Sỏi niệu quản: Nguyên nhân, triệu chứng, mức độ nguy hiểm và cách điều trị

Tổng quan về sỏi niệu quản

Niệu quản là hai ống cơ trơn dài khoảng 25 đến 30 cm ở người trưởng thành, có đường kính trong lòng ống rất hẹp, đảm nhiệm chức năng vận chuyển nước tiểu từ đài bể thận xuống bàng quang thông qua các đợt co bóp nhu động nhịp nhàng. Sỏi niệu quản hầu như không hình thành nguyên phát ngay trong lòng niệu quản mà bắt nguồn từ các tinh thể khoáng chất kết tụ tại đài bể thận, sau đó di chuyển xuống niệu quản theo dòng chảy tự nhiên của nước tiểu. Do lòng niệu quản có kích thước nhỏ và thành ống có tính co thắt mạnh, viên sỏi rất dễ bị mắc kẹt lại trên đường đi.

Giải phẫu học hệ tiết niệu chỉ ra ba vị trí hẹp sinh lý tự nhiên mà sỏi niệu quản hay bị lưu giữ lại nhất. Vị trí thứ nhất là đoạn nối giữa bể thận và niệu quản, nơi dòng nước tiểu chuyển tiếp từ khoang chứa rộng vào lòng ống hẹp. Vị trí thứ hai là đoạn niệu quản bắt chéo phía trước các mạch máu chậu lớn tại vùng tiểu khung. Vị trí thứ ba và cũng là vị trí hẹp nhất chính là đoạn niệu quản nội thành, nơi ống niệu quản chạy chếch xuyên qua thành cơ bàng quang để đổ nước tiểu vào lòng bàng quang. Các viên sỏi có kích thước trung bình và lớn thường bị tắc nghẽn tại ba điểm hẹp này.

Về bản chất thành phần hóa học, sỏi niệu quản phản ánh sự đa dạng của sỏi hệ tiết niệu nói chung. Nhóm phổ biến nhất là sỏi calci, chủ yếu gồm calci oxalate và calci phosphate. Kế tiếp là sỏi acid uric, sỏi nhiễm khuẩn cấu tạo từ magnesium ammonium phosphate, và dạng hiếm gặp hơn là sỏi cystine phát sinh từ khiếm khuyết chuyển hóa bẩm sinh.

Khi viên sỏi dừng lại và gây bít tắc lòng niệu quản, áp lực thủy tĩnh phía trên chỗ tắc nghẽn sẽ gia tăng nhanh chóng, lan ngược lên đài bể thận. Sự căng giãn đột ngột của bao thận kết hợp cùng hiện tượng co thắt cơ trơn dữ dội tại thành niệu quản chính là cơ chế bệnh sinh kích hoạt các thụ cảm thể đau, dẫn đến những đợt đau quặn thắt dữ dội và đòi hỏi phải có sự can thiệp y khoa kịp thời để giải phóng dòng chảy.

Nguyên nhân và yếu tố nguy cơ

Sự hình thành và lắng đọng của sỏi niệu quản bắt nguồn từ sự mất cân bằng giữa các chất hòa tan và lượng dung môi trong nước tiểu, dẫn đến tình trạng quá bão hòa các tinh thể khoáng chất rồi kết tụ thành khối cứng tại thận trước khi di chuyển xuống niệu quản. Có nhiều yếu tố sinh hóa, chuyển hóa và cơ chế bệnh sinh thúc đẩy hiện tượng này diễn ra.

