Sa trực tràng và trĩ có giống nhau không và cách phân biệt

Sa trực tràng và trĩ có giống nhau không?

Bệnh trĩ phát sinh khi các đám rối tĩnh mạch ở khoang dưới niêm mạc ống hậu môn bị căng giãn quá mức và mất dần sự nâng đỡ của các mô liên kết. Khi các búi trĩ nội tiến triển đến độ ba hoặc độ bốn, chúng sẽ sa ra ngoài lỗ hậu môn trong hoặc sau khi đại tiện, tạo thành các khối mềm riêng lẻ hoặc liên kết thành vòng xung quanh ống hậu môn.

Ngược lại, sa trực tràng xảy ra khi các cấu trúc nâng đỡ sàn chậu và dây chằng treo trực tràng bị suy yếu, khiến đoạn cuối của ống tiêu hóa bị tụt xuống. Khối sa có thể chỉ gồm lớp niêm mạc trực tràng hoặc bao gồm toàn bộ các lớp của thành trực tràng lộn ra ngoài. Do tổn thương liên quan trực tiếp đến thành ruột và hệ thống cơ thắt hậu môn, sa trực tràng thường gây suy giảm chức năng đại tiện và cần chiến lược theo dõi, can thiệp ngoại khoa khác biệt so với bệnh trĩ thông thường.

Khác biệt về bản chất cấu trúc và cơ chế tổn thương

Bản chất sinh bệnh học là ranh giới phân định rõ ràng nhất giữa bệnh trĩ và sa trực tràng. Bệnh trĩ thực chất là tổn thương mạch máu khu trú. Các búi trĩ được cấu tạo từ mạng lưới tĩnh mạch, tiểu động mạch và mô liên kết đàn hồi nằm ở đoạn cuối ống hậu môn. Khi áp lực trong ổ bụng tăng cao kéo dài do táo bón hoặc rặn mạnh, các cấu trúc này phình to và trượt dần xuống dưới.

Trong khi đó, sa trực tràng là một khiếm khuyết cơ học liên quan đến cấu trúc giải phẫu của sàn chậu và thành ruột. Tình trạng này phản ánh sự lỏng lẻo của các dây chằng treo trực tràng, sự suy yếu của cơ nâng hậu môn hoặc tình trạng đáy chậu sâu bất thường. Thay vì chỉ là các khoang mạch máu nhỏ, toàn bộ chu vi thành trực tràng bị trượt khỏi vị trí tự nhiên và lộn ngược qua cơ thắt hậu môn. Vì vậy, sa trực tràng mang tính chất bệnh lý của thành tạng rỗng chứ không đơn thuần là bệnh lý mạch máu.

Phân biệt qua hình thái nếp gấp và đặc điểm khối sa

Quan sát trực tiếp hình thái khối thịt lồi ở hậu môn là dấu hiệu trực quan giúp phân biệt hai bệnh lý. Khối sa do bệnh trĩ thường xuất hiện dưới dạng các búi riêng biệt tương ứng với các vị trí giải phẫu đặc trưng hoặc tạo thành vòng gồ ghề có các rãnh chia múi rõ rệt. Quan trọng nhất, các nếp gấp bề mặt của búi trĩ chạy theo chiều dọc hoặc hướng tâm tỏa ra từ trung tâm lỗ hậu môn.

Ngược lại, khối sa trực tràng hoàn chỉnh thường có dạng hình trụ, hình nón hoặc hình cầu đồng đều lồi ra ngoài. Điểm đặc trưng kinh điển của sa trực tràng là sự xuất hiện của các nếp niêm mạc xếp thành các vòng tròn đồng tâm bao quanh chu vi khối sa, không có rãnh chia múi dọc như búi trĩ. Chiều dài của đoạn ruột sa trong sa trực tràng toàn phần cũng thường lớn hơn đáng kể so với kích thước của các búi trĩ nội sa ra ngoài.

