Các biến chứng sốt cao co giật ở trẻ em cha mẹ cần biết

Sốt cao co giật ở trẻ em là gì?

Sốt cao co giật là hiện tượng co giật xảy ra ở trẻ nhỏ khi nhiệt độ cơ thể tăng cao nhanh chóng, thường do các đợt nhiễm trùng đường hô hấp trên, viêm tai giữa hoặc sốt phát ban thông thường. Tình trạng này xuất hiện do hệ thần kinh trung ương của trẻ nhỏ chưa phát triển hoàn thiện, khiến ngưỡng chịu nhiệt của tế bào não thấp hơn so với người trưởng thành. Cơn co giật thường diễn ra đột ngột trong ngày đầu tiên của đợt sốt và kéo dài trong vài phút. Mặc dù hình ảnh co giật có thể gây hoảng sợ cho người chăm sóc, bản thân phản ứng co giật do sốt không phải là dấu hiệu của tổn thương não thực thể nếu trẻ thuộc nhóm co giật lành tính. Việc đánh giá đúng mức độ nghiêm trọng và nguyên nhân gây sốt là bước quan trọng để có hướng chăm sóc y tế phù hợp.

Phân biệt sốt cao co giật đơn thuần và sốt cao co giật phức hợp

Sốt cao co giật thường xuất hiện ở trẻ từ sáu tháng đến năm tuổi khi thân nhiệt tăng nhanh vượt ngưỡng ba mươi tám độ năm độ C. Y khoa chia tình trạng này thành hai nhóm chính là co giật do sốt đơn thuần và co giật do sốt phức hợp.

Co giật do sốt đơn thuần chiếm đa số trường hợp, thường kéo dài dưới mười lăm phút, biểu hiện co giật toàn thân và không tái phát trong vòng hai mươi bốn giờ. Thể bệnh này có tiên lượng rất tốt, hầu như không để lại di chứng thần kinh và trẻ hồi phục nhanh chóng sau cơn co giật.

Ngược lại, co giật do sốt phức hợp kéo dài trên mười lăm phút, có biểu hiện co giật khu trú ở một bên cơ thể hoặc lặp lại nhiều lần trong cùng một đợt sốt. Nhóm trẻ này cần được thăm khám thần kinh chuyên sâu hơn để loại trừ tổn thương não bộ tiềm ẩn.

Nguy cơ tổn thương não và khả năng tái phát cơn co giật

Nỗi sợ lớn nhất của phụ huynh là cơn co giật sẽ gây tổn thương não vĩnh viễn hoặc suy giảm trí tuệ. Tuy nhiên, các bằng chứng y khoa hiện nay khẳng định sốt cao co giật đơn thuần không gây tổn thương mô não, không làm giảm chỉ số thông minh và không ảnh hưởng đến khả năng phát triển ngôn ngữ hay vận động của trẻ.

Biến chứng thường gặp nhất trong thực tế là nguy cơ tái phát cơn co giật trong những đợt sốt sau. Khoảng ba mươi phần trăm trẻ từng co giật do sốt sẽ trải qua đợt co giật tiếp theo trước khi bước qua độ tuổi sáu tuổi. Tỷ lệ tái phát thường cao hơn nếu cơn đầu tiên xảy ra trước mười hai tháng tuổi hoặc gia đình có người thân từng bị co giật do sốt.

Ngoài ra, chấn thương thể chất trong lúc co giật như va đập vùng đầu, ngã hoặc cắn vào lưỡi cũng là những rủi ro cha mẹ cần đề phòng để bảo vệ an toàn cho trẻ.

Mối liên quan giữa sốt cao co giật và bệnh động kinh

Mối liên hệ giữa sốt cao co giật và bệnh động kinh là vấn đề được nhiều bậc cha mẹ đặc biệt quan tâm. Đa số trẻ bị co giật do sốt đơn thuần không phát triển thành bệnh động kinh khi lớn lên, với tỷ lệ tiến triển chỉ tương đương mức nền ở trẻ bình thường.

Tuy nhiên, nguy cơ tiến triển thành bệnh động kinh sẽ gia tăng ở những trẻ có các yếu tố nguy cơ kết hợp. Những yếu tố này bao gồm tiền sử co giật do sốt phức hợp, có bất thường về thần kinh hoặc chậm phát triển tâm thần vận động trước đó, hoặc tiền sử gia đình có người mắc bệnh động kinh.

Khi nhận thấy trẻ có các dấu hiệu nguy cơ này, bác sĩ chuyên khoa nhi có thể chỉ định thêm các xét nghiệm chuyên sâu như điện não đồ hoặc chụp cộng hưởng từ sọ não để đánh giá toàn diện tình trạng hệ thần kinh trung ương.

Nguy cơ suy hô hấp và tổn thương đường thở do xử trí sai cách

Biến chứng cấp tính nguy hiểm nhất trong lúc trẻ đang lên cơn co giật thường xuất phát từ việc xử trí sai cách của người chăm sóc. Tình trạng co thắt thanh quản kết hợp với tăng tiết đờm dãi hoặc nôn trớ dễ dẫn đến hít sặc vào phổi, gây suy hô hấp cấp tính hoặc viêm phổi hít.

Nhiều phụ huynh vì hoảng loạn đã vắt chanh vào miệng, ép trẻ uống nước hay cố gắng cạy miệng nhét vật cứng vào giữa hai hàm răng. Những hành động này có thể làm gãy răng, rách niêm mạc miệng, tụt dị vật vào đường thở gây tắc nghẽn đường thở đột ngột, đe dọa tính mạng của trẻ.

Cha mẹ cần bình tĩnh đặt trẻ nằm nghiêng sang một bên trên mặt phẳng an toàn, nới lỏng quần áo quanh cổ và ngực, tuyệt đối không đè giữ tay chân hay nhét bất cứ thứ gì vào miệng trẻ trong suốt cơn co giật.

Lưu ý an toàn

Thông tin trong bài viết chỉ mang tính chất tham khảo kiến thức chăm sóc sức khỏe, không thay thế cho chẩn đoán hay điều trị y khoa. Phụ huynh tuyệt đối không tự ý cho trẻ dùng thuốc chống co giật hoặc thuốc an thần tại nhà khi chưa có chỉ định của bác sĩ. Mọi trường hợp trẻ bị co giật kèm sốt lần đầu đều cần được đưa đến cơ sở y tế để kiểm tra và loại trừ viêm màng não hoặc viêm não.

Tóm tắt

Sốt cao co giật ở trẻ em phần lớn là lành tính và không để lại di chứng thần kinh kéo dài. Dù vậy, việc trang bị kỹ năng sơ cứu đúng cách và theo dõi sát các diễn biến bất thường sau cơn co giật là vô cùng cần thiết. Khi trẻ bị sốt kèm co giật lần đầu hoặc tái phát nhiều lần, phụ huynh nên đưa trẻ đến cơ sở y tế để được bác sĩ chuyên khoa nhi thăm khám và tư vấn cụ thể.