So sánh kit test Covid-19 bằng nước bọt và dịch mũi: Ưu nhược điểm và cách chọn

Kit test covid bằng nước bọt và dịch mũi là gì?

Kit test nhanh kháng nguyên Covid-19 hoạt động dựa trên nguyên lý miễn dịch học để phát hiện các protein cấu trúc đặc hiệu của virus SARS-CoV-2 có trong mẫu bệnh phẩm đường hô hấp. Hai dạng mẫu phẩm thông dụng hiện nay gồm dịch đường hô hấp lấy qua đường mũi (dịch tỵ hầu hoặc dịch ngoáy mũi trước) và nước bọt thu thập từ khoang miệng.

Kit test lấy dịch mũi đưa que lấy mẫu vào sâu trong khoang mũi để thu thập tế bào biểu mô niêm mạc nơi virus thường tập trung nồng độ cao trong giai đoạn khởi phát. Trong khi đó, kit test nước bọt sử dụng ống phễu hoặc dụng cụ hứng nước bọt tiết ra từ họng sâu hoặc khoang miệng, giúp người bệnh tránh cảm giác đau rát, khó chịu khi ngoáy mũi. Cả hai dạng kit test đều có mục đích chung là sàng lọc nhanh nguy cơ lây nhiễm trong thời gian ngắn, nhưng mỗi loại đòi hỏi sự tuân thủ nghiêm ngặt về điều kiện trước và trong khi thu thập mẫu phẩm.

Cơ chế lấy mẫu và mức độ tiện lợi khi sử dụng

Điểm khác biệt rõ ràng nhất giữa hai loại kit test nằm ở phương thức thu thập bệnh phẩm. Đối với kit test dịch mũi, người thực hiện cần đưa tăm bông chuyên dụng vào sâu trong hốc mũi hoặc vùng tỵ hầu, xoay nhẹ que lấy mẫu để thấm dịch niêm mạc. Kỹ thuật này thường gây cảm giác cay mũi, nhột, hắt hơi hoặc chảy nước mắt, thậm chí có thể gây khó chịu đáng kể cho trẻ em và người có niêm mạc mũi nhạy cảm.

Ngược lại, kit test bằng nước bọt mang lại trải nghiệm nhẹ nhàng hơn rất nhiều. Người dùng chỉ cần nhổ nước bọt tự nhiên vào phễu thu thập hoặc ngậm que thấm dịch miệng theo hướng dẫn của nhà sản xuất. Thao tác không xâm lấn này đặc biệt phù hợp khi cần xét nghiệm cho trẻ nhỏ, người cao tuổi hoặc người gặp khó khăn trong việc phối hợp thao tác ngoáy mũi. Nhờ vậy, quá trình tự lấy mẫu tại nhà diễn ra thoải mái, giảm thiểu áp lực tâm lý cho người được kiểm tra.

So sánh độ nhạy và độ chính xác của kết quả xét nghiệm

Về mặt sinh học, tải lượng virus SARS-CoV-2 thường tích tụ với nồng độ đậm đặc nhất ở biểu mô niêm mạc đường hô hấp trên trong những ngày đầu khởi phát triệu chứng. Do đó, kit test nhanh ngoáy dịch tỵ hầu hoặc dịch mũi thường đạt độ nhạy lâm sàng cao và ổn định, giúp phát hiện kháng nguyên virus kịp thời ngay từ giai đoạn sớm của chu kỳ lây nhiễm.

Đối với kit test nước bọt, độ chính xác phụ thuộc rất nhiều vào chất lượng mẫu nước bọt và thời điểm lấy mẫu. Tải lượng virus trong dịch miệng có thể thay đổi và thường loãng hơn so với dịch niêm mạc mũi. Nếu người bệnh vừa ăn uống, đánh răng, súc miệng nước muối hoặc sử dụng kẹo cao su trước khi làm xét nghiệm, nồng độ virus trong mẫu nước bọt có thể bị suy giảm hoặc lẫn tạp chất, dẫn tới nguy cơ xuất hiện kết quả âm tính giả cao hơn. Do đó, xét về mặt kỹ thuật, test dịch mũi vẫn có độ nhạy nhỉnh hơn trong việc phát hiện kháng nguyên.

