Rốn lồi bất thường ở trẻ do nguyên nhân gì và có thể tự khỏi không?
Nội dung chỉ cung cấp thông tin tham khảo, không thay thế chẩn đoán, khám hoặc điều trị của người hành nghề y tế. Không tự ý dùng, ngừng hoặc thay đổi thuốc dựa trên bài viết.
Rốn lồi ở trẻ sơ sinh và trẻ nhỏ là hiện tượng vùng rốn nhô cao rõ rệt tạo thành một khối phồng mềm, đặc biệt dễ nhận thấy mỗi khi trẻ khóc, ho hoặc rặn đại tiện. Tình trạng này khiến nhiều bậc phụ huynh lo lắng về sức khỏe tiêu hóa cũng như sự phát triển thể chất của con em mình.
Thực tế, rốn lồi thường liên quan mật thiết đến thoát vị rốn bẩm sinh do các cơ thành bụng chưa kịp khép kín sau sinh. Phần lớn các trường hợp rốn lồi đều diễn tiến lành tính và có khả năng tự thu nhỏ rồi biến mất khi trẻ lớn dần mà không gây ảnh hưởng tiêu cực tới sinh hoạt hằng ngày nếu được theo dõi đúng cách.
Rốn lồi ở trẻ là gì?
Rốn lồi là hiện tượng bề mặt rốn của trẻ nhô cao hơn bình thường so với thành bụng, tạo thành một khối gồ tròn và mềm dưới da. Khối phồng này thường nổi rõ hơn khi áp lực trong ổ bụng tăng lên, chẳng hạn như lúc trẻ quấy khóc, rặn đi ngoài hoặc ho mạnh, và xẹp xuống khi trẻ nằm thư giãn hoặc ngủ yên. Về mặt y học, đây chủ yếu là biểu hiện của tình trạng thoát vị rốn ở trẻ em, xảy ra khi các lớp mô liên kết và cơ thành bụng quanh chân rốn chưa đóng kín hoàn toàn sau khi cuống rốn rụng. Khối thoát vị thường chứa một phần dịch ổ bụng hoặc quai ruột mỏng, sờ vào thấy mềm và ấn nhẹ có thể lùi sâu vào bên trong khoang bụng. Rốn lồi rất phổ biến ở giai đoạn sơ sinh và thường không gây cản trở sự phát triển của trẻ.
Nguyên nhân dẫn đến hiện tượng rốn lồi ở trẻ nhỏ
Hiện tượng rốn nhô cao ở trẻ nhỏ phần lớn bắt nguồn từ thoát vị rốn. Trong giai đoạn bào thai, dây rốn đi qua một lỗ mở tự nhiên ở thành bụng của thai nhi để nhận dinh dưỡng từ mẹ. Sau khi chào đời và cuống rốn rụng đi, lỗ mở này thường sẽ co lại rồi đóng kín hoàn toàn. Tuy nhiên, ở một số trẻ, các bó cơ thẳng bụng chưa kịp áp sát vào nhau, để lại một khoảng hở nhỏ ở cân cơ. Khi áp lực trong ổ bụng tăng lên do trẻ quấy khóc, rặn đại tiện, ho nhiều hoặc vặn mình, một phần quai ruột hay mạc treo có thể trồi qua lỗ khuyết này, đẩy lớp da rốn phồng lên thành khối lồi mềm mại. Ngoài ra, trẻ sinh non, trẻ nhẹ cân lúc sinh hoặc các bé có trương lực cơ thành bụng yếu cũng có tỷ lệ gặp tình trạng này cao hơn so với trẻ sinh đủ tháng.
Khả năng tự hồi phục tự nhiên của rốn lồi ở trẻ
Đa số các trường hợp rốn lồi do thoát vị rốn ở trẻ sơ sinh và trẻ nhũ nhi đều có xu hướng tự khỏi mà không cần can thiệp y tế chuyên sâu. Khi trẻ lớn dần, cơ bụng phát triển săn chắc hơn, các lớp cân mạc dần dày lên và kéo hai bờ cơ thẳng bụng khép kín lỗ mở rốn. Quá trình tự liền này thường diễn ra rõ rệt nhất trong giai đoạn từ một đến hai tuổi, đôi khi kéo dài đến ba hoặc bốn tuổi đối với các khối thoát vị kích thước trung bình. Khối phồng sẽ nhỏ dần theo thời gian, ít nhô lên hơn khi trẻ nằm yên và cuối cùng biến mất hoàn toàn. Mức độ tự phục hồi phụ thuộc nhiều vào đường kính lỗ khuyết ở thành bụng; các lỗ khuyết nhỏ dưới một centimet có tỷ lệ tự đóng thành công rất cao so với các lỗ mở lớn.