Chiếm tỷ lệ cao nhất trong các ca bệnh là sỏi calci, chủ yếu gồm sỏi calci oxalate và calci phosphate. Nguyên nhân phổ biến nhất gây sỏi calci là tình trạng tăng calci niệu tự phát có tính chất gia đình, trong khi nồng độ calci trong máu của người bệnh vẫn ở ngưỡng hoàn toàn bình thường. Bên cạnh đó, sự suy giảm nồng độ citrate bài tiết trong nước tiểu đóng vai trò nguy cơ then chốt. Bình thường citrate liên kết tự do với các ion calci để tạo thành hợp chất hòa tan, ngăn chặn sự kết tụ của các tinh thể muối calci. Khi citrate niệu giảm sút, quá trình kết tinh calci oxalate sẽ diễn ra nhanh chóng. Hiện tượng tăng bài tiết oxalate qua đường tiết niệu cũng là yếu tố nguy cơ đáng kể, xuất phát từ chế độ ăn uống nhiều thực phẩm giàu oxalate như rau bina, củ cải đường, các loại hạt vỏ cứng, chè đặc, sô cô la, hoặc do các bệnh lý hấp thu tại ruột như bệnh viêm tụy mạn tính, bệnh đường mật và phẫu thuật cắt nối ruột làm tăng hấp thu oxalate tại đại tràng. Một tỷ lệ nhỏ sỏi calci có thể bắt nguồn từ tình trạng toan hóa ống thận, ngộ độc vitamin D hoặc cường tuyến cận giáp tiên phát.

Nhóm sỏi acid uric hình thành chủ yếu do môi trường nước tiểu bị acid hóa kéo dài với độ pH nước tiểu thường xuyên dưới 5,5 hoặc do tăng acid uric niệu quá mức. Tình trạng này hay gặp ở người có thói quen tiêu thụ nhiều thực phẩm giàu nhân purin như thịt đỏ, nội tạng động vật, người mắc bệnh gout hoặc người có hội chứng chuyển hóa.

Sỏi struvite hay sỏi nhiễm khuẩn được tạo nên từ magnesium ammonium phosphate, liên quan trực tiếp đến các đợt nhiễm trùng đường tiết niệu mạn tính do những chủng vi khuẩn sinh enzyme urease như Proteus mirabilis hay Klebsiella. Enzyme này phân giải ure thành amoniac, làm kiềm hóa nước tiểu mạnh mẽ và tạo điều kiện cho các ion kết tủa thành sỏi có kích thước lớn, thường gặp ở nữ giới nhiều hơn nam giới. Ngoài ra, sỏi cystine là dạng sỏi hiếm gặp do rối loạn tái hấp thu acid amin bẩm sinh có tính di truyền tại ống thận. Bên cạnh đó, các yếu tố nguy cơ tổng thể bao gồm thói quen uống ít nước, lao động nặng nhọc trong môi trường nóng bức, lối sống ít vận động và thói quen nhịn tiểu thường xuyên.

Dấu hiệu và triệu chứng thường gặp

Các dấu hiệu và triệu chứng của sỏi niệu quản phụ thuộc trực tiếp vào kích thước viên sỏi, vị trí viên sỏi bị mắc kẹt, mức độ tắc nghẽn dòng nước tiểu và phản ứng co thắt của cơ trơn thành ống niệu quản. Khi sỏi nằm yên trong thận hoặc kích thước rất nhỏ, người bệnh có thể không cảm nhận bất kỳ dấu hiệu bất thường nào. Tuy nhiên, khi viên sỏi rơi xuống niệu quản và gây cản trở dòng chảy cơ học, các triệu chứng lâm sàng thường bùng phát một cách đột ngột và rầm rộ.

Cơn đau quặn thận là triệu chứng điển hình và phổ biến nhất của bệnh sỏi niệu quản. Cơn đau thường khởi phát bất ngờ ở vùng hông lưng, mạn sườn một bên, sau đó nhanh chóng tăng dần cường độ thành từng cơn đau quặn thắt dữ dội, kéo dài từ 20 đến 60 phút mỗi đợt. Hướng lan của cơn đau phản ánh tương đối chính xác vị trí mà sỏi đang bị mắc kẹt trên đường đi của niệu quản. Khi sỏi kẹt ở đoạn niệu quản trên gần đài bể thận, cơn đau khu trú nhiều ở vùng hố thắt lưng và lan dần ra trước bụng. Khi sỏi di chuyển xuống đoạn niệu quản giữa, cơn đau có xu hướng lan dọc theo đường đi của niệu quản xuống hố chậu. Nếu sỏi mắc kẹt ở đoạn niệu quản dưới sát thành bàng quang, cơn đau sẽ lan tỏa xuống bộ phận sinh dục ngoài, bìu ở nam giới hoặc môi lớn ở nữ giới, đồng thời kích thích bàng quang gây cảm giác mót tiểu liên tục, tiểu buốt, tiểu rắt và tức nặng vùng trên xương mu.