Sự khác biệt về triệu chứng bài tiết và cảm giác vùng chậu

Biểu hiện lâm sàng của hai bệnh lý có những nét khác biệt đặc trưng khi người bệnh sinh hoạt hàng ngày. Bệnh trĩ thường nổi bật với triệu chứng chảy máu đỏ tươi, máu có thể nhỏ từng giọt hoặc bắn thành tia khi đi đại tiện, kèm theo cảm giác đau rát nếu búi trĩ bị tắc mạch hoặc viêm loét. Máu trong bệnh trĩ không lẫn vào phân mà thường phủ ngoài bề mặt khuôn phân hoặc thấm ra giấy vệ sinh.

Đối với sa trực tràng, hiện tượng chảy máu đỏ tươi ít gặp hơn mà thường là tiết nhiều dịch nhầy nhớt khiến vùng hậu môn luôn trong tình trạng ẩm ướt, ngứa ngáy và kích ứng da xung quanh. Bên cạnh đó, do khối sa trực tràng chèn ép và làm giãn cơ thắt hậu môn kéo dài, người bệnh thường đối mặt với tình trạng són phân, mất khả năng kiểm soát việc trung tiện hoặc có cảm giác nặng tức, sa giáng liên tục ở đáy chậu.

Quy trình thăm khám chuyên khoa và định hướng can thiệp

Để xác định chính xác người bệnh đang mắc trĩ hay sa trực tràng, bác sĩ chuyên khoa tiêu hóa hoặc ngoại hậu môn trực tràng sẽ tiến hành thăm khám hậu môn trực tràng bằng tay và soi hậu môn trực tràng. Khi thăm khám, bác sĩ có thể yêu cầu người bệnh thực hiện động tác rặn để quan sát trực tiếp hình thái khối sa và hướng đi của các nếp niêm mạc. Việc đánh giá trương lực cơ thắt hậu môn bằng ngón tay cũng giúp nhận biết mức độ ảnh hưởng của bệnh lý đến chức năng giữ phân.

Về nguyên tắc xử trí, bệnh trĩ ở giai đoạn sớm thường đáp ứng tốt với việc điều chỉnh lối sống, chế độ ăn nhiều chất xơ, thuốc tăng cường trương lực tĩnh mạch hoặc các thủ thuật ít xâm lấn như thắt dây cao su. Ngược lại, sa trực tràng toàn phần ở người trưởng thành hiếm khi tự hồi phục bằng thuốc đơn thuần mà thường cần phẫu thuật treo trực tràng hoặc cắt đoạn ruột sa qua đường bụng hoặc tầng sinh môn để tái lập giải phẫu sàn chậu.

Lưu ý an toàn

Người bệnh tuyệt đối không nên tự ý dùng tay cố đẩy khối sa bất thường vào sâu trong hậu môn nếu có dấu hiệu đau dữ dội, tím tái hoặc chảy máu nhiều, vì điều này có thể dẫn đến nghẹt mạch hoặc rách niêm mạc hoại tử. Tránh việc tự mua các loại thuốc bôi trĩ hoặc đắp lá cây truyền miệng chưa được kiểm chứng khoa học lên vùng tổn thương. Việc chẩn đoán phân biệt cần được thực hiện bởi bác sĩ chuyên khoa ngoại tiêu hóa thông qua dụng cụ nội soi chuyên dụng để loại trừ các khối u hoặc polyp trực tràng kèm theo.

Tóm tắt

Sa trực tràng và trĩ là hai bệnh lý tiêu hóa riêng biệt đòi hỏi phương pháp điều trị hoàn toàn khác nhau. Việc nhận biết sớm sự khác nhau về nếp gấp niêm mạc và triệu chứng bài tiết giúp người bệnh chủ động đi khám đúng chuyên khoa. Thăm khám sớm tại các cơ sở y tế uy tín là chìa khóa giúp khôi phục cấu trúc giải phẫu hậu môn trực tràng an toàn và bảo tồn tối đa chức năng bài tiết tự chủ.