Sỏi niệu quản kích thước bao nhiêu thì cần phẫu thuật can thiệp?

Sỏi niệu quản bao nhiêu thì phải mổ?

Sỏi niệu quản phần lớn hình thành từ thận rồi di chuyển xuống ống dẫn nước tiểu nối giữa thận và bàng quang. Do lòng niệu quản hẹp và có cấu trúc nhu động từng đợt để đẩy nước tiểu xuống, sự xuất hiện của sỏi rất dễ gây ra tình trạng bít tắc một phần hoặc hoàn toàn. Khi dòng chảy bị chặn lại, áp lực trong đài bể thận tăng lên nhanh chóng, kích hoạt cơn đau quặn thận dữ dội lan từ vùng hông lưng xuống hạ vị và cơ quan sinh dục ngoài. Việc nắm rõ các mốc kích thước sỏi và thời điểm cần can thiệp ngoại khoa giúp người bệnh chủ động thăm khám tại các cơ sở y tế chuyên khoa, từ đó bảo vệ nhu mô thận khỏi nguy cơ suy giảm chức năng lâu dài.

Kích thước sỏi niệu quản và khả năng tự đào thải

Đường kính lòng niệu quản ở người trưởng thành bình thường dao động trong khoảng từ 3 đến 5 mm và có tính đàn hồi nhất định. Do đó, những viên sỏi có kích thước dưới 5 mm thường có cơ hội tự di chuyển xuống bàng quang rồi thoát ra ngoài qua dòng nước tiểu khi điều trị nội khoa kết hợp uống nhiều nước.

Khi sỏi đạt kích thước từ 5 mm đến dưới 10 mm, tỷ lệ tự đào thải giảm đi rõ rệt, sỏi rất dễ mắc kẹt tại ba vị trí hẹp sinh lý của niệu quản là đoạn nối bể thận niệu quản, đoạn bắt chéo mạch máu chậu và đoạn nội thành bàng quang. Với các viên sỏi từ 10 mm trở lên, khả năng tự trôi gần như rất thấp. Lúc này, áp lực ứ đọng nước tiểu phía trên viên sỏi tăng cao, do đó chỉ định can thiệp ngoại khoa hoặc tán sỏi thường được bác sĩ chuyên khoa Thận Tiết niệu cân nhắc sớm nhằm giải phóng tắc nghẽn.

Những yếu tố lâm sàng quyết định can thiệp ngoài kích thước sỏi

Bên cạnh số đo kích thước trên phim chụp cắt lớp vi tính hoặc siêu âm, bác sĩ cần đánh giá toàn diện nhiều yếu tố lâm sàng khác trước khi đưa ra quyết định can thiệp. Mức độ ứ nước thận là một trong những chỉ số quan trọng hàng đầu; nếu thận ứ nước độ hai trở lên kéo dài, nhu mô thận sẽ bị chèn ép dẫn đến suy giảm chức năng bài tiết không hồi phục.

Một yếu tố khác là tình trạng nhiễm trùng đường tiết niệu đi kèm. Khi sỏi gây bít tắc kết hợp với vi khuẩn phát triển, người bệnh có thể rơi vào tình trạng viêm đài bể thận cấp hoặc sốc nhiễm trùng niệu nguy hiểm tính mạng. Ngoài ra, các trường hợp xuất hiện cơn đau quặn thận dữ dội không đáp ứng với thuốc giảm đau thông thường, người bệnh chỉ có một bên thận chức năng hoặc sỏi niệu quản hai bên gây vô niệu đều cần được can thiệp cấp cứu bất kể kích thước viên sỏi lớn hay nhỏ.

Các phương pháp phẫu thuật và can thiệp sỏi niệu quản hiện nay

Trong y học hiện đại, thuật ngữ phẫu thuật lấy sỏi niệu quản không còn đồng nghĩa với việc mổ rạch vết thương lớn như trước đây. Các kỹ thuật can thiệp ít xâm lấn đã trở thành tiêu chuẩn điều trị phổ biến nhằm giảm đau đớn, rút ngắn thời gian nằm viện và bảo tồn tối đa chức năng của hệ tiết niệu.

Phương pháp phổ biến nhất hiện nay là tán sỏi niệu quản nội soi ngược dòng bằng tia laser hoặc năng lượng khí nén. Bác sĩ đưa ống soi mềm hoặc cứng qua niệu đạo vào bàng quang rồi tiếp cận trực tiếp viên sỏi trong lòng niệu quản để tán vụn và gắp mảnh sỏi ra ngoài. Đối với những viên sỏi nằm ở đoạn niệu quản trên sát bể thận hoặc sỏi có kích thước lớn, các phương pháp như tán sỏi ngoài cơ thể bằng sóng xung kích hoặc phẫu thuật nội soi sau phúc mạc lấy sỏi sẽ được ưu tiên lựa chọn. Mổ mở kinh điển hiện chỉ còn áp dụng cho một tỷ lệ nhỏ các ca bệnh phức tạp có kèm dị tật đường tiết niệu.

Quy trình theo dõi điều trị nội khoa trước khi cân nhắc phẫu thuật

Đối với các trường hợp sỏi niệu quản kích thước nhỏ chưa có chỉ định can thiệp, người bệnh thường được điều trị nội khoa tống sỏi trong thời gian từ hai đến bốn tuần. Phác đồ này thường bao gồm các nhóm thuốc giãn cơ trơn niệu quản, thuốc kháng viêm giảm đau và hướng dẫn người bệnh vận động phù hợp cùng việc uống đủ lượng nước hàng ngày.

Trong suốt quá trình này, việc theo dõi y tế chặt chẽ giữ vai trò cốt lõi. Người bệnh cần tái khám theo đúng lịch hẹn để bác sĩ siêu âm kiểm tra vị trí sỏi và đánh giá tình trạng đài bể thận. Nếu sau thời gian theo dõi quy định mà viên sỏi vẫn nằm bất động, hoặc xuất hiện dấu hiệu ứ nước thận tiến triển, sốt hay đau tăng dần, việc chuyển sang can thiệp ngoại khoa là bắt buộc để ngăn ngừa tổn thương thận vĩnh viễn. Người bệnh tuyệt đối không nên tự ý kéo dài thời gian dùng thuốc nam hoặc các bài thuốc truyền miệng không rõ nguồn gốc.

Lưu ý an toàn

Thông tin trong bài viết mang tính chất tham khảo giáo dục sức khỏe, không thay thế cho chẩn đoán hay chỉ định y khoa trực tiếp từ bác sĩ chuyên khoa Thận Tiết niệu. Người bệnh không được tự ý mua thuốc giãn cơ hay tự dùng các bài thuốc truyền miệng kéo dài khi chưa kiểm tra hình ảnh học vì có thể làm mất thời gian vàng cứu vãn chức năng thận. Khi có triệu chứng đau hông lưng hoặc sốt, cần đến bệnh viện kiểm tra ngay.

Tóm tắt

Kích thước sỏi niệu quản là tiêu chí quan trọng nhưng không phải là yếu tố duy nhất quyết định việc phẫu thuật. Quyết định can thiệp phụ thuộc vào mức độ tắc nghẽn, biến chứng đài bể thận và khả năng đáp ứng điều trị nội khoa. Người bệnh cần thăm khám chuyên khoa Tiết niệu định kỳ để lựa chọn phương án an toàn nhất.