Những sai lầm phổ biến khi điều trị thủy đậu và giời leo
Nội dung chỉ cung cấp thông tin tham khảo, không thay thế chẩn đoán, khám hoặc điều trị của người hành nghề y tế. Không tự ý dùng, ngừng hoặc thay đổi thuốc dựa trên bài viết.
Thủy đậu và giời leo là hai tình trạng bệnh lý ngoài da phổ biến, thường gây nhiều khó chịu bởi cảm giác đau rát, ngứa ngáy và sự xuất hiện của các bọng nước li ti. Do có những nét tương đồng về biểu hiện bề ngoài và cùng liên quan đến virus Varicella Zoster, không ít người nhầm lẫn hai tình trạng này và áp dụng các biện pháp chăm sóc sai lầm theo kinh nghiệm truyền miệng. Việc xử trí không đúng phương pháp y khoa có thể khiến tổn thương da lan rộng, dẫn đến bội nhiễm vi khuẩn nguy hiểm và để lại nhiều di chứng lâu dài. Hiểu rõ các sai lầm phổ biến khi điều trị thủy đậu giời leo giúp người bệnh chủ động phòng ngừa biến chứng và có hướng xử trí an toàn, khoa học.
Sai lầm điều trị thủy đậu giời leo là gì?
Thủy đậu và giời leo là hai bệnh cảnh có mối liên hệ mật thiết về mặt vi sinh vật học nhưng khác biệt về cơ chế phát bệnh và triệu chứng lâm sàng. Bệnh thủy đậu đại diện cho đợt nhiễm trùng nguyên phát toàn thân do virus Varicella Zoster xâm nhập vào cơ thể, thường gặp ở trẻ em hoặc người lớn chưa có kháng thể bảo vệ, tạo ra những nốt bọng nước nông rải rác khắp đầu mặt và thân mình. Trong khi đó, giời leo trong dân gian thường dùng để chỉ bệnh zona thần kinh, xảy ra khi virus này sau nhiều năm nằm yên trong các hạch rễ thần kinh tủy sống bị tái kích hoạt do hệ miễn dịch suy yếu, gây tổn thương bọng nước khu trú thành dải dọc theo đường đi của dây thần kinh cảm giác kèm đau nhức dữ dội. Bên cạnh đó, khái niệm giời leo đôi khi còn bị dùng lẫn lộn với viêm da tiếp xúc do độc tố của kiến ba khoang hay các loài côn trùng khác. Việc thiếu kiến thức phân biệt rõ ràng giữa các tình trạng này là nguyên nhân chính dẫn đến các sai lầm trong chăm sóc và can thiệp điều trị.
Nhầm lẫn bản chất giữa bệnh thủy đậu và giời leo
Nhiều người thường dùng chung khái niệm giời leo để gọi cả bệnh thủy đậu lẫn zona thần kinh hoặc thậm chí là viêm da tiếp xúc do độc tố côn trùng. Thủy đậu là tình trạng nhiễm trùng tiên phát toàn thân do virus Varicella Zoster gây ra, biểu hiện bằng các nốt phỏng nước rải rác khắp cơ thể kèm sốt. Trong khi đó, giời leo theo cách gọi dân gian của zona thần kinh là sự tái hoạt động của virus nằm ẩn trong hạch thần kinh, chỉ bùng phát thành dải bọng nước đau rát dọc theo một bên dây thần kinh cảm giác. Việc nhầm lẫn giữa các bệnh lý này dẫn đến sử dụng sai loại thuốc, bỏ lỡ thời điểm can thiệp thuốc kháng virus tối ưu trong những ngày đầu, hoặc áp dụng các biện pháp truyền miệng không phù hợp làm tổn thương da lan rộng và trầm trọng hơn.
Tự ý đắp lá cây thảo mộc và dùng mẹo dân gian lên bọng nước
Một trong những sai lầm rất nguy hiểm là thói quen đắp các loại lá cây, nhai gạo nếp, đỗ xanh hoặc bôi tro trấu, mực tàu lên vùng da có mụn nước theo kinh nghiệm dân gian truyền miệng. Vùng da nổi phỏng nước vốn đang bị tổn thương lớp hàng rào bảo vệ tự nhiên, do đó việc tiếp xúc với các chất chưa qua tiệt trùng này sẽ đưa một lượng lớn vi khuẩn và vi nấm vào sâu trong mô biểu bì. Hậu quả thường gặp là tình trạng bội nhiễm vi khuẩn sinh mủ, viêm mô tế bào, hoại tử mô da lan rộng và tạo thành những vết sẹo rỗ, sẹo lồi co kéo vĩnh viễn khó phục hồi. Người bệnh chỉ nên vệ sinh nhẹ nhàng bằng các dung dịch sát khuẩn dịu nhẹ được nhân viên y tế khuyên dùng.
Kiêng nước kiêng gió và trùm kín người quá mức
Tập tục kiêng nước và kiêng gió tuyệt đối vẫn còn ăn sâu trong suy nghĩ của nhiều gia đình khi có người thân mắc bệnh ngoài da có mụn nước. Quan niệm này dẫn đến việc người bệnh nhiều ngày không tắm giặt, mặc nhiều lớp quần áo dày và nằm trong phòng bí khí, ẩm thấp. Việc không vệ sinh thân thể khiến mồ hôi, bã nhờn và tế bào chết tích tụ làm bít tắc lỗ chân lông, tạo môi trường thuận lợi cho vi khuẩn bề mặt phát triển mạnh mẽ và gây ngứa ngáy dữ dội. Chăm sóc đúng cách là vẫn tắm nhanh bằng nước ấm sạch trong phòng kín gió, không chà xát cọ rửa mạnh làm rách nốt phỏng, sau đó dùng khăn mềm sạch thấm khô da và mặc đồ thoáng mát rộng rãi.
