu tạm thời. Tuyệt đối không trùm kín đầu hoặc dùng chăn bông nặng. Phòng ốc cần giữ thông thoáng, tránh gió lùa trực tiếp nhưng không được đóng kín cửa gây ngột ngạt. Khi cơn rét run qua đi và thân nhiệt đạt đỉnh, người bệnh sẽ bắt đầu cảm thấy nóng bừng và vã mồ hôi. Đây là giai đoạn cơ thể cần tỏa nhiệt tối đa, do đó cần bỏ chăn ngay lập tức, mặc trang phục rộng rãi, thoáng mát, chất liệu thấm hút mồ hôi tốt. Song song đó, việc bổ sung đủ nước lọc, nước oresol hoặc nước trái cây là vô cùng cần thiết để bù đắp lượng dịch mất qua mồ hôi và hơi thở.
Các biện pháp hỗ trợ hạ sốt không dùng thuốc và theo dõi tại nhà
Bên cạnh việc điều chỉnh trang phục và chăn đắp, người bệnh có thể áp dụng biện pháp lau người bằng nước ấm để hỗ trợ làm mát cơ thể an toàn. Dùng khăn mềm nhúng vào nước có nhiệt độ thấp hơn thân nhiệt người bệnh khoảng hai độ C, vắt ráo rồi lau nhẹ nhàng tại các vị trí có mạch máu lớn đi qua như hai bên nách, bẹn và cổ. Tuyệt đối không dùng nước đá, cồn hoặc chanh để chà xát lên da vì có thể gây co mạch đột ngột hoặc ngộ độc qua da. Cần theo dõi thân nhiệt định kỳ bằng nhiệt kế mỗi hai đến ba giờ một lần để nắm bắt diễn tiến sốt. Nếu thân nhiệt vượt quá 38,5 độ C gây mệt mỏi nhiều, người bệnh có thể tham khảo ý kiến bác sĩ hoặc dược sĩ chuyên môn để sử dụng thuốc hạ sốt phù hợp với độ tuổi và cân nặng.
Lưu ý an toàn
Lưu ý việc hạ sốt tại nhà chỉ mang tính hỗ trợ làm giảm cảm giác khó chịu và phòng ngừa biến chứng do tăng thân nhiệt, không thay thế cho việc chẩn đoán nguyên nhân gây bệnh. Người bệnh cần đến ngay cơ sở y tế nếu sốt cao liên tục không đáp ứng với các biện pháp thông thường, sốt kéo dài trên ba ngày, hoặc xuất hiện các dấu hiệu cảnh báo nguy hiểm như co giật, khó thở, li bì, nôn ói nhiều, cứng cổ hoặc phát ban trên da.
Tóm tắt
Tóm lại, người bị sốt không nên đắp chăn dày hay ủ ấm kín người vì điều này cản trở quá trình thoát nhiệt tự nhiên của cơ thể. Thay vào đó, hãy mặc quần áo thoáng mát, nghỉ ngơi trong không gian thông thoáng, uống đủ nước và theo dõi sát sao thân nhiệt để có hướng xử trí y tế kịp thời.
Nguồn tham khảo
FAQ – Câu hỏi thường gặp
Trẻ nhỏ bị sốt và chân tay lạnh ngắt thì có nên đắp chăn không?
Cha mẹ không nên đắp chăn dày cho trẻ. Chân tay lạnh là do co mạch ngoại vi tạm thời khi thân nhiệt đang tăng. Hãy cho trẻ mặc đồ mỏng, thoáng mát, đi thêm đôi tất mỏng nếu cần và chườm ấm các vùng nách, bẹn để giúp mạch máu giãn nở.
Có nên đắp chăn kín để toát mồ hôi giúp nhanh hạ sốt không?
Đây là quan niệm dân gian sai lầm và nguy hiểm. Ép cơ thể toát mồ hôi bằng chăn kín khiến nhiệt tích tụ nhiều hơn, dễ dẫn đến kiệt sức, mất nước nghiêm trọng và làm tăng nguy cơ co giật do thân nhiệt tăng quá nhanh.
Khi nào người bị sốt có thể đắp chăn mỏng?
Khi người bệnh đang trong cơn ớn lạnh dữ dội ở giai đoạn nhiệt độ cơ thể mới bắt đầu tăng, có thể đắp một lớp chăn cotton mỏng nhẹ để bớt khó chịu. Cần bỏ chăn ra ngay khi người bệnh hết cảm giác rét run.
Phòng của người bị sốt nên bật quạt hay điều hòa như thế nào?
Phòng người bệnh nên duy trì nhiệt độ mát mẻ, thoáng khí khoảng 26 đến 28 độ C. Có thể bật quạt nhẹ cho quay tản gió khắp phòng, tránh để luồng gió lạnh thổi thẳng trực tiếp vào đầu hoặc người bệnh.
Người bị sốt nên uống loại nước nào để hỗ trợ bù nước?
Người bệnh nên uống nhiều nước lọc, dung dịch bù nước và điện giải oresol pha đúng tỷ lệ hướng dẫn, nước dừa tươi hoặc các loại nước ép trái cây giàu vitamin C để bù lượng dịch mất và tăng cường đề kháng.
