Run chân khi đứng: Nguyên nhân thường gặp và cách xử trí

Run chân khi đứng là gì?

Run chân khi đứng là một dạng rối loạn vận động đặc trưng bởi các cơn co thắt cơ nhịp nhàng, không tự chủ ở một hoặc cả hai chân, xảy ra chủ yếu khi cơ thể duy trì tư thế đứng thẳng chống lại trọng lực. Mức độ rung giật có thể dao động từ cảm giác rung nhẹ bên trong cơ bắp, khó nhìn thấy bằng mắt thường, cho đến các đợt run mạnh khiến chân run bần bật và người bệnh cảm thấy chao đảo, mất thăng bằng.

Hiện tượng này có thể gặp ở nhiều lứa tuổi khác nhau nhưng phổ biến hơn ở người trung niên và người cao tuổi. Bản chất của chứng run chân khi đứng rất đa dạng; đây có thể là phản ứng sinh lý thứ phát sau khi vận động thể lực cường độ cao, tác dụng phụ của thuốc, hoặc là triệu chứng của các bệnh lý thần kinh mạn tính. Việc xác định tính chất xuất hiện của cơn run có ý nghĩa then chốt giúp định hướng thăm khám y khoa chính xác.

Các nguyên nhân thường gặp dẫn đến hiện tượng run chân khi đứng

Tình trạng run hai chân khi đứng có thể bắt nguồn từ các nguyên nhân sinh lý đơn thuần hoặc các bệnh lý thần kinh phức tạp. Về mặt sinh lý, cơ bắp bị quá tải sau khi đứng quá lâu, làm việc nặng, căng thẳng tâm lý kéo dài, hạ đường huyết hoặc lạm dụng chất kích thích như cà phê có thể kích hoạt các cơn run nhẹ tạm thời. Khi cơ thể được nghỉ ngơi, nạp đủ năng lượng và giải tỏa áp lực, biểu hiện này thường sẽ nhanh chóng thuyên giảm.

Ở nhóm nguyên nhân bệnh lý, run tư thế đứng nguyên phát là một rối loạn vận động điển hình thuộc chuyên khoa thần kinh. Ngoài ra, bệnh run vô căn, bệnh Parkinson, tổn thương dây thần kinh ngoại biên do biến chứng đái tháo đường hoặc các bệnh lý tuyến giáp như cường giáp cũng có thể khiến chi dưới run rẩy khi chịu lực. Một số loại thuốc điều trị thần kinh, thuốc chống trầm cảm hoặc thuốc giãn phế quản cũng có thể gây tác dụng phụ làm rung giật cơ chân khi đứng.

Biểu hiện đặc trưng và các triệu chứng đi kèm cần chú ý

Dấu hiệu run chân khi đứng thường biểu hiện rất đa dạng tùy thuộc vào căn nguyên gốc rễ. Trong hội chứng run tư thế đứng, người bệnh thường cảm nhận rõ sự rung rẩy tần số cao ở cẳng chân và đùi ngay sau khi đứng yên khoảng vài giây đến vài phút. Cảm giác này tạo nên sự bất an, chao đảo như sắp ngã, thôi thúc người bệnh phải bước đi, ngồi xuống hoặc tìm điểm tựa để giảm bớt sự khó chịu. Đáng chú ý là khi người bệnh ngồi, nằm hoặc bắt đầu bước đi thì triệu chứng run lại biến mất hoặc giảm đi rõ rệt.

Ngược lại, nếu run chân liên quan đến bệnh lý thần kinh khác như bệnh Parkinson, triệu chứng run có thể xuất hiện cả khi chân ở trạng thái nghỉ ngơi hoàn toàn, kèm theo hiện tượng cứng đờ cơ bắp, dáng đi chậm chạp và mất vẻ biểu cảm trên nét mặt. Trường hợp run do bệnh đa dây thần kinh ngoại biên thường đi kèm tê bì, giảm cảm giác như kim châm ở bàn chân hoặc yếu cơ chi dưới.

