Sỏi thận kích thước bao nhiêu là to và khi nào cần can thiệp phẫu thuật?
Nội dung chỉ cung cấp thông tin tham khảo, không thay thế chẩn đoán, khám hoặc điều trị của người hành nghề y tế. Không tự ý dùng, ngừng hoặc thay đổi thuốc dựa trên bài viết.
Kích thước của sỏi thận là một trong những chỉ số quan trọng nhất giúp bác sĩ tiết niệu đánh giá mức độ nguy hiểm và đưa ra phác đồ theo dõi hay can thiệp phù hợp. Rất nhiều người bệnh khi nhận kết quả siêu âm hoặc chụp cắt lớp vi tính thường băn khoăn không biết viên sỏi của mình ở mức độ nào thì bị coi là lớn và liệu có bắt buộc phải lên bàn mổ hay không.
Trên thực tế, sỏi thận có đường kính từ 10 mm trở lên đã được xếp vào nhóm sỏi to, khó có thể tự đào thải qua đường tiểu thông thường và cần sự can thiệp của y khoa. Tuy nhiên, việc có cần phẫu thuật hay không không chỉ dựa vào mỗi kích thước tính bằng milimet mà còn phụ thuộc vào vị trí viên sỏi, mức độ cản trở dòng chảy nước tiểu và tình trạng suy giảm chức năng thận của từng bệnh nhân.
Sỏi thận kích thước bao nhiêu là to là gì?
Sỏi thận là hiện tượng các chất khoáng và muối vô cơ trong nước tiểu bị lắng đọng, kết tinh và tích tụ dần thành những khối rắn bên trong đài bể thận. Quá trình hình thành sỏi có thể diễn ra âm thầm trong nhiều tháng hoặc nhiều năm mà không gây ra bất kỳ triệu chứng rõ rệt nào ở giai đoạn đầu. Độ lớn của sỏi thận dao động rất rộng, từ những hạt cặn nhỏ li ti như hạt cát chỉ một vài milimet cho đến những khối sỏi lớn chiếm toàn bộ hệ thống đài bể thận với kích thước vài centimet. Kích thước càng lớn, viên sỏi càng dễ gây tắc nghẽn lưu thông nước tiểu, làm tăng áp lực lên đài thận, gây giãn đài bể thận và tạo điều kiện cho vi khuẩn phát triển dẫn đến nhiễm khuẩn đường tiết niệu tái diễn.
Phân loại kích thước sỏi thận và mức độ to của sỏi
Trong y khoa, những viên sỏi có đường kính dưới 5 mm được xếp vào nhóm kích thước nhỏ và thường có khả năng tự đào thải theo đường tiểu tự nhiên nếu không gặp cản trở giải phẫu. Ngược lại, sỏi thận có kích thước từ 10 mm đến dưới 20 mm được đánh giá là kích thước trung bình đến lớn, khả năng tự trôi ra ngoài rất thấp và dễ gây ứ tắc. Khi sỏi đạt kích thước từ 20 mm trở lên, hoặc các khối sỏi phân nhánh lấp đầy các đài thận như sỏi san hô, chúng được coi là sỏi kích thước rất lớn. Những viên sỏi to này tiềm ẩn nhiều nguy cơ gây suy giảm chức năng nhu mô thận do chèn ép liên tục và dẫn đến nhiễm trùng mạn tính.
Các yếu tố quyết định chỉ định can thiệp ngoại khoa ngoài kích thước
Kích thước sỏi là căn cứ ban đầu quan trọng, nhưng quyết định phẫu thuật hoặc tán sỏi còn dựa trên nhiều tiêu chí lâm sàng phối hợp. Một viên sỏi dù chỉ khoảng 6 đến 8 mm nhưng rơi xuống niệu quản gây tắc nghẽn hoàn toàn, khiến thận ứ nước độ nặng và đau quặn thận không đáp ứng thuốc giảm đau thì vẫn cần can thiệp ngoại khoa cấp thiết. Ngược lại, một số sỏi đài dưới kích thước trung bình chưa gây tắc nghẽn hay suy giảm chức năng có thể được chỉ định theo dõi sát. Tuy nhiên, sỏi trên 20 mm hầu như luôn có chỉ định can thiệp chủ động để phòng ngừa biến chứng viêm đài bể thận hoặc mất chức năng thận vĩnh viễn.