Chủ động làm vỡ bọng nước hoặc gãi cào chà xát mạnh
Cảm giác ngứa ngáy dữ dội do thủy đậu hoặc cảm giác đau rát như kim châm của giời leo thường khiến người bệnh vô thức gãi, cào cấu hoặc cố tình chọc vỡ các bóng nước với hy vọng mau khô vảy. Hành động này vô cùng nguy hiểm vì dịch trong bọng nước chứa nồng độ virus cao, khi vỡ ra sẽ dễ dàng phát tán sang các vùng da lành lân cận hoặc lây nhiễm cho người chăm sóc xung quanh. Ngoài ra, việc làm rách lớp màng bọc bảo vệ bề mặt khi tổn thương chưa kịp lên da non sẽ biến nốt phỏng thành vết trợt hở, làm tăng đáng kể nguy cơ nhiễm trùng thứ phát và để lại vết thâm hay sẹo xấu khó mờ trên bề mặt da.
Tự ý sử dụng thuốc bôi chứa corticoid và thuốc kháng sinh
Khi thấy da nổi mẩn ngứa và mụn mủ, không ít người tự ý tìm mua các loại thuốc bôi ngoài da có chứa hoạt chất kháng viêm corticoid hoặc tự mua thuốc uống kháng virus khi chưa có chỉ định y khoa. Corticoid làm giảm nhanh triệu chứng viêm đỏ bên ngoài nhưng lại làm suy yếu phản ứng miễn dịch tại chỗ, tạo điều kiện cho virus Varicella Zoster nhân lên nhanh chóng và khiến vùng loét lan rộng, thậm chí dẫn đến nhiễm trùng huyết đe dọa tính mạng. Bên cạnh đó, việc dùng thuốc kháng virus không đúng thời điểm, sai liều lượng hoặc lạm dụng thuốc kháng sinh khi chưa có dấu hiệu nhiễm khuẩn không những không mang lại hiệu quả mà còn gây lãng phí và tăng nguy cơ đề kháng thuốc.
Lưu ý an toàn
Thông tin trong bài viết mang tính chất tham khảo giáo dục sức khỏe và không thay thế cho việc chẩn đoán hay phác đồ điều trị của bác sĩ chuyên khoa. Người bệnh tuyệt đối không tự ý mua thuốc kháng virus, kháng sinh hoặc thuốc bôi chứa corticoid để tự điều trị tại nhà. Mọi can thiệp thuốc dùng ngoài hay đường uống đều cần tuân thủ theo chỉ dẫn cụ thể từ bác sĩ sau khi thăm khám trực tiếp. Khi có các dấu hiệu bất thường như tổn thương lan đến mắt, sốt cao khó hạ, đau nhức đầu dữ dội hoặc bọng nước mưng mủ, cần đến ngay bệnh viện để được can thiệp kịp thời.
Tóm tắt
Chăm sóc thủy đậu và giời leo đòi hỏi sự hiểu biết đúng đắn cùng thái độ khoa học, tránh tin theo các quan niệm truyền miệng chưa được kiểm chứng. Khi nhận thấy các bọng nước hoặc cảm giác đau rát bất thường trên da, người bệnh nên chủ động đến cơ sở y tế để được bác sĩ chuyên khoa da liễu thăm khám, chẩn đoán phân biệt và hướng dẫn phương án xử trí an toàn, kịp thời.
Nguồn tham khảo
FAQ – Câu hỏi thường gặp
Bị thủy đậu hoặc giời leo có cần kiêng tắm hoàn toàn không?
Người mắc thủy đậu hoặc giời leo vẫn cần tắm rửa nhẹ nhàng mỗi ngày bằng nước ấm sạch trong phòng kín gió, không chà xát mạnh để giữ da thông thoáng và giảm nguy cơ vi khuẩn xâm nhập gây bội nhiễm.
Có nên chọc vỡ các nốt bọng nước để nhanh lành hơn không?
Người bệnh tuyệt đối không được chọc vỡ bóng nước vì dịch tiết có thể lây lan mầm bệnh sang vùng da khác, đồng thời vết thương hở sâu rất dễ bị vi khuẩn tấn công dẫn đến lở loét và để lại sẹo vĩnh viễn.
Tại sao không được tự ý dùng thuốc bôi chứa corticoid lên tổn thương?
Thuốc bôi chứa corticoid có thể làm ức chế phản ứng miễn dịch cục bộ, khiến virus và vi khuẩn bùng phát nhanh hơn, gây tổn thương lan rộng và gia tăng nguy cơ biến chứng nhiễm trùng da nghiêm trọng.
Bệnh thủy đậu và giời leo có lây lan giống nhau không?
Thủy đậu có thể lây truyền rất nhanh qua đường hô hấp và tiếp xúc trực tiếp, trong khi bệnh giời leo hay zona không lây thành dịch lớn nhưng dịch bọng nước vẫn có thể truyền virus cho người chưa có miễn dịch.
Dấu hiệu nào cho thấy bệnh đang tiến triển nặng cần đi khám ngay?
Cần đi khám ngay nếu người bệnh sốt cao liên tục, nốt phỏng mưng mủ, tấy đỏ lan rộng, đau đầu dữ dội, khó thở hoặc tổn thương xuất hiện gần mắt và vùng mặt để phòng ngừa biến chứng nguy hiểm.