Quy trình thăm khám và chẩn đoán tại cơ sở y tế

Khi nhận thấy dấu hiệu run chân kéo dài hoặc ảnh hưởng đến sinh hoạt, người bệnh cần đến các cơ sở y tế có chuyên khoa thần kinh để được đánh giá toàn diện. Bác sĩ sẽ tiến hành khai thác tiền sử bệnh, thói quen sinh hoạt, các loại thuốc đang sử dụng và thực hiện khám thần kinh lâm sàng nhằm đánh giá phản xạ gân xương, dáng đi, khả năng thăng bằng và trương lực cơ.

Để tìm kiếm nguyên nhân cụ thể, bác sĩ có thể chỉ định các xét nghiệm máu bao gồm định lượng điện giải, đường huyết, chức năng tuyến giáp và nồng độ vitamin B12. Đo điện cơ chi dưới là phương pháp quan trọng giúp ghi nhận tần số co cơ và phát hiện các đặc trưng của run tư thế đứng hoặc bệnh lý rễ thần kinh. Trong những trường hợp nghi ngờ tổn thương cấu trúc não bộ hoặc tủy sống, chụp cộng hưởng từ sọ não hoặc cột sống sẽ được thực hiện để loại trừ các tổn thương thực thể nguy hiểm.

Phương pháp can thiệp y khoa và các biện pháp hỗ trợ cải thiện

Kế hoạch can thiệp run chân phụ thuộc hoàn toàn vào nguyên nhân gây bệnh sau khi đã được chẩn đoán chính xác. Đối với các trường hợp liên quan đến lối sống, việc điều chỉnh chế độ sinh hoạt như ngủ đủ giấc, hạn chế thức uống chứa caffeine, kiểm soát căng thẳng và bổ sung đầy đủ nước cùng khoáng chất đóng vai trò rất quan trọng trong việc phục hồi dẫn truyền thần kinh cơ.

Nếu run chân do bệnh lý thần kinh, bác sĩ chuyên khoa thần kinh có thể cân nhắc chỉ định một số nhóm thuốc kiểm soát vận động phù hợp với từng cá thể, chẳng hạn như thuốc chẹn beta giao cảm, thuốc chống động kinh hoặc thuốc nhóm benzodiazepine ở liều lượng được kiểm soát chặt chẽ. Bên cạnh việc dùng thuốc, vật lý trị liệu và tập luyện phục hồi chức năng giúp tăng cường sức mạnh cơ đùi, cơ cẳng chân, cải thiện thăng bằng và giảm nguy cơ té ngã khi đứng. Người bệnh tuyệt đối không tự ý ngưng hoặc thay đổi phác đồ điều trị mà không có hướng dẫn từ bác sĩ phụ trách.

Lưu ý an toàn

Thông tin trong bài viết mang tính chất giáo dục sức khỏe cộng đồng và không thay thế cho việc chẩn đoán hay điều trị y khoa trực tiếp. Người bệnh không được tự ý chẩn đoán nguyên nhân, không tự mua thuốc điều trị run hoặc thuốc an thần khi chưa có chỉ định của bác sĩ chuyên khoa. Cần đi khám ngay nếu run chân xuất hiện đột ngột, tăng nhanh, kèm theo yếu liệt, nói khó, mất thăng bằng nghiêm trọng hoặc gây té ngã.

Tóm tắt

Hiện tượng run chân khi đứng có thể xuất phát từ mệt mỏi cơ bắp thông thường nhưng cũng có thể cảnh báo rối loạn thần kinh cần can thiệp. Chủ động thăm khám sớm tại chuyên khoa thần kinh giúp xác định chính xác nguyên nhân và có hướng quản lý phù hợp, tránh tâm lý hoang mang hoặc tự ý dùng thuốc gây hại cho sức khỏe.