Các phương pháp can thiệp sỏi thận to hiện nay
Với sự phát triển của ngoại khoa tiết niệu hiện đại, các phương pháp phẫu thuật mở truyền thống ngày càng ít được áp dụng và thay thế bằng các kỹ thuật can thiệp ít xâm lấn. Tùy thuộc vào kích thước và độ cản quang của sỏi, bác sĩ có thể chỉ định tán sỏi ngoài cơ thể bằng sóng xung kích cho sỏi nhỏ hơn 20 mm không có tắc nghẽn phía dưới. Đối với sỏi có kích thước lớn trên 20 mm hoặc sỏi san hô, phương pháp tán sỏi qua da đường hầm nhỏ là giải pháp tối ưu giúp lấy sạch sỏi với vết rạch rất nhỏ. Ngoài ra, nội soi niệu quản tán sỏi bằng ống mềm sử dụng năng lượng laser cũng là lựa chọn phổ biến cho các sỏi nằm ở vị trí phức tạp.
Lưu ý an toàn
Thông tin bài viết mang tính chất giáo dục thường thức sức khỏe, không thay thế cho việc chẩn đoán hình ảnh chuyên sâu hay chỉ định điều trị của bác sĩ chuyên khoa ngoại tiết niệu. Người bệnh không được tự ý sử dụng các thuốc tán sỏi không rõ nguồn gốc khi chưa có kết luận về vị trí và kích thước sỏi. Nếu xuất hiện các triệu chứng cấp tính như cơn đau quặn thận dữ dội, sốt cao kèm rét run hoặc tiểu ra máu, cần đến ngay cơ sở y tế gần nhất để được cấp cứu kịp thời.
Tóm tắt
Kích thước sỏi là yếu tố quan trọng nhưng không phải là điều kiện duy nhất quyết định phương pháp can thiệp. Người bệnh khi phát hiện sỏi thận cần thăm khám chuyên khoa tiết niệu để được đánh giá toàn diện qua chẩn đoán hình ảnh. Việc lựa chọn theo dõi, can thiệp nội soi tán sỏi hay phẫu thuật luôn dựa trên tình trạng cụ thể của từng cá nhân nhằm bảo tồn tối đa chức năng thận.
Nguồn tham khảo
FAQ – Câu hỏi thường gặp
Sỏi thận kích thước dưới 5 mm có cần phẫu thuật không?
Sỏi dưới 5 mm có khả năng tự trôi theo dòng nước tiểu ra ngoài khá cao nếu đường tiết niệu thông thoáng và người bệnh uống đủ nước, kết hợp theo dõi y khoa định kỳ.
Sỏi thận lớn có thể tự uống thuốc tan sỏi tại nhà không?
Người bệnh không nên tự ý uống các loại thuốc nam hay bài thuốc truyền miệng không rõ nguồn gốc để làm tan sỏi lớn, vì điều này có thể làm chậm trễ thời gian can thiệp và tăng nguy cơ suy thận.
Kích thước sỏi thận càng to thì gây đau càng nhiều có đúng không?
Độ đau không hoàn toàn tỷ lệ thuận với độ lớn của sỏi. Sỏi nhỏ di chuyển làm tắc nghẽn niệu quản có thể gây đau quặn dữ dội, trong khi sỏi san hô rất lớn ở đài bể thận có thể chỉ gây đau âm ỉ kéo dài.
Hiện nay có bắt buộc phải mổ hở để lấy sỏi thận to không?
Phần lớn các trường hợp hiện nay được ưu tiên can thiệp ít xâm lấn như tán sỏi ngoài cơ thể, nội soi ngược dòng hoặc tán sỏi qua da. Phẫu thuật mổ mở chỉ áp dụng khi sỏi quá phức tạp hoặc có dị tật đường tiết niệu.
Sau khi phẫu thuật hoặc tán sỏi thì sỏi thận có tái phát lại không?
Sau khi can thiệp sạch sỏi, tỷ lệ tái phát vẫn khá cao nếu không kiểm soát tốt chế độ ăn uống, không duy trì lượng nước uống đầy đủ hoặc có bệnh lý rối loạn chuyển hóa nền.