Trong cơn đau quặn thận dữ dội, người bệnh thường cảm thấy vô cùng bồn chồn, mặt tái nhợt, vã mồ hôi và liên tục thay đổi tư thế nằm hay ngồi nhằm tìm kiếm tư thế giảm đau nhưng hầu như không mang lại hiệu quả. Do sự chi phối thần kinh chung giữa hệ tiết niệu và đường tiêu hóa thông qua đám rối thần kinh tạng, bệnh nhân thường có phản xạ buồn nôn, nôn mửa, chướng bụng và cảm giác đầy hơi khó chịu.

Bên cạnh cơn đau, rối loạn tiểu tiện là dấu hiệu cảnh báo thường gặp. Viên sỏi với bề mặt gồ ghề cọ xát vào niêm mạc niệu quản gây tổn thương mạch máu nhỏ, dẫn đến hiện tượng tiểu ra máu vi thể hoặc tiểu máu đại thể khiến nước tiểu chuyển sang màu hồng, đỏ sẫm hoặc nâu gỉ sắt. Đôi khi người bệnh có thể quan sát thấy cặn lắng trong nước tiểu hoặc trực tiếp tiểu ra những mảnh sỏi nhỏ.

Cần đặc biệt lưu ý phân biệt các triệu chứng cảnh báo nguy hiểm. Nếu cơn đau đi kèm với sốt cao, rét run, nước tiểu đục ngầu có mùi hôi nồng nặc hoặc lượng nước tiểu giảm sút nghiêm trọng, đây là biểu hiện của tình trạng tắc nghẽn niệu quản kèm theo nhiễm khuẩn huyết hoặc suy thận cấp, đòi hỏi phải được can thiệp y khoa khẩn cấp. Ngoài ra, cơn đau sỏi niệu quản rất dễ bị nhầm lẫn với các cấp cứu ngoại khoa bụng khác như viêm ruột thừa cấp, viêm túi mật, thai ngoài tử cung hoặc xoắn buồng trứng, do đó cần được bác sĩ chuyên khoa đánh giá kỹ lưỡng để tránh chẩn đoán sai lệch.

Chẩn đoán

Quá trình chẩn đoán sỏi niệu quản đòi hỏi sự phối hợp chặt chẽ giữa thăm khám lâm sàng tỉ mỉ và các phương tiện cận lâm sàng hiện đại nhằm xác định chính xác vị trí, kích thước viên sỏi, mức độ cản trở lưu thông nước tiểu cũng như đánh giá ảnh hưởng lên chức năng lọc của hai quả thận.

Khi thăm khám lâm sàng, bác sĩ sẽ khai thác đặc điểm khởi phát của cơn đau, xác định các điểm đau niệu quản trên thành bụng và thực hiện nghiệm pháp vỗ hông lưng nhằm đánh giá tình trạng căng trướng của đài bể thận. Tuy nhiên, các biểu hiện lâm sàng chỉ mang tính định hướng, chẩn đoán xác định bắt buộc phải dựa vào các phương pháp chẩn đoán hình ảnh chuyên sâu.

Chụp cắt lớp vi tính xoắn ốc hệ tiết niệu không tiêm thuốc cản quang hiện nay được xem là tiêu chuẩn vàng trong chẩn đoán sỏi niệu quản. Kỹ thuật này có độ nhạy và độ đặc hiệu rất cao, cho phép phát hiện hầu hết các loại sỏi bất kể bản chất hóa học hay kích thước, đồng thời định vị chính xác vị trí sỏi bị kẹt trên đường đi của niệu quản, đo tỷ trọng độ cứng của viên sỏi và phát hiện các dấu hiệu gián tiếp như thâm nhiễm mỡ quanh thận hay giãn đài bể thận.

Siêu âm ổ bụng và hệ tiết niệu là công cụ thăm dò hình ảnh ban đầu an toàn, nhanh chóng, không gây nhiễm xạ và có thể áp dụng an toàn cho phụ nữ mang thai. Siêu âm giúp nhận diện mức độ thận ứ nước, đánh giá độ dày nhu mô thận và có thể phát hiện sỏi ở đoạn nối bể thận niệu quản hoặc đoạn niệu quản sát thành bàng quang. Chụp X-quang hệ tiết niệu không chuẩn bị cũng thường được chỉ định phối hợp để kiểm tra mức độ cản quang của viên sỏi, hỗ trợ việc lập kế hoạch can thiệp sau này.

