Siêu âm trực tràng và những điều người bệnh cần biết

Siêu âm trực tràng

Siêu âm trực tràng, còn được gọi trong y khoa là siêu âm nội trực tràng hoặc siêu âm qua ngả trực tràng, là kỹ thuật chẩn đoán sử dụng sóng âm tần số cao để tái tạo hình ảnh chi tiết của đoạn cuối ống tiêu hóa. Đầu dò siêu âm có hình dạng thon dài chuyên dụng được đưa qua lỗ hậu môn vào sâu vài centimet bên trong lòng trực tràng.

Nhờ loại bỏ được các yếu tố gây nhiễu như thành bụng dày, khí đường ruột hay xương chậu, phương pháp này cho phép bác sĩ quan sát rõ từng lớp cấu trúc của thành ruột từ niêm mạc đến thanh mạc. Đồng thời, kỹ thuật này còn giúp kiểm tra toàn diện các cơ quan kế cận như tuyến tiền liệt, túi tinh ở nam giới và vách ngăn trực tràng âm đạo ở nữ giới, hỗ trợ đắc lực cho việc phát hiện và phân giai đoạn bệnh lý.

Những trường hợp thường được chỉ định thực hiện siêu âm trực tràng

Phương pháp này được bác sĩ chuyên khoa chỉ định trong nhiều bối cảnh lâm sàng khác nhau nhằm làm rõ nguyên nhân của các triệu chứng bất thường. Phổ biến nhất là đánh giá mức độ xâm lấn sâu của khối u trực tràng vào các lớp cơ của thành ruột hoặc hạch bạch huyết lân cận trong chẩn đoán ung thư trực tràng.

Bên cạnh bệnh lý tiêu hóa, kỹ thuật này còn là công cụ đắc lực của chuyên khoa nam học và tiết niệu để khảo sát chi tiết cấu trúc tuyến tiền liệt, hỗ trợ phát hiện phì đại lành tính tuyến tiền liệt, viêm nhiễm hoặc định hướng kim sinh thiết khi nghi ngờ ung thư tuyến tiền liệt. Ngoài ra, siêu âm qua ngả trực tràng còn hỗ trợ khảo sát các ổ áp xe quanh hậu môn, đường rò hậu môn phức tạp và tình trạng tiểu không tự chủ do tổn thương cơ thắt hậu môn.

Ưu điểm nổi bật của siêu âm trực tràng so với siêu âm bụng thông thường

Khác với siêu âm ổ bụng tổng quát tiếp xúc qua da bụng, siêu âm trực tràng đưa đầu dò thuôn nhỏ bọc bao cao su y tế vô khuẩn vào bên trong lòng trực tràng. Nhờ khoảng cách tiếp cận cơ quan đích rất gần và sử dụng sóng siêu âm tần số cao, kỹ thuật này mang lại độ phân giải hình ảnh vượt trội hơn hẳn.

Nhờ đó, bác sĩ có thể phân biệt rõ ràng từng lớp vi mô của thành trực tràng, từ niêm mạc, dưới niêm mạc đến lớp cơ và mô mỡ xung quanh. Trong khi siêu âm qua thành bụng thường bị cản trở bởi hơi trong đường ruột hoặc lớp mỡ bụng dày, siêu âm nội trực tràng loại bỏ được các rào cản này, giúp phát hiện sớm các tổn thương có kích thước nhỏ mà các phương pháp thông thường dễ bỏ sót.

Các bước chuẩn bị cần thiết trước khi bước vào phòng siêu âm

Chuẩn bị lòng trực tràng sạch sẽ là bước then chốt quyết định chất lượng hình ảnh siêu âm. Phân và hơi ứ đọng có thể cản trở sóng âm, làm mờ tổn thương hoặc tạo ra các hình ảnh giả khiến việc chẩn đoán gặp khó khăn.

Thông thường, người bệnh sẽ được hướng dẫn dùng thuốc thụt tháo hậu môn hoặc thuốc nhuận tràng trước thời điểm tiến hành thủ thuật khoảng 1 đến 2 giờ nhằm làm rỗng hoàn toàn đoạn trực tràng. Trong một số trường hợp khảo sát tuyến tiền liệt, bác sĩ có thể yêu cầu người bệnh nhịn tiểu vừa phải để bàng quang có lượng nước tiểu nhất định giúp định vị mốc giải phẫu rõ ràng hơn. Người bệnh cần thông báo với nhân viên y tế nếu có tiền sử dị ứng cao su, bệnh trĩ cấp tính gây đau hoặc bệnh lý tim mạch đang dùng thuốc chống đông.

Quy trình các bước tiến hành siêu âm trực tràng trên thực tế

Toàn bộ quy trình diễn ra theo các bước chuẩn mực nhằm đảm bảo an toàn và giảm thiểu cảm giác khó chịu. Đầu tiên, người bệnh được hướng dẫn nằm nghiêng sang bên trái trên bàn khám, hai đầu gối co nhẹ về phía ngực để tạo tư thế thuận lợi nhất cho việc tiếp cận hậu môn.

Bác sĩ sẽ kiểm tra sơ bộ vùng hậu môn trực tràng bằng tay trước khi thực hiện. Tiếp đó, đầu dò siêu âm chuyên dụng được bọc lớp màng bảo vệ vô khuẩn, bôi một lượng gel bôi trơn thích hợp và nhẹ nhàng đưa vào bên trong ống hậu môn trực tràng. Bác sĩ điều khiển góc xoay của đầu dò để thu nhận hình ảnh đa chiều trên màn hình, đo đạc kích thước tổn thương và lưu lại các lát cắt cần thiết. Toàn bộ thao tác thường hoàn tất trong khoảng thời gian ngắn và người bệnh có thể thay đồ ra về ngay sau đó.

Lưu ý an toàn

Siêu âm trực tràng là thủ thuật an toàn nhưng cần được thực hiện bởi bác sĩ có chuyên môn tại các cơ sở y tế đủ điều kiện vô khuẩn. Người bệnh không nên tự ý dùng thuốc nhuận tràng hoặc thuốc thụt tháo khi chưa có hướng dẫn cụ thể từ nhân viên y tế. Nếu đang mắc các bệnh lý như trĩ viêm tắc mạch, nứt kẽ hậu môn cấp tính gây đau dữ dội hoặc có tiền sử phẫu thuật hậu môn trực tràng gần đây, người bệnh cần báo ngay cho bác sĩ để cân nhắc phương án thăm khám phù hợp. Sau thủ thuật, nếu xuất hiện tình trạng chảy máu hậu môn lượng nhiều, sốt cao hoặc đau bụng dưới liên tục, cần đến bệnh viện kiểm tra ngay.

Tóm tắt

Siêu âm trực tràng là phương pháp chẩn đoán hình ảnh chuyên sâu, mang lại giá trị cao trong đánh giá các bệnh lý vùng tiểu khung, ống hậu môn và trực tràng. Việc tuân thủ hướng dẫn làm sạch ruột và thả lỏng cơ thể sẽ giúp quá trình thăm khám diễn ra nhanh chóng, ít khó chịu và đạt độ chính xác tối ưu. Người bệnh nên chủ động trao đổi với bác sĩ để hiểu rõ mục đích và nhận chỉ dẫn chi tiết.