Nguyên nhân gây ra lũ lụt và các biện pháp bảo vệ sức khỏe khi sống trong vùng ngập lụt
Nội dung chỉ cung cấp thông tin tham khảo, không thay thế chẩn đoán, khám hoặc điều trị của người hành nghề y tế. Không tự ý dùng, ngừng hoặc thay đổi thuốc dựa trên bài viết.
Lũ lụt là một trong những thiên tai gây ảnh hưởng nặng nề đến đời sống và sức khỏe của người dân tại nhiều khu vực. Sự dâng cao bất thường của mực nước không chỉ gây thiệt hại về tài sản mà còn kéo theo nguy cơ bùng phát nhiều dịch bệnh truyền nhiễm nguy hiểm. Hiểu rõ nguyên nhân gây ra lũ lụt cùng các kỹ năng ứng phó thiết yếu sẽ giúp mỗi gia đình chủ động bảo vệ tính mạng và nâng cao sức đề kháng trong mùa mưa bão.
Môi trường ô nhiễm trong và sau thiên tai là điều kiện thuận lợi để vi khuẩn, ký sinh trùng và côn trùng gây bệnh phát triển. Việc chuẩn bị sẵn các phương án phòng hộ cá nhân, giữ vệ sinh thực phẩm và xử lý nguồn nước sạch là những mắt xích trọng tâm giúp phòng ngừa bệnh mùa lũ lụt một cách hiệu quả và an toàn.
Phòng bệnh mùa lũ lụt là gì?
Lũ lụt là hiện tượng mực nước trên sông suối, hồ đập hoặc vùng ven biển dâng cao vượt mức bình thường, gây ngập úng một vùng đất đai trên diện rộng trong một khoảng thời gian nhất định. Tùy thuộc vào địa hình và nguồn sinh nước, thiên tai này có thể diễn ra dưới dạng lũ quét xuất hiện đột ngột ở vùng đồi núi, lũ sông dâng từ từ ở đồng bằng hoặc ngập úng cục bộ tại các đô thị. Về bản chất sinh thái, lũ lụt phá vỡ hệ thống hạ tầng cấp thoát nước, làm cuốn trôi các chất thải công nghiệp và sinh hoạt vào dòng nước, biến môi trường xung quanh thành ổ chứa mầm bệnh. Nhận thức đúng về các yếu tố hình thành thiên tai giúp cộng đồng chủ động lên phương án sơ tán, bảo quản lương thực và áp dụng các biện pháp y tế dự phòng cần thiết.
Nguyên nhân tự nhiên và nhân tạo dẫn đến hiện tượng lũ lụt
Lũ lụt bắt nguồn từ sự kết hợp giữa các hiện tượng thời tiết cực đoan và tác động của hoạt động nhân sinh. Về mặt tự nhiên, những trận mưa lớn kéo dài do bão nhiệt đới, áp thấp nhiệt đới hoặc triều cường dâng cao khiến lượng nước vượt quá khả năng tự thoát của hệ thống sông ngòi. Hiện tượng vỡ đê, xả lũ hồ chứa thủy điện khi lưu lượng nước quá tải cũng làm gia tăng đột ngột mực nước vùng hạ lưu. Bên cạnh đó, việc chặt phá rừng đầu nguồn làm suy giảm khả năng giữ nước của đất, cùng với quá trình đô thị hóa thiếu quy hoạch và hệ thống thoát nước tắc nghẽn làm giảm khả năng tiêu thoát nước tự nhiên, dẫn đến ngập lụt nghiêm trọng kéo dài.
Các nguy cơ bệnh tật thường gặp khi sinh sống tại vùng ngập lụt
Môi trường ngập lụt là điều kiện lý tưởng cho các tác nhân vi sinh vật sinh sôi, đe dọa trực tiếp sức khỏe cộng đồng. Các bệnh truyền nhiễm qua đường tiêu hóa như tiêu chảy cấp, tả, lỵ và thương hàn rất dễ bùng phát do nguồn nước ăn uống bị nhiễm khuẩn từ chất thải và xác động vật. Bên cạnh đó, các bệnh da liễu như nấm kẽ chân, viêm da mủ và ghẻ ngứa phát triển mạnh do da thường xuyên ngâm trong bùn nước ô nhiễm. Nước ứ đọng cũng tạo môi trường cho muỗi vằn đẻ trứng, làm bùng phát dịch sốt xuất huyết. Ngoài ra, bệnh Leptospira lây truyền từ nước tiểu động vật qua các vết xước trên da và bệnh đau mắt đỏ cũng là những mối nguy cơ thường gặp.
Biện pháp bảo đảm an toàn sinh hoạt và phòng tránh tai nạn thương tích
Để bảo đảm an toàn tính mạng và phòng tránh tai nạn trong vùng lũ, người dân cần tuân thủ nghiêm ngặt các nguyên tắc bảo hộ cá nhân. Ngắt toàn bộ nguồn điện sinh hoạt trong gia đình ngay khi nước tràn vào nhà để tránh nguy cơ giật điện. Không di chuyển qua các khu vực nước sâu, dòng nước chảy xiết hoặc gần các cống rãnh ngập nước để hạn chế tai nạn đuối nước. Hạn chế tối đa việc lội nước ngập; nếu bắt buộc phải di chuyển, cần trang bị ủng cao su, găng tay và áo phao. Luôn chú ý quan sát xung quanh để tránh bị các loài động vật có nọc độc như rắn, rết hoặc bọ cạp cắn khi chúng tìm nơi cao ráo để trú ẩn.