Bên cạnh chẩn đoán hình ảnh, tổng phân tích nước tiểu là xét nghiệm cơ bản cần thực hiện để tìm kiếm tế bào hồng cầu, bạch cầu và đo độ pH nước tiểu nhằm định hướng bản chất sỏi. Nếu nghi ngờ có nhiễm khuẩn kèm theo, cấy nước tiểu làm kháng sinh đồ sẽ được tiến hành. Đồng thời, xét nghiệm máu đo nồng độ creatinin và ure giúp đánh giá chức năng lọc của thận, hỗ trợ bác sĩ đưa ra quyết định can thiệp an toàn và kịp thời cho từng người bệnh.

Các biến chứng nguy hiểm do sỏi niệu quản gây ra

Khi viên sỏi mắc kẹt trong lòng niệu quản mà không được can thiệp kịp thời, sự cản trở dòng lưu thông nước tiểu sẽ nhanh chóng kích hoạt hàng loạt biến chứng nghiêm trọng đe dọa cấu trúc và chức năng của thận. Biến chứng thường gặp nhất là tình trạng ứ nước đài bể thận. Nước tiểu không thể thoát xuống bàng quang sẽ ứ đọng lại, làm tăng áp lực thủy tĩnh bên trong thận, khiến các đài thận giãn to và nhu mô thận bị đè ép mỏng dần theo thời gian. Sự chèn ép cơ học kéo dài này làm tổn thương không hồi phục các đơn vị lọc máu nephron, dẫn đến suy giảm chức năng thận tiến triển.

Nhiễm khuẩn đường tiết niệu là biến chứng cấp tính thường gặp và vô cùng nguy hiểm. Môi trường nước tiểu bị ứ trệ là điều kiện lý tưởng để các chủng vi khuẩn sinh sôi và phát triển ngược dòng lên đài bể thận, gây nên viêm thận bể thận cấp tính hoặc ứ mủ thận. Tình trạng này có thể nhanh chóng tiến triển thành nhiễm khuẩn huyết và sốc nhiễm khuẩn hệ tiết niệu, đe dọa trực tiếp đến tính mạng người bệnh nếu không được dẫn lưu giải áp khẩn cấp.

Ngoài ra, sỏi niệu quản có thể dẫn đến suy thận cấp tính do bít tắc hoàn toàn dòng chảy nước tiểu, đặc biệt là trong các tình huống nguy hiểm như sỏi tắc nghẽn cả hai bên niệu quản hoặc tắc nghẽn xảy ra trên người bệnh chỉ còn một quả thận duy nhất có chức năng. Về lâu dài, các đợt tắc nghẽn tái phát nhiều lần hoặc tình trạng ứ nước mạn tính âm thầm sẽ phá hủy hoàn toàn chủ mô thận, đưa người bệnh đến tình trạng suy thận mạn tính giai đoạn cuối đòi hỏi phải can thiệp lọc máu chu kỳ hoặc ghép thận để duy trì sự sống.

Mối liên hệ giữa sỏi niệu quản và sự hình thành sỏi bàng quang

Nhiều người bệnh thắc mắc về mối liên quan giữa sỏi niệu quản và sự xuất hiện của sỏi trong bàng quang. Về mặt sinh bệnh học, sỏi niệu quản không trực tiếp tự phân chia để sinh ra sỏi bàng quang, nhưng sự di chuyển của các viên sỏi từ niệu quản xuống bàng quang là một trong những nguồn gốc chính hình thành nên sỏi bàng quang thứ phát. Khi viên sỏi từ thận vượt qua được đoạn niệu quản nội thành hẹp nhất để rơi vào lòng bàng quang, nếu đường thoát nước tiểu ở cổ bàng quang và niệu đạo hoàn toàn thông thoáng, viên sỏi có thể được bài xuất tự nhiên ra ngoài cơ thể theo dòng nước tiểu khi đi tiểu.

