Rốn trẻ sơ sinh bị lồi do đâu và cách chăm sóc an toàn cho bé
Nội dung chỉ cung cấp thông tin tham khảo, không thay thế chẩn đoán, khám hoặc điều trị của người hành nghề y tế. Không tự ý dùng, ngừng hoặc thay đổi thuốc dựa trên bài viết.
Hiện tượng rốn trẻ sơ sinh bị lồi là nỗi băn khoăn phổ biến của nhiều bậc phụ huynh trong những tuần đầu sau khi trẻ chào đời. Nhìn thấy phần rốn của con nhô lên bất thường, đặc biệt là mỗi khi bé khóc hoặc rặn, không ít gia đình cảm thấy lo lắng về nguy cơ bệnh lý nghiêm trọng.
Tuy nhiên, phần lớn các trường hợp rốn lồi ở trẻ nhỏ đều bắt nguồn từ hiện tượng thoát vị rốn lành tính, liên quan mật thiết đến cấu trúc giải phẫu chưa hoàn thiện của cơ thành bụng sơ sinh. Việc hiểu rõ nguyên nhân sinh lý và nắm vững các nguyên tắc theo dõi khoa học sẽ giúp cha mẹ yên tâm chăm sóc con an toàn tại nhà.
Rốn trẻ sơ sinh bị lồi là gì?
Hiện tượng rốn trẻ sơ sinh bị lồi là tình trạng vùng rốn của bé nhô lên cao hơn so với bề mặt thành bụng xung quanh, thường thấy rõ rệt nhất khi trẻ khóc, ho, rặn đại tiện hoặc vặn mình. Ở giai đoạn sơ sinh, đây phần lớn là biểu hiện của thoát vị rốn, một tình trạng bẩm sinh khá phổ biến khi lỗ mở tự nhiên ở cơ thành bụng nơi dây rốn đi qua chưa kịp khép kín hoàn toàn sau sinh. Khi áp lực trong ổ bụng gia tăng, một phần mạc nối hoặc quai ruột có thể tạm thời trồi qua khe hở này, tạo thành khối phồng mềm dưới da. Đa số các khối lồi này không gây đau đớn, có thể ấn nhẹ để lặn xuống và có xu hướng tự thu nhỏ dần khi hệ thống cơ thành bụng của trẻ phát triển hoàn thiện hơn. Dù phần lớn lành tính, phụ huynh vẫn cần hiểu rõ nguyên nhân và cách theo dõi để đảm bảo an toàn cho trẻ.
Các nguyên nhân khiến rốn trẻ sơ sinh bị lồi
Nguyên nhân chủ yếu dẫn đến rốn lồi ở trẻ sơ sinh là do sự đóng kín chưa hoàn chỉnh của vòng rốn sau khi dây rốn rụng. Trong thời kỳ bào thai, dây rốn kết nối thai nhi với nhau thai qua một lỗ nhỏ ở thành bụng để cung cấp dưỡng chất. Sau khi sinh, lỗ hổng này thông thường sẽ tự co lại và khép chặt dần nhờ sự phát triển của các cơ bụng. Tuy nhiên, ở một số bé, đặc biệt là trẻ sinh non, nhẹ cân hoặc có cơ thành bụng tương đối yếu, các cơ này chưa kịp đóng kín hoàn toàn, tạo điều kiện cho các tạng trong ổ bụng đội lên khi áp lực ổ bụng tăng. Ngoài ra, những yếu tố làm tăng áp lực ổ bụng thường xuyên như táo bón kéo dài, rặn nhiều, khóc thét liên tục hoặc ho dai dẳng cũng khiến khối phồng rốn lộ rõ hơn. Rất hiếm khi rốn lồi liên quan đến u hạt rốn hoặc các dị tật bẩm sinh khác của thành bụng.
Cách nhận biết rốn lồi lành tính và diễn tiến tự nhiên
Để phân biệt rốn lồi sinh lý thông thường với các bệnh lý cần can thiệp y tế, cha mẹ có thể quan sát đặc điểm khối rốn khi trẻ ở các trạng thái khác nhau. Một khối thoát vị rốn lành tính thường có dạng tròn, mềm mại, không gây cảm giác khó chịu hay quấy khóc khi chạm vào. Khối phồng sẽ nhô cao hơn khi trẻ khóc hoặc vận động mạnh và xẹp xuống khi trẻ nằm yên, thư giãn hoặc ngủ say. Khi dùng ngón tay ấn nhẹ nhàng vào khối lồi lúc trẻ nằm yên, khối này thường dễ dàng thụt vào trong ổ bụng mà không gặp lực cản hay làm trẻ đau đớn. Về mặt diễn tiến, phần lớn các trường hợp thoát vị rốn ở trẻ sơ sinh sẽ tự khỏi trong khoảng một đến hai năm đầu đời khi cơ thẳng bụng dày lên và vòng rốn co thắt tự nhiên mà không cần bất kỳ thủ thuật xâm lấn nào.
Hướng dẫn chăm sóc và theo dõi rốn lồi tại nhà
Việc chăm sóc trẻ có rốn lồi đòi hỏi sự nhẹ nhàng và vệ sinh cẩn thận nhằm phòng ngừa viêm nhiễm thứ phát. Cha mẹ cần giữ cho cuống rốn và vùng da quanh rốn luôn khô ráo, sạch sẽ bằng cách thấm khô sau khi tắm và mặc tã thấp dưới mép rốn để tránh cọ xát hoặc dính nước tiểu. Khi bế ẵm hay thay quần áo, cần thao tác cẩn trọng, chọn trang phục mềm mại và thoáng khí. Tuyệt đối không tự ý dùng đồng xu, băng dính chặt hay đai nẹp để ép khối rốn lồi xuống, bởi những phương pháp dân gian này không giúp vòng rốn mau đóng lại mà còn làm tăng nguy cơ tổn thương da, hoại tử mô hoặc nhiễm trùng nguy hiểm. Bên cạnh đó, phụ huynh nên chú ý chế độ dinh dưỡng để tránh tình trạng táo bón khiến trẻ phải rặn nhiều, đồng thời ghi nhận định kỳ kích thước khối rốn qua các lần thăm khám định kỳ.