Chăm sóc và theo dõi rốn lồi đúng cách tại nhà
Trong quá trình chăm sóc trẻ bị rốn lồi tại nhà, phụ huynh cần giữ cho vùng da quanh rốn luôn sạch sẽ, khô ráo và thoáng khí. Khi mặc quần áo hoặc mang tã dán, nên gấp mép trên của tã xuống dưới rốn để tránh việc mép tã cọ xát liên tục gây trợt loét da, đồng thời hạn chế nước tiểu ngấm vào khu vực này. Cần chú ý điều chỉnh chế độ bú mẹ, bổ sung đủ nước và chất xơ hợp lý theo lứa tuổi nhằm hạn chế táo bón, bởi vì việc trẻ phải rặn mạnh kéo dài sẽ làm gia tăng áp lực ổ bụng và khiến khối lồi căng tức nhiều hơn. Cha mẹ nên bình tĩnh dỗ dành khi bé khóc, tránh để trẻ quấy gắt liên tục trong nhiều giờ. Việc theo dõi định kỳ kích thước khối lồi qua các lần khám sức khỏe trẻ em sẽ giúp bác sĩ đánh giá chính xác tốc độ đóng của thành bụng.
Những dấu hiệu cảnh báo bất thường cần đưa trẻ đi khám ngay
Mặc dù phần lớn rốn lồi lành tính, phụ huynh vẫn phải cảnh giác trước nguy cơ thoát vị rốn nghẹt, tức là đoạn ruột chui qua lỗ khuyết bị thắt chặt và không thể tự lùi về ổ bụng. Dấu hiệu cảnh báo nguy hiểm bao gồm khối rốn đột ngột căng cứng, đổi màu đỏ ửng, bầm tím hoặc sẫm màu, trẻ quấy khóc dữ dội khi chạm vào rốn, bụng trướng to, nôn trớ dịch xanh vàng hoặc bỏ bú hoàn toàn. Ngoài ra, nếu vùng rốn xuất hiện dịch mủ hôi, rỉ máu kéo dài, da xung quanh nóng đỏ kèm theo sốt thì đây là biểu hiện của nhiễm trùng rốn cần được cấp cứu. Phụ huynh cần đưa trẻ đến bệnh viện ngay khi nhận thấy bất kỳ triệu chứng bất thường nào kể trên để bác sĩ chuyên khoa nhi xử trí kịp thời, ngăn ngừa biến chứng hoại tử ruột.
Lưu ý an toàn
Thông tin y khoa trong bài viết mang tính chất tham khảo phổ quát và không thay thế cho việc thăm khám trực tiếp bởi bác sĩ chuyên khoa nhi. Phụ huynh tuyệt đối không tự ý dùng tay bóp mạnh, đè nén khối rốn hoặc áp dụng các mẹo dân gian như đắp lá, dán hạt tiêu hay dùng vật cứng cố định rốn của trẻ. Mọi quyết định can thiệp phẫu thuật hoặc xử trí cần tuân theo chỉ định chuyên môn từ bác sĩ.
Tóm tắt
Rốn lồi ở trẻ sơ sinh và trẻ nhỏ thường là thoát vị rốn lành tính và có khả năng tự thu nhỏ khi vòng rốn khép dần theo sự phát triển tự nhiên. Cha mẹ cần theo dõi cẩn thận, chăm sóc vệ sinh đúng cách, không tự ý dùng mẹo dân gian ép rốn và đưa trẻ đi khám ngay nếu khối phồng có biểu hiện sưng đau, cứng ráp hoặc đổi màu.
Nguồn tham khảo
- Pediatric Umbilical Reconstruction: The “Y- to-V” Plastic Surgery: A Solution of Skin Excess Following Herniorrhaphy of Pedunculated Umbilical Hernia in the Infant and the Child
- Journal of Medical Insight: Laparoscopic Percutaneous Extraperitoneal Closure (LPEC) for an Inguinal Hernia with Concomitant Umbilical Hernia Repair in a Pediatric Male
FAQ – Câu hỏi thường gặp
Có nên dùng đồng xu hoặc băng dính để ép rốn lồi của trẻ xuống không?
Cha mẹ không nên dán đồng xu hoặc băng ép vì phương pháp này không giúp vòng cơ khép nhanh hơn, ngược lại còn dễ gây trầy xước, loét da và tăng nguy cơ nhiễm trùng vùng rốn của trẻ.
Trẻ bị rốn lồi có cần kiêng cữ ăn uống hay vận động không?
Trẻ bị rốn lồi vẫn bú mẹ, ăn dặm và sinh hoạt bình thường. Cần chú ý cho trẻ bú đúng tư thế, vỗ ợ hơi đều đặn và phòng ngừa táo bón để giảm áp lực thường xuyên lên ổ bụng.
Khối rốn lồi có làm cho trẻ bị đau hay khó chịu không?
Thoát vị rốn đơn thuần không gây đau đớn cho trẻ. Nếu thấy trẻ khóc thét khi chạm vào rốn, rốn sưng đỏ hoặc nôn trớ, cha mẹ phải đưa trẻ đi cấp cứu vì có thể ruột đã bị kẹt.
Khi nào trẻ bị rốn lồi cần phải can thiệp phẫu thuật?
Thời điểm can thiệp phụ thuộc vào kích thước khối thoát vị và độ tuổi của trẻ. Bác sĩ thường chỉ định phẫu thuật khi khối lồi quá lớn, tồn tại sau 4 đến 5 tuổi hoặc xuất hiện biến chứng nghẹt.
Cách chăm sóc và vệ sinh vùng rốn lồi hằng ngày như thế nào?
Vệ sinh rốn lồi tương tự như chăm sóc da thông thường. Cha mẹ dùng khăn mềm sạch lau khô nhẹ nhàng sau khi tắm, giữ vùng bụng thoáng mát và gấp mép tã dưới rốn để tránh cọ xát.