Tuy nhiên, nếu người bệnh có sẵn các tình trạng cản trở dòng thoát nước tiểu tại vùng cổ bàng quang hoặc niệu đạo như tăng sinh lành tính tuyến tiền liệt, hẹp niệu đạo hoặc bệnh lý bàng quang thần kinh, viên sỏi từ niệu quản rơi xuống sẽ bị lưu giữ lại bên trong bàng quang. Tại đây, viên sỏi trở thành một nhân dị vật trung tâm, kết hợp cùng tình trạng ứ đọng nước tiểu để các tinh thể khoáng chất tiếp tục bám dính và lắng đọng xung quanh. Qua thời gian, sỏi sẽ phát triển lớn dần thành sỏi bàng quang, gây ra các triệu chứng như tiểu buốt, tiểu rắt, tiểu ngắt quãng giữa dòng và làm gia tăng nguy cơ nhiễm trùng bàng quang tái diễn.

Hướng xử trí và theo dõi y khoa

Chiến lược quản lý và can thiệp sỏi niệu quản tập trung vào các mục tiêu chính: kiểm soát triệu chứng đau cấp tính, giải phóng tình trạng tắc nghẽn dòng nước tiểu, bảo tồn tối đa chức năng lọc của thận và điều trị hoặc phòng ngừa nhiễm khuẩn thứ phát. Quyết định điều trị cụ thể phụ thuộc vào kích thước viên sỏi, vị trí mắc kẹt, mức độ ứ nước đài bể thận, tình trạng toàn thân của người bệnh cũng như sự hiện diện của các biến chứng đi kèm.

Trong giai đoạn cơn đau quặn thận bùng phát cấp tính, kiểm soát đau là ưu tiên y tế hàng đầu. Bác sĩ chuyên khoa thường chỉ định các thuốc giảm đau kháng viêm không steroid hoặc thuốc giảm đau trung ương kết hợp cùng thuốc chống co thắt cơ trơn đường tiết niệu dưới sự giám sát y tế chặt chẽ, nhằm làm dịu cơn co bóp niệu quản và hạ áp lực lòng đài bể thận.

Đối với những viên sỏi có kích thước nhỏ dưới 5 milimét, bờ nhẵn, chưa gây giãn thận nhiều và không có dấu hiệu nhiễm trùng, điều trị nội khoa tống xuất kết hợp theo dõi sát sao có thể được bác sĩ cân nhắc. Người bệnh được hướng dẫn uống đủ nước hàng ngày, duy trì vận động vừa phải và có thể dùng thuốc giãn cơ trơn đoạn cuối niệu quản theo đơn thuốc của bác sĩ nhằm tạo điều kiện thuận lợi cho sỏi tự trôi ra ngoài. Quá trình theo dõi này bắt buộc phải có sự đánh giá định kỳ qua siêu âm hoặc chụp X-quang để đảm bảo sỏi không gây tắc nghẽn âm thầm làm tổn hại thận.

Khi sỏi có kích thước lớn hơn, sỏi không tự di chuyển sau thời gian theo dõi điều trị nội khoa, hoặc khi cơn đau tái diễn không đáp ứng với thuốc, các biện pháp can thiệp ngoại khoa ít xâm lấn sẽ được chỉ định. Phương pháp tán sỏi ngoài cơ thể bằng sóng xung kích sử dụng năng lượng hội tụ từ bên ngoài để phá vỡ sỏi thành các mảnh vụn nhỏ tự thoát ra ngoài theo nước tiểu, thường áp dụng cho sỏi niệu quản đoạn trên có kích thước vừa phải.

Phương pháp nội soi niệu quản ngược dòng tán sỏi bằng năng lượng laser là kỹ thuật được ứng dụng phổ biến hiện nay. Bác sĩ đưa ống nội soi mềm hoặc bán cứng qua ngả tự nhiên từ niệu đạo vào bàng quang rồi tiến lên niệu quản để tiếp cận trực tiếp viên sỏi, sau đó dùng tia laser tán sỏi thành bụi mịn và gắp các mảnh sỏi ra ngoài. Kỹ thuật này đạt tỷ lệ sạch sỏi cao và giúp người bệnh hồi phục nhanh. Trong các trường hợp sỏi quá lớn, sỏi đóng bánh lâu ngày hoặc có bất thường giải phẫu niệu quản, phẫu thuật nội soi sau phúc mạc hoặc mổ mở lấy sỏi sẽ được cân nhắc. Khi có biến chứng nhiễm khuẩn đường tiểu nặng kèm ứ mủ thận, việc đặt ống thông niệu quản chữ J hoặc mở thận ra da cấp cứu để giải phóng dòng chảy là yêu cầu bắt buộc trước khi xử lý sỏi triệt để.

