Song thị là gì và những nguyên nhân thường gặp gây nhìn đôi

Song thị là gì?

Song thị hay còn gọi là chứng nhìn đôi, là tình trạng rối loạn thị giác khiến não bộ tiếp nhận đồng thời hai hình ảnh của cùng một vật thể. Hai hình ảnh này có thể nằm cạnh nhau theo phương ngang, chồng lên nhau theo phương thẳng đứng hoặc nằm chéo nghiêng tùy theo nhóm cơ và dây thần kinh bị ảnh hưởng. Hiện tượng nhìn đôi có thể diễn ra liên tục hoặc chỉ xuất hiện từng cơn trong những điều kiện nhất định.

Về mặt giải phẫu, để con người nhìn rõ một hình ảnh duy nhất, hai mắt cần có sự phối hợp vận động đồng bộ hoàn hảo nhờ hệ thống sáu cơ vận nhãn ở mỗi bên dưới sự điều khiển của các dây thần kinh sọ. Đồng thời, các cấu trúc quang học như giác mạc và thể thủy tinh phải trong suốt để ánh sáng hội tụ chính xác lên hoàng điểm. Bất kỳ sự gián đoạn nào trên đường dẫn truyền ánh sáng hoặc sự mất phối hợp giữa hai nhãn cầu đều có thể dẫn đến hiện tượng song thị.

Phân loại song thị một mắt và song thị hai mắt

Song thị được y học chia thành hai nhóm chính là song thị một mắt và song thị hai mắt dựa trên cơ chế phát sinh. Song thị một mắt xảy ra khi hình ảnh đôi vẫn tồn tại ngay cả khi người bệnh che mắt bình thường lại và chỉ nhìn bằng mắt bệnh. Dạng này thường bắt nguồn từ những tổn thương thực thể tại môi trường trong suốt của nhãn cầu, điển hình như tật loạn thị chưa được chỉnh kính, đục thủy tinh thể, lệch thể thủy tinh, tổn thương sẹo giác mạc hoặc tình trạng khô mắt nghiêm trọng làm bề mặt quang học mất đi độ trơn láng.

Ngược lại, song thị hai mắt chỉ xuất hiện khi mở đồng thời cả hai mắt và biến mất hoàn toàn khi che bất kỳ mắt nào. Nguyên nhân của song thị hai mắt chủ yếu do trục thị giác của hai mắt bị lệch hướng, khiến hình ảnh của vật thể không rơi vào các điểm tương ứng trên võng mạc. Tình trạng lệch trục này thường liên quan mật thiết đến sự suy yếu của các cơ vận nhãn, tổn thương các dây thần kinh sọ số ba, số bốn, số sáu hoặc các rối loạn tại hệ thần kinh trung ương. Việc xác định đúng dạng song thị là bước cơ bản giúp bác sĩ nhãn khoa khu trú vùng tổn thương cần thăm dò.

Những nguyên nhân phổ biến gây ra hiện tượng nhìn đôi

Có nhiều nhóm nguyên nhân khác nhau dẫn tới hiện tượng nhìn một thành hai. Đối với các vấn đề tại chỗ ở mắt, các bệnh lý giác mạc, bất thường thể thủy tinh hoặc bệnh thoái hóa hoàng điểm đều có thể làm méo mó đường truyền tia sáng vào đáy mắt. Bên cạnh đó, các cơ vận động nhãn cầu có thể bị tổn thương do viêm cơ, bệnh nhược cơ hoặc bệnh mắt tuyến giáp khiến nhãn cầu bị hạn chế vận động và mất khả năng phối hợp nhịp nhàng giữa hai bên.

Đáng chú ý hơn, song thị hai mắt xuất hiện đột ngột là dấu hiệu cảnh báo nhiều bệnh lý nội khoa và thần kinh nguy hiểm. Các biến chứng mạch máu do bệnh đái tháo đường hay tăng huyết áp có thể làm thiếu máu nuôi các dây thần kinh vận nhãn. Ngoài ra, chấn thương sọ não, phình động mạch não, tai biến mạch máu não hoặc khối u chèn ép trong hốc mắt và nội sọ cũng là những căn nguyên hàng đầu cần phải tầm soát khẩn cấp. Do đó, người bệnh không nên chỉ coi nhìn đôi là vấn đề đơn thuần ở mắt mà cần đánh giá thể trạng toàn diện.