Dấu hiệu cảnh báo nguy cơ nghẹt và thời điểm cần đưa trẻ đi khám
Dù phần lớn rốn lồi tiến triển lành tính, cha mẹ phải luôn cảnh giác trước biến chứng thoát vị nghẹt, xảy ra khi một đoạn ruột bị kẹt lại trong vòng rốn và mất nguồn máu nuôi dưỡng. Gia đình cần đưa trẻ đến bệnh viện có chuyên khoa nhi ngay lập tức nếu nhận thấy khối rốn đột ngột căng cứng, sưng to bất thường, đổi sang màu đỏ bầm hoặc tím tái. Ngoài ra, nếu trẻ quấy khóc dữ dội khi chạm vào rốn, nôn trớ liên tục, bụng chướng to, không đi ngoài được hoặc kèm theo sốt, đây đều là những tín hiệu báo động khẩn cấp. Đối với các trường hợp thông thường, nếu sau bốn đến năm tuổi mà khối thoát vị rốn vẫn không tự biến mất hoặc kích thước quá lớn, bác sĩ ngoại nhi sẽ thăm khám và cân nhắc chỉ định phẫu thuật đóng lỗ rốn nhằm đảm bảo chức năng và thẩm mỹ cho trẻ.
Lưu ý an toàn
Phụ huynh tuyệt đối không tự ý áp dụng các mẹo dân gian như dán băng keo chặt, buộc đồng xu hay đắp các loại lá cây, thuốc bột không rõ nguồn gốc lên rốn trẻ vì có thể gây loét da và nhiễm trùng huyết. Không cố gắng dùng lực mạnh để đẩy khối rốn vào khi trẻ đang khóc hoặc khi khối rốn có dấu hiệu cứng, đau. Mọi đánh giá về tình trạng thoát vị rốn cũng như quyết định can thiệp ngoại khoa cần được thực hiện trực tiếp bởi bác sĩ chuyên khoa nhi tại các cơ sở y tế uy tín.
Tóm tắt
Rốn trẻ sơ sinh bị lồi đa phần là tình trạng sinh lý lành tính và có khả năng tự thoái lui theo thời gian mà không cần điều trị phức tạp. Cha mẹ hãy giữ vệ sinh vùng rốn đúng cách, theo dõi cẩn thận sự phát triển của bé và nhanh chóng đưa trẻ đến gặp bác sĩ chuyên khoa nhi khi xuất hiện bất kỳ dấu hiệu bất thường nào để bảo vệ sức khỏe toàn diện cho con.
Nguồn tham khảo
- Journal of Pediatric Surgery Case Reports: The umbilical cutaneous “Y-to-V” plastic surgery in the care of pedunculated umbilical hernia in the infant and the child
- Pediatric Umbilical Reconstruction: The “Y- to-V” Plastic Surgery: A Solution of Skin Excess Following Herniorrhaphy of Pedunculated Umbilical Hernia in the Infant and the Child
FAQ – Câu hỏi thường gặp
Rốn trẻ sơ sinh bị lồi có gây đau cho bé không?
Trong đa số trường hợp thoát vị rốn thông thường, khối rốn lồi không gây bất kỳ cảm giác đau đớn hay khó chịu nào cho trẻ sơ sinh. Trẻ vẫn bú tốt, ngủ ngoan và sinh hoạt bình thường. Nếu trẻ khóc thét khi chạm vào rốn, cha mẹ cần đưa bé đi khám ngay.
Có nên dùng băng dính hay đồng xu để ép rốn lồi xuống không?
Cha mẹ tuyệt đối không nên dùng đồng xu hay dán băng ép chặt lên rốn. Cách làm này không giúp vòng rốn đóng nhanh hơn mà ngược lại dễ gây kích ứng, loét da, cản trở lưu thông máu và làm tăng nguy cơ nhiễm trùng rốn nguy hiểm.
Rốn lồi ở trẻ sơ sinh khi nào sẽ tự khỏi?
Đa số các trường hợp thoát vị rốn ở trẻ sơ sinh sẽ tự co lại và biến mất hoàn toàn khi trẻ được một đến hai tuổi nhờ cơ thành bụng phát triển khỏe hơn. Một số ít trường hợp có thể mất nhiều thời gian hơn nhưng vẫn cần bác sĩ theo dõi.
Khi nào trẻ bị rốn lồi cần phải phẫu thuật?
Phẫu thuật thường chỉ được bác sĩ chỉ định khi khối thoát vị rốn bị nghẹt khẩn cấp, hoặc khi khối lồi không tự đóng lại sau khi trẻ được bốn đến năm tuổi, hay kích thước lỗ thoát vị quá lớn không có xu hướng thu nhỏ.
Tắm cho trẻ sơ sinh bị rốn lồi cần lưu ý những gì?
Khi tắm cho bé có rốn lồi, cha mẹ vẫn vệ sinh cơ thể bình thường bằng nước ấm sạch, tránh chà xát mạnh vào vùng rốn. Sau khi tắm xong, dùng khăn mềm sạch thấm khô nhẹ nhàng vùng rốn và giữ cho bề mặt da luôn thông thoáng.