Phòng ngừa và giảm nguy cơ

Phòng ngừa sỏi niệu quản về bản chất là ngăn chặn quá trình hình thành và phát triển của sỏi từ thận, bởi vì hầu hết sỏi niệu quản đều bắt nguồn từ đài bể thận rơi xuống. Nguy cơ tái phát sỏi đường tiết niệu sau can thiệp điều trị tương đối cao nếu người bệnh không thiết lập một chế độ sinh hoạt và dinh dưỡng khoa học.

Biện pháp nền tảng và có hiệu quả rõ rệt nhất là duy trì lượng nước uống đầy đủ mỗi ngày. Người bệnh cần uống khoảng 2 đến 3 lít nước trải đều trong cả ngày, đặc biệt là vào thời điểm trước khi đi ngủ và sau khi thức dậy, nhằm duy trì lượng nước tiểu bài xuất đạt trên 2 lít mỗi ngày. Nước tiểu có màu vàng rất nhạt hoặc trong suốt là dấu hiệu cho thấy cơ thể đã nhận đủ nước, giúp hòa loãng nồng độ các chất khoáng và ngăn ngừa các tinh thể lắng đọng thành sỏi.

Chế độ dinh dưỡng hàng ngày cần được điều chỉnh hợp lý dựa trên loại sỏi từng mắc phải. Người bệnh nên giảm lượng muối ăn hàng ngày, vì chế độ ăn nhiều muối natri sẽ thúc đẩy thận bài tiết nhiều calci vào nước tiểu, làm tăng nguy cơ tạo sỏi calci. Đối với người có cơ địa sỏi calci oxalate, cần kiểm soát việc tiêu thụ các thực phẩm giàu oxalate như rau bina, củ dền, hạt hạnh nhân, đậu phộng và sô cô la. Đồng thời, nên giảm bớt các loại đạm động vật như thịt đỏ và nội tạng để hạ thấp lượng acid uric niệu và giữ cho nước tiểu không bị toan hóa. Việc kiêng khem calci quá mức là quan niệm sai lầm, bởi vì lượng calci trong thức ăn quá thấp sẽ làm tăng hấp thu oxalate tại đường tiêu hóa; người bệnh vẫn cần duy trì lượng calci tự nhiên vừa đủ từ thực phẩm hàng ngày.

Ngoài ra, việc duy trì vận động thể chất thường xuyên, kiểm soát cân nặng, tránh thói quen nhịn tiểu và điều trị dứt điểm các đợt nhiễm khuẩn đường tiểu cũng đóng vai trò bảo vệ hệ tiết niệu. Người bệnh nên tái khám chuyên khoa tiết niệu định kỳ từ 6 đến 12 tháng một lần để làm siêu âm và xét nghiệm nước tiểu, giúp phát hiện sớm các dấu hiệu lắng đọng tinh thể tái phát.

Khi nào cần gặp bác sĩ?

Cơn đau do sỏi niệu quản di chuyển có thể bùng phát rất dữ dội và tình trạng bít tắc dòng chảy nước tiểu luôn tiềm ẩn những nguy cơ tổn thương thận cấp tính. Do đó, người bệnh cần chủ động đến các cơ sở y tế có chuyên khoa thận tiết niệu để thăm khám ngay khi bắt đầu xuất hiện những cơn đau âm ỉ hoặc đau nhói vùng hông lưng, tiểu khó, tiểu buốt hoặc nước tiểu có màu bất thường.

