Soi đáy mắt được sử dụng để làm gì và khi nào cần thực hiện

Soi đáy mắt là gì?

Soi đáy mắt còn được gọi là khám soi võng mạc hoặc khám đáy mắt, là một thủ thuật kiểm tra y khoa không can thiệp xâm lấn nguy hiểm. Bác sĩ sử dụng kính soi đáy mắt trực tiếp, gián tiếp hoặc kính hiển vi sinh học kết hợp với nguồn sáng chuyên dụng để chiếu qua đồng tử vào sâu bên trong mắt. Qua đó, toàn bộ diện tích võng mạc, mạng lưới mao mạch, đĩa thần kinh thị giác và vùng hoàng điểm đều hiển thị rõ ràng.

Đáy mắt là nơi duy nhất trong cơ thể con người cho phép bác sĩ quan sát trực tiếp các vi mạch máu và mô thần kinh mà không cần phẫu thuật bóc tách. Nhờ đặc điểm sinh học độc đáo này, kiểm tra đáy mắt đóng vai trò cực kỳ quan trọng trong cả chuyên khoa nhãn khoa lẫn nội khoa chuyển hóa, giúp đánh giá tổn thương nội tạng toàn thân một cách khách quan.

Mục đích chẩn đoán các bệnh lý nhãn khoa tại chỗ

Soi đáy mắt được chỉ định đầu tiên để phát hiện và đánh giá mức độ nghiêm trọng của các bệnh lý xảy ra ngay tại mắt. Bác sĩ có thể nhận biết sớm tình trạng bong võng mạc, rách võng mạc hoặc các tổn thương viêm nhiễm khu vực hậu nhãn cầu. Ngoài ra, việc quan sát đĩa thị giác giúp phát hiện tình trạng lõm đĩa thị trong bệnh glôcôm hay phù đĩa thị do tăng áp lực nội sọ.

Phương pháp này cũng giúp theo dõi tiến triển của thoái hóa hoàng điểm tuổi già và lỗ hoàng điểm, những nguyên nhân hàng đầu gây suy giảm thị lực nghiêm trọng ở người cao tuổi. Khi nhận thấy các dấu hiệu xuất huyết, tiết dịch hoặc teo mô võng mạc, bác sĩ nhãn khoa sẽ đưa ra phác đồ can thiệp kịp thời nhằm bảo tồn tối đa chức năng thị giác cho người bệnh.

Phát hiện biến chứng mắt do bệnh lý toàn thân

Một trong những ứng dụng quan trọng nhất của soi đáy mắt là phát hiện biến chứng của các bệnh lý toàn thân mạn tính. Ở bệnh nhân đái tháo đường, lượng đường trong máu tăng cao kéo dài sẽ làm tổn thương các mạch máu nhỏ ở võng mạc, gây ra bệnh võng mạc đái tháo đường với biểu hiện vi phình mạch, xuất huyết hoặc tân mạch bất thường.

Tương tự, bệnh nhân tăng huyết áp mạn tính thường xuất hiện dấu hiệu xơ vữa động mạch võng mạc, co thắt mạch máu hoặc phồng tĩnh mạch đáy mắt. Bên cạnh đó, hình ảnh đáy mắt còn hỗ trợ phát hiện dấu hiệu cảnh báo của bệnh xơ vữa động mạch, rối loạn đông máu và một số tổn thương thần kinh trung ương liên quan đến áp lực sọ nội sọ.

Đối tượng nên thực hiện kiểm tra soi đáy mắt

Kiểm tra đáy mắt được khuyến cáo cho nhiều nhóm đối tượng khác nhau, đặc biệt là những người có nguy cơ cao mắc bệnh lý mắt hoặc bệnh chuyển hóa. Người bị bệnh đái tháo đường tuýp 1 và tuýp 2 cần được soi đáy mắt định kỳ ít nhất mỗi năm một lần để phát hiện sớm tổn thương vi mạch. Bệnh nhân tăng huyết áp hoặc có tiền sử bệnh tim mạch cũng cần thăm khám để đánh giá mức độ ảnh hưởng lên hệ vi tuần hoàn.

Ngoài ra, những người mắc cận thị nặng, người trên 40 tuổi, người từng có tiền sử chấn thương mắt hoặc trong gia đình có người mắc bệnh glôcôm đều nên thực hiện thủ thuật này. Khi xuất hiện các triệu chứng bất thường như nhìn mờ đột ngột, thấy chớp sáng, ruồi bay trước mắt hay méo hình, người bệnh cần đi khám chuyên khoa ngay lập tức.

Quy trình thực hiện soi đáy mắt an toàn

Quy trình soi đáy mắt diễn ra nhanh chóng và thường không gây đau đớn. Ban đầu, bác sĩ có thể nhỏ thuốc giãn đồng tử để giúp đồng tử mở rộng, tạo khoảng trống lớn cho ánh sáng đi vào bên trong nhãn cầu. Thuốc nhỏ mắt thường bắt đầu phát huy tác dụng sau khoảng 15 đến 30 phút.

Sau khi đồng tử đã giãn đủ tiêu chuẩn, bác sĩ sẽ dùng thiết bị soi đáy mắt chuyên dụng để kiểm tra tỉ mỉ từng vùng võng mạc. Người bệnh được yêu cầu nhìn theo các hướng khác nhau để bác sĩ quan sát toàn bộ góc đáy mắt. Sau khi hoàn tất khám, mắt người bệnh sẽ bị nhạy cảm với ánh sáng và mờ nhẹ trong vài giờ do tác dụng của thuốc giãn đồng tử, do đó nên có người nhà hỗ trợ đưa về.

Lưu ý an toàn

Soi đáy mắt là thủ thuật an toàn nhưng việc sử dụng thuốc nhỏ giãn đồng tử có thể gây mờ mắt tạm thời và tăng nhạy cảm với ánh sáng trong khoảng 2 đến 6 giờ. Người bệnh tuyệt đối không tự lái xe hoặc vận hành máy móc ngay sau khi khám. Nên mang kính râm để bảo vệ mắt khỏi ánh nắng mặt trời. Nếu xuất hiện cảm giác đau mắt dữ dội, đau đầu kèm nôn mửa hoặc đỏ mắt kéo dài sau khi nhỏ thuốc, người bệnh cần báo ngay cho bác sĩ vì đó có thể là dấu hiệu tăng nhãn áp cấp tính ở những người có góc mắt hẹp.

Tóm tắt

Soi đáy mắt là một kỹ thuật kiểm tra nhãn khoa đơn giản, không xâm lấn nhưng mang lại giá trị chẩn đoán rất lớn cho cả bệnh lý tại mắt và bệnh mạn tính toàn thân. Việc chủ động khám đáy mắt định kỳ giúp phát hiện sớm các tổn thương nguy hiểm trước khi thị lực bị ảnh hưởng vĩnh viễn. Người bệnh nên lựa chọn các cơ sở y tế uy tín có chuyên khoa nhãn khoa để được tư vấn và thăm khám an toàn.