Yêu cầu chuẩn bị và các yếu tố dễ gây sai lệch kết quả

Cả hai loại xét nghiệm đều có những yêu cầu nghiêm ngặt nhằm bảo đảm mẫu phẩm đạt chuẩn. Với kit test dịch mũi, nguy cơ sai lệch lớn nhất đến từ việc lấy mẫu không đúng kỹ thuật, chẳng hạn que lấy mẫu chưa đi đủ độ sâu vào hốc mũi, thời gian xoay que quá nhanh hoặc chạm vào các bề mặt ngoài khoang mũi, dẫn tới không gom đủ lượng tế bào chứa kháng nguyên.

Với kit test bằng nước bọt, khâu chuẩn bị trước khi thu thập mẫu đòi hỏi sự cẩn trọng đặc biệt. Người thực hiện tuyệt đối không được ăn uống, hút thuốc, nhai kẹo, đánh răng hay dùng nước súc miệng trong vòng ít nhất 30 phút trước khi lấy mẫu. Ngoài ra, người dùng cần thu thập dịch tiết sâu từ vòm họng thay vì chỉ lấy nước bọt dạng bọt khí hoặc nước bọt loãng ở đầu lưỡi. Việc xuất hiện đờm đặc hoặc thức ăn thừa trong mẫu phẩm có thể làm tắc màng lọc của ống nhỏ giọt hoặc cản trở phản ứng kháng thể trên que thử.

Cách lựa chọn loại kit test phù hợp cho từng đối tượng

Việc chọn lựa giữa hai loại que thử nên dựa trên đặc điểm của đối tượng được xét nghiệm và bối cảnh thực tế. Kit test dịch mũi là lựa chọn ưu tiên khi người dùng có các triệu chứng hô hấp rõ rệt như sốt, ho, đau họng, nghẹt mũi và cần một kết quả sàng lọc có độ nhạy cao. Người trưởng thành hoặc những ai đã quen với kỹ thuật tự lấy mẫu qua đường mũi hoàn toàn có thể sử dụng loại này để theo dõi sức khỏe bản thân.

Trong khi đó, kit test nước bọt là giải pháp tối ưu cho trẻ em, học sinh nhỏ tuổi, người già yếu hoặc người có dị tật vách ngăn mũi, viêm mũi xoang xuất huyết dễ bị tổn thương khi đưa que vào mũi. Ngoài ra, ở những môi trường cần sàng lọc hàng loạt định kỳ không xâm lấn, kit test nước bọt giúp tiết kiệm thời gian giải tỏa tâm lý căng thẳng, hỗ trợ việc kiểm tra diễn ra suôn sẻ hơn.

Lưu ý an toàn

Test nhanh kháng nguyên chỉ mang tính chất sàng lọc sơ bộ ban đầu và không thể thay thế cho xét nghiệm RT-PCR trong việc chẩn đoán xác định nhiễm SARS-CoV-2. Kết quả âm tính giả vẫn có thể xảy ra nếu tải lượng virus còn quá thấp hoặc quy trình thu thập mẫu không đúng hướng dẫn. Không tự ý mua và sử dụng các loại thuốc điều trị đặc hiệu khi chưa có chỉ định từ bác sĩ. Khi xuất hiện các dấu hiệu cảnh báo nặng như khó thở, đau tức ngực liên tục hoặc chỉ số SpO2 tụt giảm, người bệnh cần liên hệ ngay với cơ sở y tế gần nhất để được theo dõi và cấp cứu kịp thời.

Tóm tắt

Cả kit test Covid-19 bằng nước bọt và dịch mũi đều có giá trị phòng dịch thiết thực khi được sử dụng đúng cách và đúng thời điểm. Người dùng nên căn cứ vào độ tuổi, thể trạng và khả năng hợp tác của người được xét nghiệm để lựa chọn sản phẩm phù hợp. Việc tuân thủ chính xác hướng dẫn từ nhà sản xuất là yếu tố tiên quyết nhằm bảo đảm tính chuẩn xác của kết quả tự kiểm tra tại nhà.