Đặc biệt, người bệnh cần đến ngay phòng cấp cứu của bệnh viện gần nhất nếu xuất hiện một trong những dấu hiệu cảnh báo nguy hiểm sau đây:

• Cơn đau thắt vùng thắt lưng hoặc bụng dưới dữ dội quá mức chịu đựng, không có dấu hiệu thuyên giảm dù đã thay đổi nhiều tư thế hoặc cơn đau khiến người bệnh vã mồ hôi lạnh, choáng váng;
• Sốt cao trên 38 độ C đi kèm với cảm giác rét run toàn thân, môi khô, lưỡi bẩn và nước tiểu đục hoặc có mùi hôi nồng nặc;
• Triệu chứng buồn nôn và nôn ói diễn ra liên tục, khiến người bệnh không thể uống nước, không giữ được thức ăn hay không dung nạp được các thuốc giảm đau đường uống;
• Lượng nước tiểu giảm sút đột ngột, bí tiểu hoàn toàn hoặc vô niệu trong nhiều giờ liên tiếp, đây là dấu hiệu báo động đỏ của tình trạng tắc nghẽn cấp tính hai bên thận hoặc tắc nghẽn trên người bệnh chỉ có một quả thận duy nhất.

Việc chậm trễ thăm khám khi có các dấu hiệu báo động nêu trên có thể nhanh chóng dẫn đến sốc nhiễm khuẩn hệ tiết niệu đe dọa tính mạng, vỡ bao đài bể thận hoặc suy thận cấp tính không thể hồi phục.

Lưu ý an toàn

Tất cả thông tin trong bài viết được biên soạn nhằm mục đích giáo dục sức khỏe cộng đồng và nâng cao nhận thức y khoa, không thể thay thế cho quy trình thăm khám trực tiếp, chẩn đoán xác định hay phác đồ điều trị của bác sĩ chuyên khoa tiết niệu. Mỗi người bệnh có cấu trúc giải phẫu hệ niệu, kích thước viên sỏi, vị trí tắc nghẽn và chức năng thận hoàn toàn khác nhau, do đó mọi quyết định can thiệp bắt buộc phải được cá thể hóa trên từng ca bệnh cụ thể.

Người bệnh tuyệt đối không được tự ý chẩn đoán dựa trên các biểu hiện đau mạn sườn hay tiểu khó thông thường, bởi vì nhiều bệnh lý ngoại khoa nguy hiểm tại ổ bụng cũng có triệu chứng tương tự. Việc tự ý mua và sử dụng thuốc giảm đau, đặc biệt là nhóm kháng viêm không steroid khi chưa có chỉ định y tế có thể làm che lấp các dấu hiệu chuyển nặng của bệnh và gây tổn thương thêm cho nhu mô thận đang bị tắc nghẽn. Người bệnh cũng không nên tự áp dụng các bài thuốc dân gian truyền miệng để cố gắng làm tan sỏi, vì điều này có thể làm mất đi giai đoạn vàng can thiệp y tế, dẫn đến biến chứng ứ mủ thận hoặc suy thận vĩnh viễn. Khi xuất hiện các dấu hiệu nghi ngờ sỏi niệu quản, người bệnh cần đến ngay các cơ sở y tế có chuyên khoa tiết niệu để được kiểm tra và tư vấn điều trị an toàn.

Kết luận

Sỏi niệu quản là bệnh lý đường tiết niệu có diễn biến cấp tính và có thể để lại nhiều biến chứng nặng nề nếu tình trạng bít tắc dòng nước tiểu không được giải tỏa kịp thời. Việc nhận biết sớm các dấu hiệu đặc trưng như cơn đau quặn thận, triệu chứng tiểu buốt, tiểu máu giúp người bệnh chủ động tìm kiếm sự chăm sóc y tế từ sớm, tránh nguy cơ tổn thương nhu mô thận vĩnh viễn. Với sự tiến bộ vượt bậc của chuyên ngành tiết niệu hiện đại, các kỹ thuật chẩn đoán hình ảnh và những phương pháp can thiệp ít xâm lấn như tán sỏi laser qua nội soi ngược dòng đã giúp quá trình điều trị trở nên nhẹ nhàng, hiệu quả và an toàn. Sau khi loại bỏ sỏi, việc duy trì một lối sống lành mạnh, uống đủ nước mỗi ngày, điều chỉnh chế độ ăn uống cân đối và tái khám định kỳ theo hướng dẫn của bác sĩ là chìa khóa then chốt để bảo vệ chức năng thận và ngăn ngừa bệnh tái phát lâu dài.