Phương pháp chẩn đoán và hướng điều trị song thị

Quy trình chẩn đoán song thị đòi hỏi sự phối hợp tỉ mỉ giữa kiểm tra nhãn khoa và đánh giá thần kinh. Ban đầu, bác sĩ sẽ kiểm tra thị lực, khúc xạ, khả năng vận nhãn theo các hướng và tiến hành các nghiệm pháp che mắt. Tùy thuộc vào dấu hiệu lâm sàng, người bệnh có thể được chỉ định chụp cộng hưởng từ não, chụp cắt lớp vi tính hốc mắt hoặc xét nghiệm máu để kiểm tra đường huyết, chức năng tuyến giáp và kháng thể tự miễn.

Kế hoạch can thiệp sẽ dựa trên nguyên nhân gốc rễ gây bệnh chứ không áp dụng chung một phác đồ. Nếu do tật khúc xạ hoặc đục thủy tinh thể, việc thay kính hoặc phẫu thuật thay thủy tinh thể sẽ giúp phục hồi thị giác. Với song thị hai mắt do lệch cơ hoặc liệt dây thần kinh, người bệnh có thể được hướng dẫn tập phục hồi chức năng thị giác, sử dụng kính lăng kính hoặc che tạm thời một mắt để giảm cảm giác khó chịu. Phẫu thuật điều chỉnh cơ vận nhãn chỉ được đặt ra khi các biện pháp bảo tồn không hiệu quả và độ lệch trục đã ổn định sau nhiều tháng theo dõi.

Chăm sóc đôi mắt và hạn chế nguy cơ tiến triển song thị

Mặc dù không thể phòng ngừa toàn bộ mọi nguyên nhân gây song thị, việc duy trì lối sống lành mạnh và bảo vệ mắt đúng cách sẽ giảm đáng kể các nguy cơ tiềm ẩn. Người mắc bệnh mạn tính như đái tháo đường, tăng huyết áp hay rối loạn mỡ máu cần tuân thủ chế độ điều trị, kiểm soát tốt các chỉ số đường huyết và huyết áp để ngăn ngừa tổn thương vi mạch nuôi dây thần kinh mắt. Khi tham gia giao thông hoặc làm việc trong môi trường lao động có nguy cơ cao, cần đội mũ bảo hiểm đạt chuẩn và đeo kính bảo hộ để phòng ngừa chấn thương đầu mặt.

Bên cạnh đó, việc duy trì thói quen khám mắt định kỳ mỗi năm một lần giúp phát hiện sớm các dị tật khúc xạ, đục thủy tinh thể và các bất thường đáy mắt. Khi làm việc với màn hình máy tính hoặc đọc sách kéo dài, hãy áp dụng quy tắc nghỉ ngơi cho mắt, sử dụng ánh sáng đầy đủ và chớp mắt thường xuyên để tránh khô mắt. Chế độ dinh dưỡng cân đối giàu vitamin A, lutein, zeaxanthin và chất chống oxy hóa cũng góp phần duy trì sức khỏe của giác mạc và võng mạc theo thời gian.

Lưu ý an toàn

Thông tin trong bài viết chỉ mang tính chất tham khảo kiến thức sức khỏe phổ thông, không thay thế cho việc chẩn đoán hay chỉ định của nhân viên y tế. Khi xuất hiện tình trạng nhìn đôi đột ngột, kèm theo đau đầu dữ dội, sụp mi, méo miệng, yếu liệt nửa người hoặc sốt cao, người bệnh cần đến ngay cơ sở y tế có chuyên khoa mắt hoặc thần kinh để được cấp cứu kịp thời. Không tự ý sử dụng các loại thuốc nhỏ mắt hay tự ý bịt mắt điều trị tại nhà khi chưa có ý kiến bác sĩ.

Tóm tắt

Song thị là tình trạng không nên xem nhẹ vì đây có thể là dấu hiệu cảnh báo của nhiều bệnh lý tại mắt hoặc hệ thần kinh. Việc xác định sớm nguyên nhân giúp bác sĩ xây dựng kế hoạch can thiệp phù hợp và hạn chế tối đa nguy cơ suy giảm thị lực lâu dài. Người bệnh cần chủ động đi khám chuyên khoa mắt ngay khi nhận thấy biểu hiện nhìn một vật thành hai hình ảnh để được tư vấn chính xác.