Siêu âm tim cản âm tĩnh mạch: Mục đích, quy trình và những điều cần biết

Siêu âm tim cản âm tĩnh mạch là gì?

Siêu âm tim cản âm tĩnh mạch là một dạng mở rộng của siêu âm tim qua thành ngực hoặc qua thực quản, trong đó chất cản âm là dung dịch nước muối sinh lý được lắc trộn với lượng khí nhỏ tạo ra các vi bọt có kích thước chỉ vài micromet. Vì bọt khí phản xạ sóng siêu âm rất mạnh, chúng tạo ra hình ảnh cản âm sáng rực rỡ bên trong lòng mạch và buồng tim.

Kỹ thuật này được y văn thế giới gọi phổ biến là nghiệm pháp tạo bọt khí siêu âm tim. Ưu điểm nổi bật của phương pháp là thao tác nhanh gọn, độ an toàn cao, không sử dụng hóa chất cản quang chứa iod và không gây phơi nhiễm bức xạ tia X. Các vi bọt khí sau khi đi qua tuần hoàn tim phải sẽ nhanh chóng bị giữ lại và hòa tan tại mao mạch phổi, giúp bác sĩ dễ dàng phân biệt tuần hoàn tim phải và tim trái một cách an toàn.

Chỉ định y khoa của siêu âm tim cản âm tĩnh mạch

Mục đích hàng đầu của siêu âm tim cản âm tĩnh mạch là tìm kiếm luồng thông tim phải – trái bất thường. Trong điều kiện giải phẫu bình thường, buồng tim phải và buồng tim trái được ngăn cách bởi vách liên nhĩ và vách liên thất. Khi có dị tật bẩm sinh như tồn tại lỗ bầu dục, thông liên nhĩ hoặc rò động tĩnh mạch phổi, máu có thể mang bọt khí đi tắt từ tim phải sang tim trái.

Kỹ thuật này đóng vai trò then chốt trong việc tìm nguyên nhân ở những bệnh nhân trẻ tuổi bị đột quỵ nhồi máu não không rõ căn nguyên hoặc cơn thiếu máu não thoáng qua. Bên cạnh đó, bác sĩ cũng có thể chỉ định siêu âm cản âm để đánh giá hiện tượng khó thở khi thay đổi tư thế, kiểm tra hội chứng gan phổi hoặc khảo sát chi tiết cấu trúc giải phẫu và tuần hoàn trong buồng tim phải.

Quy trình thực hiện siêu âm tim cản âm tĩnh mạch

Quy trình thực hiện siêu âm tim cản âm tĩnh mạch diễn ra khá nhanh chóng và nhẹ nhàng. Đầu tiên, điều dưỡng sẽ đặt một đường truyền tĩnh mạch ngoại vi, thường ở tĩnh mạch cẳng tay của người bệnh. Bác sĩ sử dụng hai bơm tiêm nối qua một khóa ba chạc, chứa dung dịch nước muối sinh lý vô khuẩn trộn với một lượng rất nhỏ không khí để lắc qua lại liên tục, tạo thành hỗn dịch vi bọt khí đồng nhất.

Dung dịch vi bọt khí sau đó được tiêm nhanh vào tĩnh mạch cánh tay. Cùng lúc đó, bác sĩ chuyên khoa tim mạch đặt đầu dò siêu âm lên ngực để quan sát dòng di chuyển của bọt khí vào tâm nhĩ phải và tâm thất phải. Để đánh giá chính xác luồng thông, bác sĩ có thể hướng dẫn người bệnh thực hiện nghiệm pháp Valsalva, tức là hít sâu rồi rặn ép lồng ngực trong vài giây nhằm tăng áp lực buồng tim phải, giúp bọt khí dễ dàng qua lỗ thông nếu có.

Cách bác sĩ đọc và đánh giá kết quả siêu âm cản âm

Khi quan sát trên màn hình máy siêu âm, các vi bọt khí tạo nên tín hiệu tăng âm rất sáng rõ trong buồng nhĩ phải và thất phải. Ở người có giải phẫu tim bình thường, toàn bộ vi bọt khí sẽ theo động mạch phổi đi vào mạng lưới mao mạch phổi và được hấp thu hoặc đào thải tự nhiên qua đường thở, tuyệt đối không xuất hiện ở buồng tim trái.

Ngược lại, nếu phát hiện vi bọt khí xuất hiện ở nhĩ trái và thất trái chỉ trong vòng từ ba đến năm chu chuyển tim sau khi tiêm, điều đó chứng tỏ có luồng thông trực tiếp tại vách liên nhĩ, thường gặp nhất là tồn tại lỗ bầu dục. Trường hợp bọt khí xuất hiện muộn hơn sau khoảng năm chu chuyển tim, bác sĩ thường nghĩ đến luồng thông ngoài tim, điển hình là rò động tĩnh mạch trong nhu mô phổi. Bác sĩ sẽ ghi nhận số lượng bọt khí để phân độ mức độ thông thương từ nhẹ đến nặng.

Những lưu ý dành cho người bệnh trước khi thăm khám

Để quá trình siêu âm cản âm diễn ra an toàn và cho hình ảnh chuẩn xác, người bệnh nên mặc trang phục rộng rãi, thoải mái để thuận tiện cho việc bộc lộ vùng ngực và đặt kim luồn tĩnh mạch. Trước khi tiến hành, người bệnh cần thông báo đầy đủ cho bác sĩ về tiền sử bệnh lý tim mạch, bệnh lý phổi mạn tính, tình trạng dị ứng cũng như các triệu chứng thần kinh từng gặp.

Sự hợp tác của người bệnh trong khi thực hiện nghiệm pháp gắng sức rặn ép lồng ngực là yếu tố quyết định độ nhạy của phép thử. Do đó, người bệnh nên chú ý lắng nghe và tập trước động tác thở theo hướng dẫn của nhân viên y tế. Tâm lý thoải mái, thả lỏng cơ thể sẽ giúp đường truyền tĩnh mạch ổn định và giảm thiểu cảm giác căng thẳng trong suốt quá trình thăm khám.

Lưu ý an toàn

Siêu âm tim cản âm bằng dung dịch nước muối lắc nhìn chung có độ an toàn cao đối với phần lớn người bệnh. Tuy nhiên, thủ thuật cần được cân nhắc thận trọng ở người có tình trạng tăng áp lực động mạch phổi nặng hoặc shunt phải – trái đã biết kèm tím tái nặng. Sau thăm khám, vị trí tiêm tĩnh mạch có thể xuất hiện vết bầm nhỏ và sẽ tự tan sau vài ngày. Mọi chỉ định thực hiện và kết luận hình ảnh cần được tư vấn chi tiết bởi bác sĩ chuyên khoa tim mạch.

Tóm tắt

Siêu âm tim cản âm tĩnh mạch là phương pháp thăm dò tim mạch giá trị, thực hiện nhanh và mang lại độ chính xác cao trong việc tìm kiếm luồng thông trong tim. Người bệnh khi có chỉ định thực hiện kỹ thuật này nên giữ tâm lý thoải mái và phối hợp nhịp nhàng theo hướng dẫn của bác sĩ để buổi thăm khám diễn ra thuận lợi, đem lại kết quả chẩn đoán chính xác nhất.