Nguyên tắc an toàn thực phẩm và vệ sinh nguồn nước trong vùng lũ
Vệ sinh ăn uống và xử lý nước là yếu tố then chốt ngăn chặn các dịch bệnh tiêu hóa nguy hiểm trong điều kiện ngập lụt. Người dân phải duy trì thói quen ăn chín, uống sôi, tuyệt đối không dùng thực phẩm đã bị ngâm nước lũ, đồ ôi thiu hoặc các loại gia súc, gia cầm chết do ngập úng. Đối với nước sinh hoạt, cần ưu tiên dùng nước đóng chai hoặc áp dụng quy trình làm trong nước bằng phèn chua, sau đó khử trùng bằng hóa chất chuyên dụng như Cloramin B trước khi đun sôi. Nguồn thực phẩm và đồ dùng nấu ăn cần được kê cao ở vị trí khô ráo, tránh xa tầm xâm nhập của chuột bọ, ruồi nhặng và các loại côn trùng mang mầm bệnh.
Xử lý vệ sinh môi trường và nguồn nước sau khi nước lũ rút
Ngay khi nước bắt đầu rút, việc dọn dẹp môi trường sống cần được tiến hành khẩn trương nhằm triệt tiêu nguồn lây bệnh. Cần thu gom, xử lý bùn đất, rác thải và chôn lấp xác súc vật chết theo đúng hướng dẫn kỹ thuật của cán bộ vệ sinh môi trường. Khử trùng toàn bộ nhà cửa, sàn nhà, bể nước ngầm và các vật dụng sinh hoạt bằng dung dịch sát khuẩn thích hợp. Thau rửa và làm sạch giếng khoan, giếng đào trước khi tái sử dụng nguồn nước. Thu gom toàn bộ các dụng cụ chứa nước phế thải quanh khuôn viên sống để loại bỏ nơi sinh sản của muỗi truyền bệnh sốt xuất huyết.
Lưu ý an toàn
Thông tin hướng dẫn sức khỏe trong bài viết mang tính chất phổ biến kiến thức chung cho cộng đồng vùng lũ lụt. Người dân tuyệt đối không tự ý mua hoặc phối hợp các loại thuốc kháng sinh, kháng nấm mà không có hướng dẫn từ nhân viên y tế. Tuyệt đối không chủ quan đi vào vùng nước sâu, nước chảy xiết hoặc chạm vào các thiết bị điện khi chưa ngắt cầu dao. Khi có vết thương hở tiếp xúc với bùn đất hoặc có triệu chứng sốt, tiêu chảy mất nước, cần liên hệ khẩn cấp với các đội cứu trợ y tế địa phương.
Tóm tắt
Lũ lụt là thiên tai phức tạp mang lại nhiều hiểm họa cho môi trường sống và sức khỏe con người. Việc chủ động phòng tránh tai nạn, thực hiện ăn chín uống sôi, vệ sinh môi trường khử khuẩn và tiêm phòng đầy đủ sẽ giảm thiểu tối đa nguy cơ bùng phát dịch bệnh. Khi xuất hiện dấu hiệu bất thường về sức khỏe, người dân cần nhanh chóng liên hệ với cơ sở y tế gần nhất để được thăm khám và xử trí đúng cách.
Nguồn tham khảo
FAQ – Câu hỏi thường gặp
Làm thế nào để xử lý nước sinh hoạt an toàn trong mùa lũ lụt?
Người dân tuyệt đối không uống nước ngập trực tiếp. Cần khử trùng nước bằng hóa chất chuyên dụng như Cloramin B hoặc phèn chua theo hướng dẫn của y tế, sau đó đun sôi kỹ trước khi uống hoặc nấu nướng để loại trừ vi sinh vật gây hại.
Cần làm gì để phòng tránh bệnh ngoài da khi ngâm nước lũ?
Sau khi tiếp xúc nước bẩn, cần rửa sạch da bằng nước sạch và xà phòng sát khuẩn, lau khô các kẽ ngón chân, ngón tay. Giữ da luôn khô ráo và không gãi trầy xước để tránh nhiễm trùng vi khuẩn hay nấm da.
Gia đình ở vùng ngập lụt nên chuẩn bị sẵn những loại thuốc y tế nào?
Người dân nên chuẩn bị các loại thuốc hạ sốt giảm đau thông thường, dung dịch bù nước khử điện giải, thuốc nhỏ mắt, dung dịch sát trùng ngoài da, băng gạc y tế và thuốc đặc trị các bệnh mạn tính đang sử dụng theo đơn của bác sĩ.
Tại sao nguy cơ dịch bệnh thường bùng phát mạnh sau khi lũ rút?
Nước lũ rút để lại bùn đất chứa nhiều vi khuẩn, nấm mốc và rác thải phân hủy. Nếu không dọn dẹp và phun hóa chất khử trùng kịp thời, các mầm bệnh đường ruột, sốt xuất huyết và bệnh da liễu sẽ phát tán nhanh chóng.
Khi nào người sống ở vùng lũ cần đến ngay cơ sở y tế?
Người dân cần đến trạm y tế ngay khi xuất hiện sốt cao liên tục, tiêu chảy nhiều lần gây mất nước, khó thở, co giật, vàng da hoặc vết thương ngoài da bị sưng đỏ, chảy mủ và lan rộng.
